De zeven wereldwonderen: drie lijsten en geen is officieel

Van de zeven wereldwonderen uit de oudheid staat er nog één overeind: de piramide van Cheops in Egypte. Zo staat het in de Werelderfgoedlijst van UNESCO, de lijst van plekken die de wereld wil bewaren. UNESCO is de organisatie van de Verenigde Naties voor onderwijs, wetenschap en cultuur. De bekendste nieuwe lijst is van 7 juli 2007 en kwam uit een stemming via internet en telefoon. Op 9 juli 2007 herhaalde UNESCO dat het daar niets mee te maken had. Geen van de drie lijsten komt dus van een overheid of van de VN, en dat verandert hoe je ernaar kijkt. Meer over landen, natuur en geschiedenis vind je in het kennisgebied Wereld.

Waarom er drie lijsten zijn

Er gaan drie lijsten rond, want niemand gaat over het woord wereldwonder. Je staat in Rome voor het Colosseum en de gids noemt het een wereldwonder. Thuis zoek je het op. Dan vind je de piramiden, een waterval en een Christusbeeld door elkaar.

De oudste lijst komt van Griekse schrijvers uit de oudheid. De tweede is van 2007 en telt zeven bouwwerken die je nu nog kunt bezoeken. Een derde lijst, uit 2011, gaat over natuur. Die laatste twee komen van dezelfde Zwitserse stichting.

Het getal zeven is dus geen meting. De klassieke lijst begon als een opsomming van wat schrijvers met eigen ogen zagen. De latere lijsten zijn de uitslag van een stemming.

Wat zijn de zeven klassieke wereldwonderen?

De zeven klassieke wereldwonderen zijn de piramide van Cheops, de hangende tuinen van Babylon, het beeld van Zeus in Olympia, de tempel van Artemis in Efeze, het Mausoleum van Halicarnassus, de Kolossus van Rhodos en de vuurtoren van Alexandrië. Ze stonden allemaal rond de Middellandse Zee of in het Midden-Oosten. Dat was de wereld die de Griekse schrijvers kenden.

In de tabel zie je per wonder waar het stond en wat ervan over is. De laatste kolom zegt of de plek nu werelderfgoed is. Volgens onze telling geldt dat voor vijf van de zeven plekken. Bij Rhodos gaat het om de middeleeuwse stad aan de haven waar de Kolossus stond.

Wie de klassieke lijst maakte

Een van de oudste lijsten staat in een gedicht van de Griekse dichter Antipater. Hij somt zeven dingen op die hij met eigen ogen zag. Zes daarvan ken je uit de tabel. Het zevende is echter geen vuurtoren. Antipater noemt de stadsmuur van Babylon, een muur waarover wagens konden rijden.

De tempel van Artemis vond hij het mooist. Toen hij die zag, verbleekten de andere zes, schrijft hij. Een vaste lijst was het dus niet. Bij Antipater staat de muur, in de lijst van nu staat de vuurtoren van Alexandrië.

Welk klassiek wereldwonder bestaat nog?

Alleen de piramide van Cheops bestaat nog. UNESCO noemt haar het enige overgebleven wonder van de oude wereld. Ze is gebouwd als graf voor farao Cheops. In het Egyptisch heet hij Khufu. Hij was rond 2589 tot 2566 voor Christus aan de macht.

Oorspronkelijk was de piramide 146,5 meter hoog. Dat schrijft het Egyptische ministerie van Toerisme en Oudheden, dat de monumenten van het land beheert. Daardoor was ze 3.800 jaar lang het hoogste bouwwerk ter wereld. De bouw duurde naar schatting 10 tot 20 jaar. Hoe het precies is gedaan, weet volgens het ministerie niemand zeker.

Toch was niet iedereen onder de indruk. De Romeinse schrijver Plinius noemde de piramiden nutteloos en dwaas vertoon van rijkdom. Plinius schreef een grote encyclopedie over alles wat de Romeinen van de wereld wisten.

Wat er over de andere zes bekend is

Hoe de andere zes verdwenen, staat niet bij elk wonder in de bronnen.

