Schijnzelfstandigheid: wat het is en wat er verandert

Schijnzelfstandigheid is sinds 2025 weer een naheffingsrisico. Je leest wat de Belastingdienst controleert, wat er eind 2026 verandert en wat je kunt doen.

Team Kennisdomein

2 september 2026 ·

13 minuten Leestijd

16 X Bekeken

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als zelfstandige werkt, terwijl hij in de praktijk gewoon werknemer is. Blijkt dat zo te zijn, dan mag de Belastingdienst sinds 1 januari 2025 weer naheffen. Op 31 december 2026 komt daar een regel bij: wie voor een laag uurtarief werkt, mag straks aannemen dat hij een arbeidscontract heeft. In deze blog lees je hoe die beoordeling werkt, welke rekening je kunt krijgen, en waarom een deel van wat je hierover leest niet meer klopt. Overweeg je juist om werk uit te besteden, lees dan ook onze blog over personeel aannemen of outsourcen.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Er is sprake van schijnzelfstandigheid als een opdrachtgever iemand inhuurt als zelfstandige, maar de samenwerking alle kenmerken van een dienstverband heeft. De zzp’er stuurt facturen, staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en heeft een opdrachtovereenkomst getekend. Alleen: hij werkt op vaste tijden, krijgt aanwijzingen van een leidinggevende en doet hetzelfde werk als de mensen met een contract naast hem.

Dat is geen kwestie van bedrog. Vaak willen beide partijen het zo. De opdrachtgever bespaart werkgeverslasten en houdt flexibiliteit, de zzp’er verdient bruto meer per uur en gebruikt fiscale voordelen. Wat daarbij buiten beeld blijft: er worden geen loonbelasting en premies afgedragen. En de werkende heeft geen recht op doorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming of een uitkering.

De beoordeling gaat daarom niet over wat er in het contract staat. Ze gaat over hoe er wordt gewerkt.

Waarom het risico sinds 2025 echt is

Die regels zijn niet nieuw. De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, meestal Wet DBA genoemd, verving in 2016 de VAR-verklaring waarmee zzp’ers vooraf zekerheid kregen. Die invoering liep uit op zoveel onrust dat de Belastingdienst jarenlang niet handhaafde. Dat werd het handhavingsmoratorium genoemd, en het duurde bijna negen jaar.

Op 1 januari 2025 is dat moratorium afgelopen. De Belastingdienst schrijft er zelf kort over: sinds die datum gelden weer de normale regels. Stelt de dienst schijnzelfstandigheid vast, dan kunnen er direct correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen volgen. Loonheffingen zijn de loonbelasting en de premies die een werkgever maandelijks inhoudt en afdraagt; een correctieverplichting is de opdracht om eerdere aangiften alsnog goed te zetten.

Er zit wel een grens aan het verleden. De Belastingdienst kan naheffen met terugwerkende kracht, maar nooit verder terug dan 1 januari 2025. Die grens vervalt in twee gevallen: bij kwaadwillendheid, dus als je bewust een schijnconstructie opzet, en als een eerdere aanwijzing van de Belastingdienst niet is opgevolgd. Dan kan de naheffing vijf jaar terug gaan.

Wat de Belastingdienst kan opleggen

Hier gaat het bijna overal mis in de berichtgeving. Je leest vaak dat er tot en met 2026 geen boetes worden opgelegd, en dat klopt maar half. Er bestaan twee soorten boete en ze hebben elk een eigen regime. In de tabel hieronder staat wat de Belastingdienst kan opleggen, wat elke maatregel inhoudt, vanaf wanneer die mogelijk is en hoe ver hij terug kan gaan.

Het verschil zit dus in opzet. Een vergrijpboete krijg je alleen als de Belastingdienst vindt dat je het wist of had moeten weten, en die kan sinds 1 januari 2026 gewoon worden opgelegd. De verzuimboete, de lichtere variant, blijft in 2026 achterwege. Of dat in 2027 zo blijft, is niet bekendgemaakt.

En de naheffing zelf is meestal het grootste bedrag. Die staat los van elke boete en loopt al ruim anderhalf jaar.

