De vier seizoenen en wanneer ze beginnen, data tot 2030

De winter van 2026 begint voor weerkundigen op dinsdag 1 december. Aan de hemel begint hij pas op maandag 21 december, om 21.50 uur. Dat tijdstip staat in een tabel van het KNMI. Dat is het weerinstituut van de Nederlandse overheid. Beide data kloppen, want het zijn twee afspraken naast elkaar. Daarom zegt het weerbericht op 1 maart dat het lente is, terwijl de lente op de kalender pas weken later begint. Welke datum je kiest, hangt af van wat je wilt weten: het weer of de stand van de zon. Meer over het weer, de zon en de kalender lees je in het kennisgebied Wereld.

Wanneer beginnen de seizoenen in 2026 en 2027?

De eerstvolgende winter begint op 1 december of op 21 december 2026. Lente, zomer en herfst van 2026 staan in de tabellen verderop. In de tabel hieronder staat voor de komende vijf seizoenen het begin volgens beide indelingen. Meteorologisch betekent volgens de weerkunde. Astronomisch betekent volgens de sterrenkunde, de wetenschap van zon, maan en sterren. De tijden zijn Nederlandse tijd.

Het astronomische begin komt steeds 19 tot 22 dagen later, zo telden wij.

Waarom er twee indelingen zijn

Er zijn twee indelingen omdat weerkundigen en sterrenkundigen iets anders willen weten. Weerkundigen willen het weer van het ene jaar vergelijken met dat van het andere. Sterrenkundigen kijken naar de plek van de aarde in haar baan om de zon.

Meteorologische seizoenen tellen hele maanden

Een meteorologisch seizoen bestaat uit drie hele kalendermaanden. De lente is maart, april en mei. Daarna komt de zomer met juni, juli en augustus. Bij de herfst horen september, oktober en november. De winter is december, januari en februari.

Die afspraak is bijna 250 jaar oud. Ze komt uit 1780, schrijft het KNMI. Toen koos een van de eerste internationale weerorganisaties voor drie kalendermaanden per seizoen. Die organisatie heette de Societas Meteorologica Palatina.

Het voordeel: elk seizoen begint op een vaste dag. “Zo kunnen seizoenen beter met elkaar vergeleken worden”, schrijft het KNMI. De indeling past ook bij het weer. De zomer bestaat zo uit de drie warmste maanden van het jaar, de winter uit de drie koudste.

Astronomische seizoenen volgen de zon

Een astronomisch seizoen begint op een moment dat je aan de hemel kunt meten. De lente begint als de zon loodrecht boven de evenaar staat, schrijft het KNMI. Een half jaar later gebeurt dat opnieuw, en dan begint de herfst. Zo’n moment heet een equinox of dag-en-nachtevening.

De zomer en de winter beginnen bij een zonnewende. Dat is het moment waarop de zon haar noordelijkste of zuidelijkste punt bereikt en weer omkeert. Bij de zomerzonnewende hebben wij de langste dag, bij de winterzonnewende de kortste. Hoe kort die dag is, lees je in ons artikel over de kortste dag van het jaar.

Zo’n begin is geen dag maar een ogenblik. Het valt overal op aarde op hetzelfde moment. Alleen de klok staat per land anders, en daardoor soms ook de datum.

Het astronomische begin van elk seizoen tot en met 2030

Tot en met 2030 begint de lente elk jaar op 20 maart. De precieze momenten komen van het US Naval Observatory. Dat is de sterrenwacht van de Amerikaanse marine, die uitrekent waar zon, maan en planeten staan. Zij geeft de momenten in wereldtijd, de tijd waar alle klokken op aarde van zijn afgeleid. Wij rekenden ze om naar Nederlandse tijd. Het KNMI gebruikt dezelfde momenten in zijn tabellen voor 2026 en 2027. Onze omrekening komt daar op de minuut mee overeen. Voor 2028 tot en met 2030 rusten de tijden alleen op onze eigen omrekening.

In de eerste tabel staat het begin van de lente en van de zomer.

Het begin van de herfst en de winter

De herfst begint tot en met 2030 op 22 of 23 september. In de tabel staat ook het begin van de winter.