• De Kolossus van Rhodos was een reusachtig beeld van de zonnegod. Volgens Plinius viel het al na 56 jaar om bij een aardbeving. Ook liggend trok het bekijks, want weinig mensen konden de duim met hun armen omvatten.
• Aan de tempel van Artemis is volgens Plinius 120 jaar gebouwd. Later stak een man die Herostratus heette hem in brand. De inwoners van Efeze bouwden daarna een nieuwe, betaald met de sieraden van de vrouwen en hun eigen bezit. Dat schrijft de Griekse aardrijkskundige Strabo. Alexander de Grote bood aan alles te betalen als zijn naam erop kwam, maar de stad weigerde.
• Het Mausoleum was het graf van koning Mausolus. Daarom heet een groot grafgebouw nu nog een mausoleum.
• Voor de vuurtoren van Alexandrië noemt Plinius een prijs van 800 talenten. Een talent was een flinke hoeveelheid zilver. Het vuur wees schepen in de nacht de haven in. Op de resten liet sultan Qaitbay tussen 1477 en 1479 een fort bouwen, schrijft het Egyptische ministerie. Brokstukken liggen nog in zee bij dat fort.
• Goud en ivoor waren de materialen van het beeld van Zeus. Het is verloren gegaan, schrijft UNESCO.
• Van de hangende tuinen zelf is niets te zien. Volgens UNESCO gaat het verhaal wel terug op een echt bouwwerk in Babylon: het paleis van koning Nebukadnezar. Daarvan zijn nog sporen.

Wat zijn de zeven moderne wereldwonderen?

De zeven moderne wereldwonderen zijn de Chinese Muur, Petra in Jordanië, het Colosseum in Rome, Chichén Itzá in Mexico, Machu Picchu in Peru, de Taj Mahal in India en het Christusbeeld in Rio de Janeiro. Die lijst is op 7 juli 2007 in Lissabon bekendgemaakt. Vaak heet ze de lijst van de nieuwe wereldwonderen.

Hieronder staat per wonder wat UNESCO erover schrijft, en sinds wanneer het werelderfgoed is.

Volgens onze telling liggen ze op maar vier van de zeven continenten. Drie staan er in Azië en twee in Zuid-Amerika. Noord-Amerika en Europa hebben er elk één. In Afrika en Oceanië staat geen enkele winnaar.

Wie de nieuwe wereldwonderen koos

Het publiek koos de nieuwe wereldwonderen, in een stemming van de New7Wonders Foundation. Dat is een Zwitserse stichting, in 2001 opgericht door de filmmaker Bernard Weber. Eerst stemde het publiek over 176 voorstellen. Uit de 77 met de meeste stemmen koos een jury 21 finalisten. Daarna mocht iedereen opnieuw stemmen. Er kwamen ruim 100 miljoen stemmen binnen. Dat getal komt van de stichting zelf.

Geld kwam er ook binnen. De stichting noemt zelf drie bronnen: stemmen per telefoon, sponsors en de rechten op de uitreiking. Daarnaast is er een bedrijf dat de handel van de stichting regelt.

De piramiden van Gizeh stonden ook bij de finalisten, net als de Eiffeltoren en het Vrijheidsbeeld. Bij de zeven winnaars zitten ze niet.

Wat UNESCO over de stemming zei

UNESCO deed niet mee aan de verkiezing. Tussen het werelderfgoed en de campagne bestaat geen enkel verband, schreef de organisatie. De stichting had meer dan eens om steun gevraagd, maar UNESCO zei nee.

De reden staat erbij. Volgens UNESCO laat de lijst alleen de mening zien van mensen met internet, en niet die van de hele wereld. Bovendien beschermt een plek op een lijst nog niets.

Toch is de verwarring te begrijpen. De voorzitter van de jury was Federico Mayor, een oud-directeur-generaal van UNESCO. De stichting noemt zichzelf bovendien de officiële autoriteit voor publieksstemmingen over wonderen. En wij telden het na: alle zeven winnaars zijn ook werelderfgoed, of liggen in een gebied dat het is. Voor zes van de zeven gold dat al lang voor de stemming. Het landschap van Rio, met het Christusbeeld, volgde in 2012.

Is de Chinese Muur vanaf de maan te zien?

Nee, de Chinese Muur is vanaf de maan niet te zien. Dat zegt NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. Zelfs vanuit een baan om de aarde zie je de Muur moeilijk of helemaal niet zonder sterke lens.

Toch is het verhaal hardnekkig. Het staat zelfs in de tekst waarmee UNESCO de Muur als werelderfgoed beschrijft. Daar heet hij het enige bouwwerk van mensenhanden dat je vanaf de maan kunt zien. Lang is de Muur wel. Alle delen samen meten volgens UNESCO meer dan 20.000 kilometer.

Wat zijn de zeven natuurlijke wereldwonderen?

De zeven natuurwonderen van 2011 zijn de Amazone, de Halongbaai, de watervallen van Iguazú, het eiland Jeju, Komodo, de ondergrondse rivier van Puerto Princesa en de Tafelberg. Ook deze lijst komt van de New7Wonders Foundation. In Zürich maakte de stichting op 11 november 2011 de voorlopige uitslag bekend. Volgens de stichting zijn er meer dan 500 miljoen stemmen uitgebracht.