Hoe je beoordeelt of iemand zelfstandige is

Voor de beoordeling bestaat geen checklist met een score. Op 24 maart 2023 benoemde de Hoge Raad, de hoogste rechter van Nederland, negen gezichtspunten die samen het beeld bepalen. Die uitspraak ging over de bezorgers van maaltijdbezorger Deliveroo. Een gezichtspunt is geen eis waaraan je moet voldoen, maar een omstandigheid die meeweegt. In de tabel hieronder staan alle negen, met in gewone taal waar elk punt over gaat.

Twee jaar later kwam er een belangrijke aanvulling. In een zaak over de chauffeurs van taxiplatform Uber bepaalde de Hoge Raad op 21 februari 2025 dat er geen rangorde bestaat tussen die negen punten. Ondernemerschap weegt dus niet zwaarder dan inbedding, en inbedding niet zwaarder dan de rest. Daarbij telt ondernemerschap ook buiten deze ene opdracht mee. Hoe iemand zich in het bredere economische verkeer gedraagt, bijvoorbeeld met meerdere opdrachtgevers, mag dus worden meegewogen.

Dat maakt de beoordeling minder voorspelbaar dan veel adviespagina’s doen voorkomen. Er is geen enkel punt waarmee je het beslist wint en geen enkel punt waarmee je het beslist verliest.

Het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief

Op 31 december 2026 komt er een nieuwe regel bij, en die staat inmiddels vast. Een wet van 18 juni 2026 voegt een nieuw artikel toe aan het Burgerlijk Wetboek, artikel 7:610aa. Die wet is op 29 juni 2026 gepubliceerd in het Staatsblad, het officiële blad waarin Nederlandse wetten worden afgekondigd, onder nummer 158. Bij koninklijk besluit van 13 juli 2026, het besluit waarmee de regering een ingangsdatum vaststelt, is die datum bepaald op 31 december 2026.

Wat de wet regelt, is een rechtsvermoeden. Dat is een aanname die de rechter volgt zolang de tegenpartij hem niet weerlegt. Werkt iemand voor een tarief onder de grens, dan wordt aangenomen dat hij dat als werknemer doet. De opdrachtgever moet vervolgens aantonen dat het geen arbeidsovereenkomst is. Lukt dat niet, dan gelden de rechten van een werknemer.

Er zitten twee beperkingen aan die weinig aandacht krijgen. De eerste staat in de wet zelf: het rechtsvermoeden geldt niet als de opdrachtgever een particulier is die niet vanuit een beroep of bedrijf handelt. Huur je als privépersoon een klusser in, dan valt dat er dus buiten. De tweede is dat de wet het Burgerlijk Wetboek wijzigt en niet de belastingwetgeving. Het vermoeden werkt in een procedure tussen werkende en opdrachtgever; de Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie langs zijn eigen weg.

De ingangsdatum is opvallend, want die valt niet op een van de vaste momenten waarop in Nederland wetten ingaan. In de toelichting bij het koninklijk besluit staat waarom. Nederland heeft met de Europese Commissie afgesproken dat deze wet vóór 1 januari 2027 ingaat. Dat is een voorwaarde voor geld uit het Europese herstelfonds dat na de coronacrisis is opgericht. 31 december is de datum die daar het dichtst bij de gewoonte blijft.

Waarom je 36 euro leest en 38 euro hoort

De meeste Nederlandse pagina’s over dit onderwerp noemen een grens van 38 euro per uur. In de wettekst staat een ander bedrag: artikel 7:610aa noemt een beloning van ten hoogste 36 euro per uur.

Beide getallen zijn te verklaren. De 36 euro is het bedrag zoals het in het wetsvoorstel stond. Daarnaast bepaalt de wet dat het bedrag meebeweegt met het wettelijk minimumloon, dat twee keer per jaar wordt aangepast. Voor de allereerste toepassing schrijft de wet bovendien voor dat het geldende bedrag bij ministeriële regeling wordt vastgesteld, dus in een apart besluit van de minister. Het kabinet hield in zijn eigen bericht van 6 maart 2026 een grens van 38 euro aan, naar de stand van 1 januari 2026.

