Samenlevingscontract: dit regelt het wel en dit niet

Op 1 januari 2025 woonden in Nederland 1.125.216 paren samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap. Dat telde het CBS, het statistiekbureau van de overheid. Voor deze paren regelt de wet bijna niets. Een samenlevingscontract vult dat gat voor een deel. Jullie leggen erin vast wie wat betaalt en van wie de spullen zijn. Erfgenaam van elkaar word je er niet door, en het gezag over een kind regelt het ook niet. Meer uitleg over wetten en regels staat in het kennisgebied Juridisch.

Wat er in een samenlevingscontract staat

Een samenlevingscontract is een overeenkomst tussen mensen die samenwonen. De officiële naam is samenlevingsovereenkomst. Jullie spreken erin af hoe jullie geld en spullen delen. De wet schrijft niet voor wat erin moet staan.

Stel dat jullie samen een bank kopen. Zij betaalt de nieuwe keuken, hij de auto. Zolang het goed gaat, vraagt niemand van wie wat is. Bij een breuk of een overlijden is dat de eerste vraag. Het contract geeft dan het antwoord.

Volgens de Rijksoverheid, de website van de landelijke overheid, kun je afspraken maken over:

• de dagelijkse kosten, zoals de boodschappen en de huur
• de bankrekeningen
• de kosten van de verzorging en opvoeding van kinderen
• de verdeling van de spullen als jullie uit elkaar gaan
• de spullen van jullie samen als een van jullie overlijdt

Zelf schrijven of naar de notaris

Een samenlevingscontract mag je zelf schrijven. Jullie zetten de afspraken op papier en ondertekenen allebei. Tussen jullie tweeën geldt dat contract gewoon.

De Belastingdienst is de dienst die de belasting int. Die telt alleen een contract mee dat de notaris heeft opgemaakt. Dat heet een notarieel samenlevingscontract. Voor Dienst Toeslagen geldt hetzelfde. Die dienst betaalt de toeslagen uit, zoals de zorgtoeslag. Wil je afspreken wat er na een overlijden gebeurt, dan heb je de notaris ook nodig. Dat schrijft het Juridisch Loket, dat gratis juridisch advies geeft.

Wat een samenlevingscontract niet regelt

Een samenlevingscontract maakt je geen erfgenaam en geeft je geen gezag over een kind. Recht op alimentatie krijg je er ook niet vanzelf door.

Erven doe je alleen met een testament

Wie samenwoont, erft zonder testament niets van zijn partner. Een contract van de notaris verandert dat niet. Volgens de wet erft een partner alleen na een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Zo’n partnerschap lijkt veel op een huwelijk. Jouw bezit gaat zonder testament naar je kinderen. Heb je die niet, dan gaat het naar je ouders, broers en zussen. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over wie er erft als er geen testament is. Wil je dat je partner erft, dan laten jullie allebei een testament maken.

Wel kan er een verblijvingsbeding in het contract staan. Dat is de afspraak dat de spullen van jullie samen naar de partner gaan die overblijft. Denk aan de meubels, de auto of het huis dat op beide namen staat. Je eigen spullen vallen er niet onder.

Een kind erkennen staat los van het contract

Krijgen jullie een kind, dan is alleen de moeder vanzelf ouder. Haar partner wordt ouder door het kind te erkennen. Dat kan bij de gemeente, het liefst al tijdens de zwangerschap.

Gezag betekent dat je over het kind mag beslissen en ervoor verantwoordelijk bent. Wie een kind erkent, krijgt dat gezag sinds 2023 automatisch, samen met de moeder. Daar zijn een paar uitzonderingen op. Is het kind vóór 2023 erkend, dan vragen jullie het gezag samen aan. Een samenlevingscontract verandert hier niets aan. Getrouwde en geregistreerde partners krijgen het gezag wel vanzelf.

Geen alimentatie en geen gedeeld pensioen

Samenwoners hebben na een breuk geen recht op alimentatie en delen hun pensioen niet. Alimentatie is geld voor het levensonderhoud van je ex-partner. Getrouwde partners kunnen die na een scheiding wel moeten betalen. Ook verdelen zij het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd.

Na het einde van het contract hebben jullie volgens de Rijksoverheid geen rechten en plichten meer naar elkaar. Dat is alleen anders als het in het contract staat. Voor je kinderen blijf je wel betalen, wat je relatie ook was.

Veel samenwoners weten dit niet. Dat staat in een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. De minister stuurde het in februari 2021 naar de Tweede Kamer. De onderzoekers pleitten voor een alimentatieplicht voor samenwoners. Een paar zou daar samen van af kunnen zien. Samenwoners en deskundigen waren daarover verdeeld. Volgens onze lezing staat zo’n plicht op 4 oktober 2026 niet in het Burgerlijk Wetboek. Dat wetboek regelt onder meer huwelijk, erven en huur.