In de tabel staat bij elk natuurwonder wat de Werelderfgoedlijst erover zegt.

Er gaat ook een tweede lijst rond. Die staat op de site van een particuliere organisatie die Seven Natural Wonders heet. Daarop staan de Mount Everest, de Grand Canyon, het Groot Barrièrerif, de Victoriawatervallen, het noorderlicht, de baai van Rio de Janeiro en de Mexicaanse vulkaan Paricutín.

Geen van beide lijsten komt van een overheid of van UNESCO. Vraagt iemand naar de zeven natuurwonderen, vraag dan eerst om welke lijst het gaat.

Wat zijn de tien wereldwonderen?

Een lijst van tien wereldwonderen bestaat niet. Wie er tien noemt, heeft dus zelf lijsten bij elkaar gezet. De zeven winnaars van 2007 en de piramide van Cheops zijn samen acht bouwwerken die je nog kunt bezoeken. Wat daar verder bij komt, kiest de maker van het lijstje zelf.

Nederland heeft een eigen wereldwonder

Ook Nederland staat op een lijst van zeven wereldwonderen. Halverwege de jaren negentig koos de ASCE zeven wonderen van de moderne wereld. De ASCE is de Amerikaanse beroepsvereniging van civiel ingenieurs. Dat zijn de mensen die bruggen, dammen en tunnels ontwerpen. Eén van de zeven heet de Netherlands North Sea Protection Works: de Nederlandse bescherming tegen de Noordzee.

Daarmee bedoelde de vereniging twee grote stappen in de strijd tegen het water. De eerste is de Afsluitdijk, gebouwd tussen 1927 en 1932. Meer daarover lees je in ons artikel over dijken in Nederland. De tweede is het Deltaplan, met de Oosterscheldekering als kroon op het werk, zoals de vereniging het noemt. Dat plan kwam er na de watersnoodramp van 1953.

De andere zes zijn de Kanaaltunnel, de CN Tower in Toronto, het Empire State Building, de Golden Gate Bridge, de Itaipudam en het Panamakanaal. Ingenieurs uit de hele wereld droegen kandidaten aan. Zij letten op wat een bouwwerk de mensheid opleverde en welke problemen de bouwers moesten oplossen. Volgens de ASCE kan Nederland letterlijk bestaan dankzij deze dammen en keringen.

Wereldwonder of werelderfgoed

Een wereldwonder is een eretitel, werelderfgoed is een beschermde status. De Werelderfgoedlijst is van UNESCO. Een land draagt zelf een plek voor en deskundigen beoordelen haar. Daarna moet het land de plek beschermen. Bovendien houdt UNESCO in de gaten hoe het met de plek gaat.

Wij telden op 8 oktober 2026 hoeveel plekken er op die lijst staan: 1.273. Ze liggen in 173 landen. Daarnaast staat de oude stad van Jeruzalem op de lijst. Daarbij noemt UNESCO geen land, alleen dat Jordanië de plek voordroeg. Italië heeft er de meeste: 62. China volgt met 61. Het Koninkrijk der Nederlanden telt er 13, waarvan één op Curaçao. De molens van Kinderdijk horen erbij, net als de grachtengordel van Amsterdam en de Waddenzee. Ook de Romeinse grens langs de Rijn is werelderfgoed. Meer daarover staat in ons artikel over de Romeinen in Nederland.

Welke lijst telt?

Ons oordeel: de lijst van 2007 is een publieksprijs en geen keurmerk. Er zit geen wetenschappelijke beoordeling achter, zoals bij werelderfgoed. Er hoort ook geen plicht bij om iets te beschermen. De zeven bouwwerken worden daar niet minder mooi van.

De klassieke lijst is eerlijker over wat ze is: de smaak van een reiziger uit de oudheid. Intussen gaat de stichting door. In oktober 2025 kondigde ze een nieuwe stemming aan, nu over zeven steden van de toekomst. Volgens haar planning begint het stemmen op 31 oktober 2026 en volgt de uitslag op 31 oktober 2027.

Wil je weten wat de wereld heeft afgesproken te bewaren, kijk dan naar de Werelderfgoedlijst. Die kun je per land bekijken op de site van UNESCO. Begin bijvoorbeeld met Nederland. Volgens onze telling kun je twaalf van de 13 plekken zonder vliegtuig bezoeken.

Veelgestelde vragen over de wereldwonderen