Die ministeriële regeling was op 2 september 2026 nog niet gepubliceerd. Ga voorlopig dus uit van een grens die rond de 38 euro ligt, en controleer het exacte bedrag zodra de regeling er is. Wie inhuurt tegen tarieven daar ruim boven, heeft met deze wet niets te maken. Zit je er met je tarieven omheen, dan moet je weten waar de grens precies ligt.

De wet die niet komt

Jarenlang ging het gesprek over de wet VBAR, voluit de Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden. Dat voorstel had twee delen: een deel dat in de wet zou vastleggen wanneer iemand in dienst van een ander werkt, en een deel met het rechtsvermoeden.

Op 6 maart 2026 heeft het kabinet het verduidelijkingsdeel ingetrokken, omdat het te veel onrust in de markt veroorzaakte. Het rechtsvermoeden is er juist uitgelicht en versneld, en dat is de wet die op 31 december 2026 ingaat. Voor het ingetrokken deel wil het kabinet een Zelfstandigenwet in de plaats stellen. Wanneer die er ligt, staat in het bericht van het kabinet niet.

Toch beschrijven veel Nederlandse pagina’s de wet VBAR nog als iets wat eraan komt. Kom je die uitleg tegen, kijk dan naar de datum van het artikel. Alles van vóór maart 2026 gaat over een voorstel dat in deze vorm niet meer bestaat.

Wat een modelovereenkomst nog waard is

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurd contract tussen opdrachtgever en zelfstandige. Jarenlang was dat het standaardadvies: pak een goedgekeurd model en je zit goed. Dat advies is achterhaald.

Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Goedgekeurde modellen die op die dag geldig waren, mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2029. Het motief daarvoor is opvallend eerlijk. De dienst constateerde dat een goedgekeurd contract schijnzekerheid gaf, omdat er in de praktijk vaak anders werd gewerkt dan op papier stond.

Daarmee is de kern van dit hele onderwerp gezegd. Een modelovereenkomst beschermt je alleen als je er ook echt naar werkt. Herschrijf je het contract zonder de samenwerking te veranderen, dan verandert er niets aan je risico.

Zo verklein je de kans op schijnzelfstandigheid

Er bestaat geen constructie die je vrijwaart. Wat wel kan, is de samenwerking zo inrichten dat de negen gezichtspunten de kant van zelfstandigheid op wijzen. Dat begint bij de opdracht: een afgebakend resultaat met een begin en een eind weegt anders dan doorlopend meedraaien in het rooster.

• Beschrijf een resultaat in plaats van uren, en laat de zelfstandige zelf bepalen hoe en wanneer hij dat haalt.
• Laat vervanging toe, en houd die mogelijkheid ook echt open als het een keer speelt.
• Onderhandel over het tarief in plaats van een vast uurloon uit je eigen loongebouw over te nemen.
• Houd de zelfstandige buiten de dingen die bij personeel horen: functioneringsgesprekken, verlofaanvragen, een plek in het organogram, de kerstborrel als verplicht nummer.
• Leg vast wie waarvoor aansprakelijk is, en laat de zelfstandige zijn eigen materiaal en verzekeringen regelen.
• Kijk elk half jaar of de praktijk nog past bij de afspraken. Een samenwerking die drie jaar duurt, groeit vanzelf richting een dienstverband.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft daarnaast een gratis hulpmiddel online gezet, de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie op beoordelingarbeidsrelatie.nl. Je beantwoordt daar vragen over de samenwerking en krijgt een indicatie. Die uitkomst is geen beslissing van de Belastingdienst, maar hij dwingt je wel om de juiste vragen te stellen. Blijkt daaruit dat het toch een functie is, dan helpt het herschrijven van het contract niet. De vraag is dan of je iemand in dienst neemt, of het werk volledig uitbesteedt.

Wat de handhaving met de markt heeft gedaan

Het effect op de markt is goed te zien in de cijfers. Eind 2024 telde Nederland bijna 1,3 miljoen zelfstandigen zonder personeel. Dat cijfer komt van het Centraal Bureau voor de Statistiek, het instituut dat de officiële statistieken van Nederland maakt. In 2025 daalde dat aantal met 62 duizend. Het CBS publiceerde die cijfers op 12 februari 2026 en noemt de aangescherpte handhaving per 1 januari 2025 als een van de verklaringen.

