Gebergten in de wereld: de bekendste bergen per continent

De bekendste gebergten zijn de Alpen, de Andes, de Himalaya en de Rocky Mountains. Het hoogste punt op aarde ligt in de Himalaya: de Mount Everest, 8.848,86 meter, een hoogte die Nepal en China in december 2020 samen hebben vastgesteld. Bijna al die bergen zijn op dezelfde manier ontstaan, doordat stukken aardkorst tegen elkaar aan duwen. Dat gaat traag: die stukken schuiven een paar centimeter per jaar, ongeveer net zo snel als je nagels groeien. De aarde is dus nooit af, en over een paar miljoen jaar ziet de kaart er anders uit dan nu.

Hoe ontstaat een gebergte

Bergen ontstaan meestal door plaattektoniek. De buitenste schil van de aarde, de lithosfeer, is opgedeeld in schollen die we platen noemen. Afhankelijk van de indeling spreken geologen van zeven of acht grote platen, met daarnaast tientallen kleinere. Die platen zijn onder te verdelen in oceanische en continentale platen: oceanische platen zijn dun maar zwaar, continentale platen zijn dik maar lichter.

De platen bewegen een paar centimeter per jaar. Er zijn drie manieren waarop ze zich ten opzichte van elkaar verplaatsen:

• Naar elkaar toe
• Van elkaar af
• Langs elkaar heen

De ligging van de platen verklaart waar de continenten, de oceanen en de gebergten liggen, en ook waar vulkanen uitbarsten en aardbevingen voorkomen. Bewegen twee platen naar elkaar toe, dan wordt de aardkorst samengeperst en zoekt die een uitweg naar boven: er ontstaat een gebergte. Bergen kunnen ook ontstaan doordat magma, gesmolten gesteente van diep in de aarde, omhoogkomt en stolt. Zo zijn vulkanen gevormd.

Vier manieren waarop een gebergte ontstaat

Geologen delen gebergten niet alleen in op hoogte, maar ook op de manier waarop ze zijn ontstaan. Dat levert vier hoofdtypen op, elk met bekende voorbeelden.

In de praktijk zijn de grenzen niet altijd scherp. De Alpen zijn in de kern een plooiingsgebergte, maar breuken en erosie hebben het gebergte daarna verder gevormd.

Indeling gebergten

Daarnaast worden gebergten ingedeeld naar gemiddelde hoogte, in drie categorieën:

1. Laaggebergten
2. Middelgebergten
3. Hooggebergten

Laaggebergten

Laaggebergten hebben een gemiddelde hoogte van 200 tot 500 meter. Het zijn óf bergen die nog groeien en ooit middel- of hooggebergte worden, óf bergen die door erosie steeds lager worden en vroeger een middel- of hooggebergte waren. Op termijn wordt een laaggebergte een heuvelachtig gebied of zelfs vlak. Bekende laaggebergten zijn de Eifel, de Ardennen en de Hunsrück.

Middelgebergten

We spreken van een middelgebergte als de gemiddelde hoogte tussen de 500 en 1.500 meter ligt. Middelgebergten waren ooit hooggebergten of groeien juist nog. Ze hebben meestal minder steile hellingen dan hooggebergten en zijn tot de top begroeid. Bekende middelgebergten zijn het Centraal Massief, het Zwarte Woud, de Jura en de Harz. Deze gebieden zijn vaak geschikt voor een wintersportvakantie, maar niet sneeuwzeker: op deze hoogte valt de sneeuw in een zachte winter al snel als regen.

Hooggebergten

Een hooggebergte heeft bergen die gemiddeld hoger zijn dan 1.500 meter. Het zijn geologisch gezien jonge gebergten, al zijn ze dan nog altijd miljoenen jaren oud. Omdat er nog weinig erosie is geweest, hebben hooggebergten vaak steile hellingen en spitse toppen. Ze zijn bij uitstek geschikt voor wintersport en dagen veel mensen uit om te klimmen. Sommige hooggebergten hebben eeuwige sneeuw en gletsjers. Bekende hooggebergten zijn de Alpen, de Andes, de Kaukasus en de Himalaya.