De lente begint deze eeuw niet meer op 21 maart

Wie 21 maart als begin van de lente in zijn hoofd heeft, loopt achter. In Nederland viel het begin voor het laatst in 2011 op die dag. Wij zetten ook de tijden van 2000 tot en met 2100 op de Nederlandse klok. In die hele eeuw begint de lente maar drie keer op 21 maart, en alle drie de keren zijn al voorbij. Tot en met 2047 valt het begin elk jaar op 20 maart. In 2048 begint de lente voor het eerst op 19 maart. Dat geldt zolang Nederland in maart de wintertijd gebruikt.

Ook de andere seizoenen hebben volgens die telling geen vaste dag. De zomer begint meestal op 21 juni, maar in 2028 al op 20 juni. De herfst begint deze eeuw op 22 of 23 september. Voor het laatst viel de eerste herfstdag in 1931 op 24 september, schrijft het KNMI. De winter begint meestal op 21 december, en in 2027 een dag later.

Waarom het begin elk jaar verschuift

Het begin verschuift doordat de kalender hele dagen telt. Van lente tot lente duurt het 365 dagen en bijna zes uur. Het begin van een seizoen valt daardoor elk jaar bijna zes uur later. Na een schrikkeldag springt het volgens onze berekening ongeveer 18 uur terug. Dat is iets meer dan het in drie jaar opschoof. De lente van 2030 begint daardoor 54 minuten vroeger op de dag dan die van 2026. Zo kruipt het begin langzaam naar 19 maart. Waarom die extra dag nodig is, lees je in ons artikel over het schrikkeljaar.

Waardoor de seizoenen ontstaan

De seizoenen ontstaan doordat de as van de aarde scheef staat. De as is de lijn van de Noordpool naar de Zuidpool waar de aarde om draait. Hij staat 23,44 graden uit het lood. Zoveel wijkt hij af van een lijn die recht op de baan om de zon staat. Dat cijfer geeft NASA. NASA is de Amerikaanse dienst voor ruimtevaart. Een half jaar helt het noordelijk halfrond, de noordelijke helft van de aarde, naar de zon toe. De zon staat dan hoog en schijnt lang, en het is zomer.

De afstand tot de zon is niet de oorzaak. Begin januari staat de aarde zelfs het dichtst bij de zon, volgens NASA op 147,1 miljoen kilometer. Begin juli is de afstand 152,1 miljoen kilometer, dus 5 miljoen meer. In 2027 valt het dichtste punt op 3 januari en het verste op 5 juli, rekent het US Naval Observatory voor. Meer over de baan en de as lees je in ons artikel over de aarde in cijfers.

Op het zuidelijk halfrond is alles omgekeerd. Begint bij ons de zomer, dan begint daar de winter.

De zomer duurt ruim vier dagen langer dan de winter

De vier astronomische seizoenen zijn niet even lang. De zomer van 2027 duurt volgens onze berekening 93 dagen en 16 uur. De winter die erop volgt, duurt bijna 89 dagen. In de tabel hieronder zie je de lengte van elk seizoen, van de lente van 2027 tot de lente van 2028.

De oorzaak is de baan van de aarde. Die baan is geen zuivere cirkel, maar iets uitgerekt. Dicht bij de zon beweegt de aarde het snelst en ver weg het traagst, legt het US Naval Observatory uit. In onze zomer staat de aarde ver van de zon. Ze doet dan langer over haar stuk van de baan. Lente en zomer duren samen ruim een week langer dan herfst en winter, zo rekenden wij uit.

Zijn dag en nacht even lang als de lente begint?

Nee, bij het begin van de lente is de dag in Nederland al langer dan de nacht. Op 20 maart 2027 komt de zon in het midden van het land om 06.43 uur op. Ze gaat om 18.53 uur onder. Die tijden staan in de tabel van het KNMI. Wij tellen daartussen 12 uur en 10 minuten daglicht. Dag en nacht zijn een paar dagen eerder even lang. Op 17 maart duurt de dag nog 11 uur en 57 minuten. Een dag later is dat 12 uur en 1 minuut.