De huurwoning

Bij een huurwoning helpt het contract je ook niet. Een echtgenoot of geregistreerd partner is volgens het Burgerlijk Wetboek vanzelf medehuurder. Een medehuurder wordt huurder als de ander vertrekt of overlijdt. Woon je samen in een huurhuis, dan vraag je de verhuurder samen om medehuur. Stemt die niet binnen drie maanden in, dan kun je naar de rechter. Die wijst het verzoek af als je er nog geen twee jaar woont. Dat doet hij ook als niet zeker is dat je de huur kunt betalen. Zonder medehuur mag je na een overlijden zes maanden blijven, als jullie er samen een huishouden hadden. Wil je langer blijven, dan vraag je dat binnen die tijd aan de rechter.

Samenwonen en trouwen naast elkaar

Wie trouwt of een partnerschap sluit, hoeft erven, gezag en alimentatie niet zelf te regelen. Dat doet de wet. Een samenlevingscontract regelt alleen wat erin staat. In de tabel hieronder staan de drie manieren van samenleven naast elkaar.

De rij over bezit en schulden geldt voor wie op of na 1 januari 2018 is getrouwd of een partnerschap sloot. Bij de notaris kun je er andere afspraken over maken.

Partnerpensioen kan ook zonder notaris

Voor het partnerpensioen is een contract van de notaris niet meer de enige weg. Partnerpensioen is het pensioen dat je partner krijgt als jij overlijdt. Tot nu toe vroegen veel pensioenfondsen om een contract van de notaris. Zo staat het op 4 oktober 2026 nog bij de Rijksoverheid en het Juridisch Loket. Ook de notarissen schrijven het.

In de Pensioenwet staat het sinds de nieuwe pensioenregels anders. Een regeling met partnerpensioen geldt voor alle soorten partners, getrouwd of samenwonend. Samenwoners kunnen op twee manieren laten zien dat ze een huishouden delen. De eerste is een notarieel samenlevingscontract. De tweede is een samenlevingsverklaring. Daarin verklaren jullie dat jullie op hetzelfde adres wonen en voor elkaar zorgen. Jullie ondertekenen de verklaring allebei en sturen die naar het pensioenfonds of de pensioenverzekeraar. Een notaris komt er niet aan te pas.

Vanaf wanneer de nieuwe regel geldt

De nieuwe regel geldt zodra je pensioenregeling is overgestapt op de nieuwe regels voor het pensioen voor nabestaanden. Dat kan al gebeurd zijn en moet uiterlijk op 1 januari 2028. Tot de overstap kan je fonds de oude eis nog stellen. Wie onder de oude regels al als partner telde, blijft partner zolang de relatie duurt. Over de overstap zelf lees je meer in ons artikel over het nieuwe pensioenstelsel.

De verklaring werkt niet terug. Eiste je regeling vroeger een contract van de notaris en had je dat niet? Dan heeft je partner geen recht op het partnerpensioen dat je vóór de overstap opbouwde.

Soms kan de achterblijvende partner de verklaring na het overlijden nog afgeven. Die moet dan laten zien dat jullie een huishouden deelden. Volgens de wet lukt dat in elk geval met zes maanden op hetzelfde adres en één extra bewijs. Dat is bijvoorbeeld een kind samen, een huis samen of een huurcontract op beide namen. Reken daar niet op en regel het bij leven. Vraag je pensioenfonds welke regel nu geldt en of je partner is aangemeld. Die aanmelding telt ook voor je belasting en je toeslagen, zoals je verderop leest.

Erfenis en erfbelasting bij samenwonen

Erft je partner via een testament, dan telt voor de belasting of jullie partners zijn. Een partner erft in 2026 volgens de Belastingdienst tot € 828.035 belastingvrij. Wie geen partner is, heeft een vrijstelling van € 2.769. Over de rest betaalt die 30 of 40 procent.

Samenwoners zijn partner voor de erfbelasting als ze aan een paar voorwaarden voldoen. Op de dag van het overlijden hebben ze minstens zes maanden een notarieel samenlevingscontract. In dat contract staat dat ze voor elkaar zorgen. Ook staan ze die zes maanden op hetzelfde adres ingeschreven. Zonder zo’n contract tel je pas als partner na vijf jaar op hetzelfde adres.