De hoogste berg van elk continent staat in een hooggebergte. Samen staan die zeven toppen bekend als de Seven Summits, de lijst die bergbeklimmers compleet proberen te maken.

Lijst van de grootste gebergten ter wereld

Zoek je de namen van de grote gebergten op een rij, dan helpt het overzicht hieronder. Het gaat om de bekendste en langste bergketens per werelddeel, met hun hoogste top. De lengtes zijn benaderingen: waar een gebergte precies begint en eindigt, is deels een kwestie van afbakening. Bijna elke keten loopt door meer dan één land; de Alpen alleen al raken acht landen, van Frankrijk tot Slovenië.

Gebergten in Europa

Elk continent heeft gebergten die op hun beurt weer zijn onderverdeeld in kleinere massieven. Sommige gebergten liggen zelfs op twee continenten en meestal in meerdere landen. Zo liggen de Ardennen in België, Frankrijk en Luxemburg.

Europa kent tientallen gebergten. De Alpen zijn de bekendste en hier staat ook de hoogste berg van West-Europa: de Mont Blanc. Die hoogte is geen vast getal. Landmeters uit het Franse departement Haute-Savoie meten de top sinds 2001 om de twee jaar opnieuw. In september 2023 kwamen ze uit op 4.805,59 meter, ruim twee meter lager dan in 2021, meldde de Belgische publieke omroep RTBF. Dat komt doordat de top uit sneeuw en ijs bestaat: hoeveel sneeuw er in de winter is gevallen en hoe hard de wind stond, bepaalt het verschil. De rots eronder verandert nauwelijks. De eerste beklimming was in 1786; nog altijd kost de tocht jaarlijks een aantal levens.

Let op het verschil tussen West-Europa en Europa als geheel: de hoogste berg van heel Europa is de Elbroes in de Kaukasus (5.642 meter), niet de Mont Blanc. Dat geldt als je de kam van de Kaukasus als grens tussen Europa en Azië aanhoudt, wat de gebruikelijke afspraak is.

De hoogste toppen van de Alpen

De op één na hoogste berg van de Alpen is de Dufourspitze (4.634 meter). Die maakt deel uit van het Monte Rosa-massief en ligt op de grens van Zwitserland en Italië. Bijzonder is de tweeduizend meter hoge zuidwand: een vrijwel loodrechte muur van ijs en sneeuw, ongeveer zes keer de hoogte van de Eiffeltoren.

De nummer drie hoort bij hetzelfde massief: de Zumsteinspitze (4.563 meter), eveneens op de grens van Italië en Zwitserland. De eerste beklimming was in 1820 en de berg wordt nog steeds vaak beklommen, omdat de klim iets toegankelijker is dan die van andere toppen in het gebied.

Gebergten in Azië

De Himalaya is een van de bekendste gebergten ter wereld. Het ligt in Azië, waar overigens nog veel meer gebergten te vinden zijn. De Himalaya is enorm: 2.400 kilometer lang, 150 tot 280 kilometer breed en met een oppervlakte van ongeveer 600.000 vierkante kilometer, vijftien keer Nederland. Je vindt er meer dan veertig toppen hoger dan 7.000 meter en negen toppen hoger dan 8.000 meter. Ook de hoogste berg ter wereld ligt hier: de Mount Everest.

De Mount Everest wordt ook wel het dak van de wereld genoemd en heeft een enorme aantrekkingskracht op klimmers. De weg naar de top is zwaar, maar vergeleken met andere bergen boven de 8.000 meter technisch te doen. Er kleven wel grote gevaren aan: hoogteziekte, lawines en barre weersomstandigheden.

Klimmen kost bovendien veel geld. Nepal verhoogde de vergunning voor de normale route op de Everest per 1 september 2025 van 11.000 naar 15.000 dollar per buitenlandse klimmer in het voorjaarsseizoen, omgerekend zo’n 13.000 euro. Dat staat in de tarieven van het Nepalese Department of Tourism. Volgens de Indiase publieke omroep All India Radio moet bovendien elk tweetal klimmers boven de 8.000 meter een gids inhuren. Het totale kostenplaatje van een expeditie ligt een veelvoud daarboven, met tienduizenden dollars voor gidsen, zuurstof en vervoer. De vergunningen zijn een belangrijke inkomstenbron voor Nepal; aan de noordkant loopt de route via Tibet, dat onder Chinees bestuur valt.

Gebergten in Afrika

Ook in Afrika vind je gebergten, en enkele bergen zijn wereldberoemd. De hoogste berg van Afrika is de Kibo (5.895 meter), de hoogste van de drie toppen van de Kilimanjaro. Dat is een vulkanisch massief in Tanzania dat bestaat uit drie stratovulkanen, kegelvormige vulkanen die uit afwisselende lagen lava en as zijn opgebouwd: de Kibo, de Shira en de Mawenzi. Het massief is in fasen ontstaan; de oudste vulkaan, de Shira, dateert van zo’n 2,5 miljoen jaar geleden.

Het langste gebergte van Afrika is het Atlasgebergte, dat over zo’n 2.500 kilometer door Marokko, Algerije en Tunesië loopt. De hoogste top is de Toubkal (4.167 meter) in Marokko.

Een andere beroemde Afrikaanse berg is de Tafelberg. Die is niet beroemd om zijn hoogte (1.086 meter), maar om zijn vorm. De Tafelberg ligt in de Zuid-Afrikaanse provincie West-Kaap en kijkt uit over Kaapstad. De kenmerkende platte bovenkant waaraan de berg zijn naam dankt is ongeveer drie kilometer breed en beeldbepalend voor de omgeving. De berg is een belangrijke toeristische trekpleister.

Gebergten in Amerika

Zowel in Noord- als in Zuid-Amerika vind je gebergten. Het bekendste van Noord-Amerika is de Rocky Mountains, die van Noord-Canada tot New Mexico in het zuiden van de Verenigde Staten loopt. Hier liggen de geisers van Yellowstone en de bossen van Glacier National Park. De hoogste top van de Rockies is Mount Elbert (4.401 meter) in Colorado.

De hoogste berg van Noord-Amerika staat niet in de Rockies maar in Alaska: de Denali (6.190 meter), onderdeel van de Alaska Range. In South Dakota kun je de Black Hills bewonderen, waar vier Amerikaanse presidenten uit de rots zijn gehakt. Die koppen van Mount Rushmore zijn achttien meter hoog, ongeveer zes verdiepingen.

Gebergten in Australië en Antarctica

Australië heeft wel gebergten maar geen echt hoge bergen. Het Grote Scheidingsgebergte loopt over zo’n 3.500 kilometer langs de oostkust; de hoogste top van het Australische vasteland is Mount Kosciuszko (2.228 meter). Kijk je naar het hele Australische grondgebied, dan is Mawson Peak hoger: 2.745 meter, op Heard, een eiland in de Zuidelijke Oceaan. Dat is een nog actieve vulkaan op het Big Ben-massief. Puncak Jaya (4.884 meter) op Nieuw-Guinea geldt als hoogste top van Oceanië, maar ligt in Indonesië.

Op Antarctica ten slotte vind je het Transantarctisch Gebergte. Deze bergketen is meer dan 3.500 kilometer lang en snijdt het continent in tweeën. De hoogste top is Mount Kirkpatrick (4.528 meter). Het gebergte begon zo’n 65 miljoen jaar geleden omhoog te komen, terwijl het gesteente zelf veel ouder is: vooral zandsteen en doleriet, een hard donker gesteente dat uit gestold magma is ontstaan. De hoogste berg van het continent, Mount Vinson (4.892 meter), hoort bij een ander massief.

Wie zelf een gebergte wil zien, hoeft er niet ver voor: de Ardennen liggen op twee uur rijden van de Nederlandse grens, en de trein naar de Alpen vertrekt dagelijks. Meer artikelen over landen, natuur en reizen vind je in het kennisgebied wereld.

Veelgestelde vragen over gebergten