In het najaar is het andersom. De herfst begint op 23 september 2027, en die dag telt nog 12 uur en 10 minuten daglicht. Pas op 26 september duurt de dag korter dan 12 uur.

Dat heeft twee oorzaken, legt het US Naval Observatory uit. De zonsopkomst begint al als de bovenrand van de zon boven de horizon komt, en niet het midden. Bovendien buigt de lucht het zonlicht een beetje om. Daardoor zie je de zon nog even terwijl ze eigenlijk al onder is. Het woord dag-en-nachtevening klopt dus alleen voor het middelpunt van de zon.

Waarom het weer achterloopt op de zon

De langste dag is niet de warmste dag, omdat de zee langzaam opwarmt. Als de temperatuur alleen op de zon reageerde, zou 21 juni de warmste dag zijn, schrijft het KNMI. In werkelijkheid loopt de temperatuur trager op. Zeewater warmt langzamer op dan land. De warmte die de zee opslaat, geeft ze later langzaam af aan de lucht.

Het KNMI rekende uit wanneer de lente begint als je alleen naar de temperatuur kijkt. In Zuid-Limburg is dat gemiddeld al op 9 maart, op Terschelling pas op 23 maart. Het koude water van de Noordzee houdt het voorjaar aan de kust tegen. Wie in maart van Maastricht naar de Wadden rijdt, reist dus twee weken terug in het voorjaar.

De seizoenen schuiven op door het warmere klimaat

De kalender ligt vast, maar het weer houdt zich er steeds minder aan. Het KNMI vergeleek in november 2024 twee perioden van 30 jaar. Het ging om de temperatuur in De Bilt. De eerste liep van 1961 tot en met 1990, de tweede van 1991 tot en met 2020. Het koudste kwart van het jaar uit de eerste periode gold als maat voor de winter. Zulke temperaturen komen in de tweede periode nog maar op gemiddeld 48 dagen per jaar voor. Een kwart jaar telt ruim 91 dagen. Zo gemeten is de winter bijna gehalveerd.

De andere seizoenen schoven mee. De start van de lente kwam in 30 jaar tijd 23 dagen eerder te liggen. De herfst begint 8 dagen later.

De natuur begint eerder

Het groeiseizoen begint nu gemiddeld ruim drie weken eerder dan rond 1900, schreef het KNMI in mei 2024. Het groeiseizoen is de tijd van het jaar waarin het warm genoeg is voor planten om te groeien.

Wageningen University is de Nederlandse universiteit voor landbouw en natuur. Zij begon in februari 2001 met De Natuurkalender, samen met het radioprogramma Vroege Vogels. Daarvoor geven vrijwilligers door wanneer ze een plant voor het eerst zien bloeien. Twee onderzoekers van de universiteit legden de eerste meldingen in 2003 naast oude cijfers. Het eerste sneeuwklokje bloeide tussen 1940 en 1968 gemiddeld op 23 februari. In het warme begin van 2002 was dat al op 27 januari, bijna vier weken eerder.

Zes seizoenen in plaats van vier

Moeten er dan meer seizoenen komen? De Amerikaanse schrijver Kurt Vonnegut stelde er zes voor. Maart en april noemde hij ontluiken, november en december luiken. Het KNMI rekende dat in november 2022 na met de temperatuur in De Bilt. Bij vier seizoenen lijken de maanden binnen een seizoen meer op elkaar dan bij zes. Het instituut houdt het daarom bij vier.

Welke indeling kun je het best gebruiken?

Voor het dagelijks leven is de meteorologische indeling de beste, vinden wij. Ze past bij wat je buiten voelt en ze is makkelijk te onthouden. Het astronomische begin is precies, maar komt in het voorjaar drie weken na het weer. Dat gat groeit, want de lente begint steeds eerder. In het najaar is het andersom: daar schuift het herfstweer juist op naar de astronomische datum. Bewaar de astronomische datum voor wat hij echt meet: de stand van de zon en de lengte van de dag. Zeg op 1 maart gerust dat het lente is.

Veelgestelde vragen over de seizoenen