Wat de eerste vijf jaar kunnen kosten

Sanne en Bram wonen drie jaar samen in een koophuis. Ze hebben allebei een testament, maar geen contract van de notaris. Bram overlijdt en Sanne erft zijn helft van het huis, die € 150.000 waard is. Sanne telt niet als partner. Volgens onze berekening betaalt ze € 44.169 erfbelasting. Met een notarieel contract van zes maanden oud had ze niets betaald. Alle bedragen en tarieven staan in ons artikel over de erfbelasting in 2026 en 2027.

Belasting en toeslagen met een samenlevingscontract

Een notarieel samenlevingscontract maakt jullie fiscaal partner en toeslagpartner, en dat kost soms geld. Je fiscaal partner is de persoon met wie je voor de belasting samen telt. Jullie kunnen dan samen aangifte doen en bepaalde aftrekposten onderling verdelen. Samenwoners op hetzelfde adres zijn fiscaal partner zodra ze een notarieel contract hebben. Zonder contract kan het ook. Een kind samen of een koophuis samen is al genoeg, schrijft de Belastingdienst. Dat geldt ook als je bij een pensioenfonds als elkaars partner bent aangemeld.

Voor de toeslagen geldt hetzelfde. Met een contract van de notaris zijn jullie toeslagpartners. Dienst Toeslagen telt dan het inkomen en het vermogen van jullie allebei mee. Je toeslag kan daardoor lager worden. Ben je elkaars partner voor het pensioen, dan ben je ook toeslagpartner. Ook een verklaring zonder notaris kan je dus toeslag kosten.

De AOW is het pensioen van de overheid. Daar telt niet het papier, maar je huishouden. Wie samenwoont en de kosten deelt, telt voor de AOW als getrouwd. Je krijgt dan het lagere bedrag voor samenwonenden. Ook voor de nabestaandenuitkering van de overheid tel je als getrouwd. Overlijdt je partner, dan kun je als samenwoner dus nabestaande zijn. Een samenlevingscontract is voor beide regelingen wel een bewijs dat jullie een huishouden delen.

Het contract weer beëindigen verandert weinig. Volgens de Belastingdienst blijf je fiscaal partner tot jullie niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven.

Wat een samenlevingscontract kost

Een samenlevingscontract bij de notaris kost gemiddeld vanaf ongeveer € 700 inclusief btw. Dat bedrag noemt de KNB, de beroepsorganisatie van de notarissen. Elk kantoor bepaalt zijn eigen prijs. Vraag daarom vooraf een offerte.

Het contract alleen is zelden genoeg. Wil je ook van elkaar erven, dan komen er twee testamenten bij. Die beginnen gemiddeld bij € 650 per stuk. In de tabel hieronder zie je waar de kosten per route gemiddeld beginnen en wat je ervoor regelt.

Elke gemeente heeft vaste tijden waarop je gratis kunt trouwen of een partnerschap kunt sluiten, schrijft de Rijksoverheid. Voorwaarden zijn afspraken bij de notaris over wat van wie is.

Met een laag inkomen

Heb je een laag inkomen, dan kun je een notaris laten aanwijzen. Dat vraag je aan bij een van de vier Kamers voor het notariaat. Je betaalt dan in 2026 een vast bedrag van € 1.084 voor een samenlevingscontract. Dat is meer dan de € 700 waar de prijzen bij de notaris gemiddeld beginnen. Het Juridisch Loket waarschuwt zelf dat deze route niet altijd goedkoper is.

Uit elkaar gaan met een samenlevingscontract

Een samenlevingscontract beëindigen jullie zelf. Naar de notaris hoef je daarvoor niet, schrijft de KNB. In het contract kun je vastleggen hoe dat gaat en wat er gebeurt als jullie het niet eens worden.

Een paar dingen moet je wel regelen. Staat het huis op beide namen en neemt één van jullie het over? Dan legt de notaris dat vast. Spreek met de bank af wie de hypotheek draagt. Geef de breuk door aan de Belastingdienst en aan je pensioenfonds. Pas ook je testament aan. Voor minderjarige kinderen maken jullie afspraken over de zorg en de kosten.

Voor wie een samenlevingscontract genoeg is

Een samenlevingscontract past bij paren die juist niet alles willen delen. Een huwelijk in het klein is het niet. Wil je elkaar vooral goed achterlaten, dan is volgens ons een huwelijk of geregistreerd partnerschap de volledigste route. Het is ook de goedkoopste, want het kan gratis. Je deelt dan wel wat er tijdens het huwelijk bij komt. Ook kun je na een scheiding alimentatie moeten betalen.

Kies je toch voor het contract, laat dan in dezelfde afspraak twee testamenten maken. En wacht er niet mee tot het huis is gekocht of het kind is geboren.

Veelgestelde vragen over het samenlevingscontract