De daling zit vrijwel helemaal bij zelfstandigen die hun eigen arbeid aanbieden, en niet bij zelfstandigen die producten verkopen. In de eerste helft van 2025 stapten veel van hen over naar loondienst; in de tweede helft kwamen er vooral minder nieuwe zzp’ers bij. Vooral mensen die nog maar een tot vijf jaar zelfstandig waren, wisselden van positie.

Voor wie inhuurt is dat een praktisch signaal. Het aanbod van zzp’ers in functies die dicht tegen loondienst aan zitten, is aantoonbaar kleiner geworden. Reken er dus op dat je voor dat soort werk vaker een dienstverband of een echte uitbesteding moet aanbieden. Wat er verder in 2026 fiscaal verandert voor ondernemers, staat in onze blog over de fiscale veranderingen voor ondernemers.

Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid

Wie krijgt de rekening bij schijnzelfstandigheid?

De opdrachtgever. Die had loonheffingen moeten inhouden en afdragen, dus de correctieverplichting en de naheffingsaanslag komen bij hem terecht. De zzp’er loopt een ander risico: de ondernemersaftrek kan vervallen, de fiscale aftrekposten waar alleen echte ondernemers recht op hebben. Hij betaalt dan over dezelfde jaren meer inkomstenbelasting.

Krijg ik een boete als de Belastingdienst langskomt?

Dat hangt af van de soort. Verzuimboetes, de lichte variant zonder opzet, legt de Belastingdienst in 2025 en 2026 niet op. Vergrijpboetes, die gelden bij opzet of grove schuld, kunnen sinds 1 januari 2026 wel. De naheffing zelf is geen boete en staat er los van.

Vanaf welk tarief geldt het nieuwe rechtsvermoeden?

In de wet staat ten hoogste 36 euro per uur. Diezelfde wet bepaalt dat het bedrag voor de eerste toepassing bij ministeriële regeling wordt vastgesteld. Het kabinet hield 38 euro aan naar de stand van 1 januari 2026. Die regeling was begin september 2026 nog niet gepubliceerd, dus het definitieve bedrag staat nog niet vast.

Heb ik nog iets aan een modelovereenkomst?

Alleen als je ook werkt zoals er in het model staat. De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer; modellen die op dat moment waren goedgekeurd, mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2029. Doorslaggevend is altijd de praktijk, niet de tekst.

Geldt dit ook als ik als particulier een klusser inhuur?

Voor het nieuwe rechtsvermoeden niet. Het nieuwe artikel 7:610aa van het Burgerlijk Wetboek geldt uitdrukkelijk niet als de opdrachtgever een particulier is die niet vanuit een beroep of bedrijf handelt. Huur je iemand in vanuit je onderneming, dan val je er wel onder.

Twijfel je over een concrete samenwerking, leg die dan voor aan een fiscalist of arbeidsrechtadvocaat. De uitkomst hangt af van feiten die per situatie verschillen, en de rekening loopt bij een langdurige inhuur snel op. Meer over het inrichten van je bedrijfsvoering lees je in onze hub over ondernemen.

Bronnen

• Belastingdienst, Arbeidsrelaties en handhaving door de Belastingdienst, geraadpleegd 2 september 2026
• Belastingdienst, Geen nieuwe modelovereenkomsten meer, geraadpleegd 2 september 2026
• Staatsblad 2026, 158: Wet van 18 juni 2026 tot invoering van een rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief, uitgegeven 29 juni 2026
• Staatsblad 2026, 207: Besluit van 13 juli 2026 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding, uitgegeven 15 juli 2026
• Rijksoverheid, Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp’ers en opdrachtgevers, 6 maart 2026
• Hoge Raad 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
• Hoge Raad 21 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:319 (Uber)
• Centraal Bureau voor de Statistiek, Aantal zzp’ers in 2025 gedaald met 62 duizend, 12 februari 2026

Eerste publicatie op: 2 september 2026

• Deel Artikel:

Nederland Personeelszaken

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie