Relatievormen: 8 soorten relaties op een rij
Relatievormen lopen van monogamie en open relaties tot polyamorie en latrelaties. Lees welke soorten er zijn en wat ze inhouden.
Een relatievorm beschrijft hoe twee of meer mensen hun band met elkaar invullen: hoeveel partners er zijn, of de relatie exclusief is en of er een romantische of seksuele kant aan zit. Dat is iets anders dan een leefvorm, die vooral gaat over de praktische kant: woon je samen, ben je getrouwd, heb je een samenlevingscontract. De twee lopen door elkaar heen. Je kunt monogaam zijn en toch apart wonen, en je kunt samenwonen zonder dat er een romantische relatie is. In de relatievormen hieronder maken we geen onderscheid tussen mannen en vrouwen; een monogame relatie kan ook om twee mannen of twee vrouwen gaan. Lees meer over seksuele geaardheden.
De acht relatievormen op een rij
Deze tabel zet de acht relatievormen naast elkaar op de drie punten waarop ze van elkaar verschillen: het aantal partners, de romantische of seksuele kant en wat de Nederlandse wet ermee doet.
| Relatievorm | Aantal partners | Romantisch of seksueel | Juridische status in Nederland |
|---|---|---|---|
| Monogamie | Eén | Ja | Huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract mogelijk |
| Open relatie | Eén vaste partner, daarnaast anderen | Ja | Dezelfde mogelijkheden als monogamie; de onderlinge afspraken zelf zijn niet juridisch |
| Polygamie | Meerdere, met een officiële verbintenis | Ja | Niet toegestaan |
| Polyamorie | Meerdere, zonder officiële verbintenis | Ja | Met hooguit één partner een huwelijk of geregistreerd partnerschap |
| Lat-relatie | Eén | Ja | Huwelijk of geregistreerd partnerschap mogelijk; zonder een van beide geen fiscaal partnerschap |
| Symbiotische relatie | Eén | Soms | Geen aparte status |
| Platonische relatie | Eén of meer | Nee | Geen aparte status |
| Vriendschap | Meerdere | Nee | Geen aparte status |
Monogamie (gesloten relatie)
Monogamie is de meest bekende relatievorm. Hierbij hebben twee mensen een exclusieve relatie. Ze zijn trouw aan elkaar en hebben geen romantische of seksuele relaties met anderen. Veel mensen kiezen hiervoor omdat het rust en vertrouwen geeft. Toch blijft niet iedereen die monogaam leeft trouw: uit onderzoek blijkt dat vreemdgaan regelmatig voorkomt, al lopen de schattingen sterk uiteen. Wat precies als vreemdgaan wordt gezien, verschilt bovendien per koppel. Voor sommige koppels is een flirterig berichtje al vreemdgaan, terwijl anderen het pas zo zien als er seks in het spel is.
Ook bij dieren komt monogamie voor, maar hoe vaak hangt sterk af van de diergroep. Bij zoogdieren is het zeldzaam: naar schatting drie tot vijf procent van de ruim vierduizend zoogdiersoorten leeft in enige vorm van monogamie. Bij vogels ligt dat heel anders. Ongeveer negentig procent van de vogelsoorten is sociaal monogaam, wat betekent dat een paartje samen een nest grootbrengt. Dat zegt overigens niets over trouw: ook bij die soorten komen jongen van een andere vader regelmatig voor. Zwanen zijn dus een goed voorbeeld, bevers en mensapen horen bij de kleine groep zoogdieren.
Open relatie
In een open relatie zijn de partners wel samen, maar ze staan elkaar toe om ook met anderen een romantische of seksuele band te hebben. Dit werkt alleen goed als beide partijen duidelijke afspraken maken en open met elkaar praten. Hoe vaak het voorkomt, is in Nederland slecht in kaart gebracht. De grote landelijke monitor van Rutgers uit 2024, met ruim vijftienduizend deelnemers, meet relatievormen niet apart en telt open relaties dus niet. Cijfers die je online tegenkomt komen meestal uit kleine of buitenlandse peilingen. Wat je er wél over kunt zeggen: het is een minderheidsvorm, en de schattingen lopen ver uiteen.
Polygamie
Bij polygamie heeft iemand meer dan één partner tegelijk. Dit komt vooral voor in bepaalde culturen of religies. Het onderscheid met polyamorie (zie hierna) is dat bij polygamie daadwerkelijk een verbintenis zoals een huwelijk wordt aangegaan met meerdere mensen. In Nederland kan dat niet: je kunt hier maar met één persoon tegelijk getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben. In sommige landen is polygamie wel een gangbare relatievorm, onder andere in Marokko, Egypte en Pakistan. Het gaat dan vrijwel altijd om mannen die meerdere vrouwen huwen, vaak als teken van status of rijkdom.
Polyamorie
Polyamorie lijkt op polygamie, maar er is een belangrijk verschil. Bij polyamorie is ook sprake van meerdere partners maar niet van meerdere officiële verbintenissen. Alle partners weten van elkaar en geven toestemming voor het aangaan van de liefdesrelatie. Het hoeft niet per se om een man en meerdere vrouwen te gaan; het kan ook om een vrouw met meerdere mannen gaan of om andere combinaties. Juridisch verandert er weinig: je kunt met hooguit één van je partners trouwen of een geregistreerd partnerschap sluiten. Met de anderen kun je hooguit zaken vastleggen in een samenlevingscontract of testament.
Lat-relatie
Lat staat voor Living Apart Together. In een lat-relatie zijn mensen samen, maar wonen ze niet in hetzelfde huis. Dat kan een bewuste keuze zijn omdat beide partners hun eigen ruimte willen, of een praktische, bijvoorbeeld door werk, kinderen uit een eerdere relatie of de zorg voor familie. Je kunt binnen een lat-relatie gewoon trouwen of een geregistreerd partnerschap sluiten; samenwonen is daarvoor geen voorwaarde.
Voor de belasting ligt het anders dan vaak wordt gedacht. Ben je getrouwd of geregistreerd partner, dan ben je fiscaal partner, ook als je op twee adressen woont. Woon je ongehuwd samen, dan is inschrijving op hetzelfde adres juist een harde voorwaarde voor fiscaal partnerschap. In een lat-relatie zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap ben je dus geen fiscaal partner, hoe lang de relatie ook duurt.
Symbiotische relatie
Een symbiotische relatie is een relatie waarin mensen sterk van elkaar afhankelijk zijn. Dit zie je in de liefde, in vriendschappen en tussen ouders en kinderen. Enige afhankelijkheid hoort bij elke hechte band. Wordt die te groot, dan kan de relatie ongezond worden: er ontstaan gevoelens van jaloezie, onvervulde behoeften of een te groot verantwoordelijkheidsgevoel, en partners verliezen hun eigen vrienden, hobby’s en beslissingen uit het oog.
Platonische relatie
In een platonische relatie is er geen romantische of seksuele aantrekkingskracht tussen de partners. Wel ervaren ze een sterke emotionele band met elkaar vanuit vriendschap, verbondenheid en respect. De partners waarderen elkaar en willen graag tijd met elkaar doorbrengen. Er is liefde, maar geen seks. Soms groeit een platonische relatie uit tot een liefdesrelatie.
Vriendschap
Vroeger waren vriendschappen letterlijk van levensbelang: om te overleven moest je bij een groep horen. Tegenwoordig zijn ze dat op een andere manier nog steeds. Vriendschappen geven een gevoel van verbondenheid en overleven vaak liefdesrelaties; ze kunnen een leven lang duren. De gezondheidskant is goed onderzocht. Een meta-analyse van 148 studies, gepubliceerd in PLOS Medicine in 2010, vond dat mensen met sterke sociale relaties gemiddeld vijftig procent meer kans hadden om de onderzoeksperiode te overleven dan mensen met zwakke sociale banden. De onderzoekers vergeleken dat effect met stoppen met roken. Het gaat om een verband, niet om een bewezen oorzaak.
Hoe vaak komt elke relatievorm voor in Nederland
Over de leefvorm zijn wel harde cijfers beschikbaar. Het CBS bracht in augustus 2026 in kaart hoe volwassenen in Nederland wonen ten opzichte van hun partner. Begin 2025 woonden 5,7 miljoen mensen van achttien jaar of ouder zonder partner in huis. De richting is duidelijk: samenwonen loopt terug, alleen wonen en de lat-relatie nemen toe.
| Relatiestatus (18 jaar en ouder) | Begin 2025 | 2013 |
|---|---|---|
| Samenwonend met partner | 60% | 65% |
| Single | 30% | 27% |
| Lat-relatie | 10% | 8% |
Veelgestelde vragen over relatievormen
Welke relatievormen zijn er?
Veelvoorkomende relatievormen zijn monogamie (een exclusieve relatie met één partner), de open relatie, polygamie, polyamorie, de lat-relatie (Living Apart Together), de symbiotische relatie, de platonische relatie en vriendschap. Ze verschillen vooral in exclusiviteit, het aantal partners en of er een romantische of seksuele band is.
Wat is het verschil tussen een relatievorm en een leefvorm?
Een relatievorm gaat over de aard van de band: hoeveel partners er zijn, of de relatie exclusief is en of er een romantische of seksuele kant aan zit. Een leefvorm gaat over de praktische invulling: samenwonen, trouwen, een geregistreerd partnerschap of een samenlevingscontract. Eén relatievorm kan verschillende leefvormen hebben, en andersom.
Wat is het verschil tussen polygamie en polyamorie?
Bij polygamie gaat iemand een officiële verbintenis, zoals een huwelijk, aan met meerdere partners tegelijk; dat kan in Nederland niet. Bij polyamorie heeft iemand meerdere liefdesrelaties met instemming van alle betrokkenen, maar zonder officiële verbintenissen.
Wat is een latrelatie?
Lat staat voor Living Apart Together. In een latrelatie hebben twee mensen een vaste relatie, maar wonen ze niet samen. Je kunt binnen een latrelatie trouwen of een geregistreerd partnerschap sluiten. Doe je dat niet, dan ben je geen fiscaal partner: daarvoor moeten ongehuwde partners op hetzelfde adres staan ingeschreven.
Hoeveel mensen hebben een latrelatie?
Begin 2025 had tien procent van de volwassenen in Nederland een lat-relatie, tegen acht procent in 2013. In dezelfde periode liep het aandeel dat met een partner samenwoont terug van 65 naar 60 procent, en steeg het aandeel singles van 27 naar 30 procent.
Wat is een platonische relatie?
In een platonische relatie is er een sterke emotionele band, maar geen romantische of seksuele aantrekkingskracht. De partners waarderen elkaar vanuit vriendschap, verbondenheid en respect. Soms groeit een platonische relatie later uit tot een liefdesrelatie.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- CBS, Steeds meer mensen zijn single of hebben een latrelatie (18 augustus 2026)
- Belastingdienst, Wanneer ben ik fiscaal partner?
- Holt-Lunstad, Smith en Layton, Social Relationships and Mortality Risk: A Meta-analytic Review, PLOS Medicine (2010)
- Audubon, Monogamy Rare in the Wild, met cijfers van de National Science Foundation
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Verder lezen in Maatschappelijk
Samenlevingscontract: dit regelt het wel en dit nietEen samenlevingscontract legt de afspraken van samenwoners vast. Lees wat het regelt, wat het kost en wat je er niet mee regelt.
Seksuele geaardheid: betekenis en alle soorten op een rijSeksuele geaardheid is op wie je verliefd wordt en valt. Lees wat het betekent en welke soorten er zijn, van hetero tot aseksueel.
Fiscaal partner: wanneer je het bent en wat het kostEen fiscaal partner is de persoon met wie je voor de belasting samen telt. Lees wanneer je het bent en wat het oplevert of kost.
Uit de kast komen: hoe vertel je het, ook later in je leven?Uit de kast komen is vertellen dat je lesbisch, homo, bi of trans bent. Hoe pak je dat aan, en wat als het thuis niet veilig is?