Testament maken, wat het kost en wat je zelf mag regelen

Een testament laat je in Nederland altijd bij een notaris maken, en dat mag vanaf 16 jaar. De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, de vereniging waar alle Nederlandse notarissen bij zijn aangesloten, zegt dat de kosten gemiddeld rond € 650 inclusief btw beginnen. Dat is veel geld voor een paar vellen papier. Toch is het in twee situaties bijna altijd de moeite waard: als je samenwoont zonder te trouwen, en als je minderjarige kinderen hebt. In allebei die gevallen regelt de wet iets anders dan de meeste mensen denken.

Hoe je een testament laat maken

Een testament dat je zelf schrijft en thuis in een la bewaart, is hier niet geldig. Hoe duidelijk je je wensen ook hebt opgeschreven: zonder notaris gebeurt er niets mee. In veel andere landen kan het wel, en daar komt een deel van de verwarring vandaan.

De notaris leest het testament met je door en je ondertekent het in zijn bijzijn. Dat is geen formaliteit. Hij moet nagaan of je begrijpt wat je tekent en of niemand je onder druk zet. Daarna schrijft hij het testament in bij het Centraal Testamentenregister. Nabestaanden kunnen daar later opvragen of er een testament is en bij welk kantoor het ligt. Wat erin staat, blijft geheim tot na het overlijden.

De twee vormen die de wet kent

Er wordt veel gezocht op soorten testamenten, alsof het er drie of vier zijn. Het erfrecht in het Burgerlijk Wetboek kent er maar twee.

De eerste is het openbaar testament. De notaris zet je wensen in een akte en houdt die onder zich. Dat is wat vrijwel iedereen krijgt. De tweede is de onderhandse uiterste wil: je schrijft of typt je wensen zelf, ondertekent elke bladzijde en geeft het stuk gesloten aan de notaris in bewaring. Hij maakt daar een akte van bewaargeving bij.

Die tweede vorm bestaat voor wie zijn wensen aan niemand wil laten lezen. Goedkoper is het nauwelijks, want je tekst moet alsnog aan de eisen van de wet voldoen. En wie niet kan lezen, mag deze vorm niet gebruiken; dat staat er met zoveel woorden bij.

Op internet staan modellen en vragenlijsten waarmee je je wensen thuis alvast invult. Dat scheelt tijd aan de balie en kan de rekening drukken, maar het vervangt de notaris niet. Je ingevulde formulier wordt pas een testament als het bij de notaris wordt voorgelezen en ondertekend. Kijk bij zo’n aanbieder dus na of er een notaris aan verbonden is en wat er precies in de prijs zit.

Wat kost een testament?

Notaristarieven zijn vrij, dus de prijs verschilt per kantoor. De notarisvereniging houdt gemiddeld € 650 inclusief btw aan als beginbedrag voor één testament. Wat je uiteindelijk betaalt, hangt af van je situatie. Partners die ieder een eigen testament laten maken, betalen samen meer. En hoe meer je wilt regelen, hoe hoger de rekening.

Vraag daarom vooraf bij twee of drie kantoren een prijsopgave. Vraag er meteen bij wat erin zit: het gesprek, de akte en de inschrijving in het register. Vraag ook of het een vaste prijs is of een uurtarief, want dat scheelt bij een ingewikkelde nalatenschap honderden euro’s.

Wat kan je zonder notaris regelen?

Buiten de notaris om kun je precies één ding zelf op papier zetten: een codicil. Dat is een stuk dat je helemaal met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Typen mag niet en een geprint stuk met een handtekening eronder telt niet.

Wat erin mag, staat letterlijk in de wet, en het is minder dan de meeste websites schrijven. Het gaat om kleren, sieraden die je draagt, bepaalde spullen uit je inboedel en bepaalde boeken. Een oude klok, een horloge, de atlas van je vader: dat kan. Omschrijf zo precies mogelijk wat je nalaat en aan wie. Niet mijn oorbellen, maar de gouden oorbellen in de vorm van een roos. Niet mijn kleinzoon, maar mijn kleinzoon Jaap met zijn geboortedatum erbij. Er kan vlak voor je overlijden nog een kleinzoon geboren worden.

Wat er niet in een codicil kan

Hier gaat het op veel pagina’s mis. Een codicil is geen plek om je uitvaart te regelen. Of je begraven of gecremeerd wilt worden, welke muziek er speelt, of je op een natuurbegraafplaats wilt liggen: je mag het opschrijven, maar de wet geeft zo’n wens in een codicil geen kracht. Zet die wensen apart op papier, op een plek waar je partner of kinderen ze vinden, en bespreek ze ook gewoon.

Ook je huisdier kun je niet in een codicil nalaten. De wet zegt namelijk dat dieren geen zaken zijn, en een codicil gaat alleen over zaken. Hetzelfde geldt voor een verzameling kunst, munten of historische voorwerpen: die valt volgens de wet buiten de inboedel. Geld, een auto en een huis vallen er sowieso buiten.

En je kunt met een codicil geen erfgenaam aanwijzen, niemand onterven, geen voogd benoemen en geen executeur aanstellen. Voor dat alles is een testament nodig.

