Wintersporttermen uitgelegd, van pizzapunt tot griffig

Ga je voor het eerst op wintersportvakantie, dan hoor je op de berg een taal die half Nederlands, half Engels en half Duits lijkt. Hieronder vind je eerst een compacte begrippenlijst. Daarna volgt de uitleg per onderwerp, tot en met de Duitse woorden die je in Oostenrijk hoort.

Eén woord doet er meer toe dan alle andere: aanzienlijk. Dat is niveau 3 van 5 in het Europese lawinebericht, en het klinkt geruststellender dan het is. Bij dat niveau valt volgens de Europese lawinewaarschuwingsdiensten ongeveer de helft van alle lawinedoden. Wie alleen op de piste blijft, merkt daar weinig van. Wie ernaast gaat, moet het kennen. Ben je geïnteresseerd in bergen, lees dan ook ons artikel over gebergten in de wereld.

De belangrijkste wintersporttermen op een rij

De twee tabellen hieronder zetten de termen die je het vaakst hoort alfabetisch op een rij, elk met een korte uitleg.

Van afdaling tot lawinepieper

Van magic carpet tot white-out

Op en naast de piste

Een piste, of skipiste, is een gemarkeerde zone die is aangewezen om veilig op te skiën. De sneeuw wordt er samengedrukt en bewerkt, zodat er een stabiele sneeuwlaag ontstaat. Langs de piste vind je meestal ook bankjes, liften en eetgelegenheden. Overigens komt het woord piste ook elders voor: het middenterrein van een circus en de wielerbaan heten allebei piste.

De tegenhanger is off-piste: skiën naast de gemarkeerde route. Ga je nog verder het onbewaakte terrein in, dan spreek je van backcountry of freeride. Buiten de piste is het lawinegevaar veel groter en wordt er niet gecontroleerd of geprepareerd. Doe dit alleen met de juiste ervaring, uitrusting en kennis van lawinegevaar.

Wil je springen en trucs doen, dan ga je naar het snowpark of de halfpipe. Een halfpipe is een pijpvormige constructie van sneeuw waarin vooral snowboarders, maar ook skiërs, hun sprongen maken.

Pistekleuren: wat betekent welke kleur?

Elke afdaling krijgt een kleur die de moeilijkheidsgraad aangeeft. Let op: de indeling verschilt per land en is geen exacte wetenschap. Een rode piste in het ene skigebied kan zwaarder aanvoelen dan een zwarte in het andere.

Daarnaast zijn er kinderpistes. Die hebben geen kleur en zijn vrijwel vlak.

Liften: hoe kom je omhoog?

Voordat je kunt afdalen, moet je omhoog. Daarvoor bestaan verschillende liften:

• De stoeltjeslift brengt je zittend omhoog en je houdt je ski’s aan.
• Een sleeplift trekt je over de sneeuw omhoog aan een beugel of schotel; je voeten blijven de grond raken.
• Een gondel of cabinelift is gesloten en je doet er je ski’s voor af.
• De magic carpet is een transportband in de sneeuw, meestal in het beginnersgebied.

Om de liften te gebruiken heb je een skipas nodig. Die koop je per dag, per aantal dagen of per week.

Sneeuw en weersomstandigheden

De sneeuw verandert continu, en daarmee de manier waarop je skiet. Deze woorden hoor je het vaakst:

• Poeder is lichte, droge verse sneeuw. Voor veel wintersporters is dat de ideale conditie.
• Slush is papperige, natte sneeuw bij hogere temperaturen, vooral in het voorjaar.
• Buckels zijn bulten die ontstaan doordat skiërs sneeuw opzijschuiven. Wordt de piste niet geprepareerd, dan groeien ze uit tot harde bobbels; een helling vol buckels heet een buckelpiste.
• Een ijsplaat is hard bevroren sneeuw. Je ski’s hebben er daardoor weinig grip op.
• Bij een white-out heb je vrijwel geen zicht door mist, sneeuwval of vlak licht, en zie je het verschil tussen sneeuw en lucht niet meer.
• Vlak licht is bewolkt weer zonder schaduwen, waardoor je oneffenheden in de piste niet ziet aankomen.

Lawinegevaar: de Europese gevarenschaal

Ga je buiten de piste, dan is het lawinebericht belangrijker dan het weerbericht. In heel Europa geldt dezelfde gevarenschaal met vijf niveaus, afgesproken door de gezamenlijke lawinewaarschuwingsdiensten. De tabel laat zien wat elk niveau betekent.