Legaten

Een legaat is een bepaling in een testament waarmee je iets bepaalds nalaat aan een persoon of aan een goed doel (partnerbericht). Dat hoeft geen geld te zijn; ook een meubelstuk, een auto of sieraden kunnen een legaat zijn. Een legaat bestaat dus niet los van een testament, zoals weleens wordt gedacht. Wil je later alsnog iemand iets nalaten, dan laat je je testament wijzigen of maak je een nieuw testament.

Wie een legaat krijgt, is daarmee geen erfgenaam. Een legataris krijgt alleen dat ene bedrag of voorwerp en deelt niet mee in de rest van de nalatenschap. Het legaat wordt als eerste afgegeven; wat overblijft is voor de erfgenamen. Aanvaarden is niet verplicht, en per legaat kun je apart beslissen of je het aanneemt.

Wat regel je bij testament maken?

Bij een testament denken de meeste mensen aan geld en spullen. Er kan veel meer in. Je kunt bijvoorbeeld bepalen op welke leeftijd je kinderen over hun erfenis mogen beschikken, zodat een bedrag niet op hun achttiende in één keer vrijkomt.

Heb je minderjarige kinderen, dan regel je in je testament wie de voogd wordt als jullie er allebei niet meer zijn. Dat is voor veel ouders de echte reden om te gaan. Verder kun je legaten opnemen, een executeur aanwijzen en vastleggen wat er met je e-mail, je foto’s en je sociale media moet gebeuren. Woon je samen zonder te trouwen, dan is een verblijvingsbeding vaak de kern: daarin spreek je af dat gezamenlijke spullen naar de ander gaan.

Wat er gebeurt als je niets regelt, staat in ons artikel over wie er erft als er geen testament is. Kort gezegd: de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen eerst, en daarna pas ouders, broers en zussen. Wie samenwoont zonder te trouwen, erft volgens die regels niets van de ander, ook niet met een samenlevingscontract.

Onterven en de legitieme portie

Je kunt in een testament je echtgenoot en je kinderen onterven, maar een kind zet je niet volledig buitenspel. Een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie: de helft van wat het volgens de wet zou hebben geërfd.

Die portie bestaat alleen uit geld. Een onterfd kind kan dus geen spullen of een deel van het huis opeisen, en het moet er zelf een beroep op doen. Leeft de echtgenoot of geregistreerd partner nog, dan is de vordering meestal pas opeisbaar na diens overlijden. Een onterfde echtgenoot heeft geen recht op een legitieme portie. Wel mag hij of zij een half jaar in de woning blijven wonen en de inboedel gebruiken, en daarna onder voorwaarden vruchtgebruik van de woning vragen als dat voor de verzorging nodig is.

De executeur

De executeur is degene die alles rond je overlijden regelt. Dat kan een erfgenaam zijn, maar dat hoeft niet. Meestal is het de partner of een kind; je kunt ook een derde of een notaris aanwijzen.

Hij of zij brengt in kaart welke bezittingen en schulden er zijn, ruimt het huis, zegt de huur en de abonnementen op en laat gas en licht afsluiten. De executeur krijgt de beschikking over je bankrekeningen, betaalt de schulden en geeft de legaten af. Soms moeten er aandelen worden verkocht of moet er iets voor een bedrijf worden geregeld. Ook het overlijden zelf hoort erbij: de uitvaart, de herdenking, de rouwkaarten en een goed onderkomen voor je huisdieren. Daarna doet de executeur de aangifte erfbelasting. Bij een overlijden vanaf 2026 moet die aangifte binnen 20 maanden na de overlijdensdatum binnen zijn; tot en met 2025 was dat 8 maanden.

Het is veel werk. Vaak duurt het een half jaar of langer voordat alles is afgerond. Niemand is verplicht de benoeming te aanvaarden, dus bespreek het vooraf met degene die je op het oog hebt en wijs voor de zekerheid een vervanger aan.

Wat de executeur mag beslissen

Let op de bevoegdheid die je meegeeft, want daar zit het verschil dat later ruzie geeft. Een gewone executeur beheert de nalatenschap en maakt haar klaar voor verdeling; het verdelen zelf doen de erfgenamen samen. Wil je dat één persoon de erfenis ook echt kan afwikkelen en het huis of de spullen kan verkopen zonder dat alle erfgenamen meetekenen, dan benoem je een executeur-afwikkelingsbewindvoerder.

Staat er niets over een vergoeding in je testament, dan geeft de wet de executeur recht op 1 procent van het vermogen op de dag van overlijden. Bij een nalatenschap van € 300.000 is dat € 3.000. Wil je een ander bedrag, leg dat dan vast.

Wat een testament je nabestaanden bespaart

Rond een overlijden ontstaat vaak gedoe in de familie, en dat gaat zelden over geld alleen. Het gaat over de ketting, de piano en over wie mocht beslissen. Een testament haalt die vragen weg bij mensen die net iemand hebben verloren.

Voor jezelf is de winst rust: je weet dat je partner niet zonder geld achterblijft en dat je kinderen een voogd hebben. Voor je nabestaanden is de winst tijd. Iemand mag beslissen, iedereen weet wie dat is, en niemand hoeft te raden wat jij zou hebben gewild.

Veelgestelde vragen over een testament