Wie regelmatig off-piste gaat, draagt standaard een lawinepieper, een schep en een sonde. Volg ook een cursus: die uitrusting helpt alleen als je ermee kunt omgaan.

De gedragsregels op de piste

De internationale skifederatie FIS heeft tien gedragsregels opgesteld die wereldwijd als norm gelden op de piste. De belangrijkste:

• Breng anderen niet in gevaar
• Pas je snelheid en manier van skiën aan op je eigen kunnen, het terrein, de sneeuw, het weer en de drukte
• De skiër die van boven komt, moet zo uitwijken dat degene beneden hem geen gevaar loopt
• Kijk voor je invoegt of inhaalt eerst omhoog en omlaag
• Stop niet op een smal of onoverzichtelijk stuk piste
• Respecteer alle borden en markeringen
• Verleen hulp bij een ongeval; dat is voor iedereen verplicht

Technische skitermen

• Carven is bochten maken op de kant van je ski, waarbij de ski snijdt in plaats van schuift.
• Slalom is tussen poortjes door skiën met veel korte bochten. Bij de reuzenslalom staan de poortjes verder uit elkaar.
• Schuss is recht naar beneden skiën zonder bochten.
• Een traverse is horizontaal over een helling bewegen met zo min mogelijk hoogteverlies.
• De fall line is de kortste en steilste lijn naar beneden, de route die een bal zou volgen.
• Visgraat is met de ski’s in een V omhooglopen. Je sporen lijken daardoor op een visgraat.
• Een kick-turn is op je plek draaien door eerst de ene ski op te tillen en te keren, en dan de andere.
• Telemark is skiën met een losse hak, in een kenmerkende uitvalspas.
• Toerskiën is met stijgvellen onder je ski’s omhooglopen en daarna afdalen; de binding laat je hiel vrij bewegen.
• Freestyle is skiën of snowboarden met sprongen en acrobatische elementen.
• Slopestyle is het freestyle-onderdeel over een parcours met rails, sprongen en andere obstakels.
• Een rail slide is met je ski’s of board over een metalen of houten rail glijden.
• Een bowl is een brede, komvormige helling.
• Een cliff huck is van een rots springen; alleen voor zeer ervaren skiërs.
• Heliskiën is je met een helikopter naar een afgelegen helling laten brengen en daar afdalen.
• Grasskiën is skiën op gras met speciale ski’s op rupsbandjes, als zomertraining.

Ski-jargon: wat zeggen ervaren wintersporters?

Naast de officiële termen is er informeel jargon. Veel daarvan is Engels en wordt ook in Nederlandse skigroepen gewoon in het Engels gebruikt:

• De pizzapunt is de V-vorm waarmee je als beginner remt en kleine bochtjes maakt.
• Prikken is jezelf met je stokken vooruitduwen. Ervaren skiërs hebben er daarom een hekel aan, want het kost veel kracht.
• De bunny slope is de oefenhelling voor beginners, bijvoorbeeld voor een eerste les.
• Een never-ever is iemand die voor het allereerst op ski’s staat, dus nog echt niets kan.
• Brain bucket is een grappige bijnaam voor een skihelm, omdat die je hersenpan beschermt.
• Een yard sale is een val waarbij je ski’s, stokken en muts over de hele helling verspreid liggen.
• Een gaper is iemand die de etiquette op de piste duidelijk niet kent.
• First tracks betekent als eerste sporen trekken in verse sneeuw.
• De milk run is daarentegen de allereerste afdaling van de dag.
• De banaan, of akja, is de sledebrancard waarmee de pistedienst een gewonde naar het dal brengt.
• Lange latten is een gekscherende Nederlandse aanduiding voor ski’s.

Duitse wintersporttermen die je in Oostenrijk hoort

Veel Nederlanders skieën in Oostenrijk of Duitsland, en daar staat op borden en in het lawinebericht gewoon Duits. Rijd je erheen, dan gelden in beide landen eigen eisen aan winterbanden. Een paar woorden kom je zo vaak tegen dat het loont ze te kennen. De tabel zet ze op een rij met wat ze in het Nederlands betekenen.

Let vooral op gesperrt. Een afgesloten piste is meestal dicht vanwege lawinegevaar of werk met de sneeuwschuiver. Het bord staat er dus niet voor niets.

Veelgestelde vragen over wintersporttermen