Netcongestie: wat het is en wat je er thuis van merkt

Woon je waar het net vol zit, dan kan je aanvraag voor een zwaardere aansluiting sinds 1 juli 2026 op de wachtlijst komen. Woningen kunnen voorrang krijgen, als je daar zelf om vraagt. Al vóór die wachtlijst moest je daar voor een aanpassing zonder graafwerk gemiddeld op 48 weken rekenen, bijvoorbeeld voor een warmtepomp. Daarbuiten was dat 8 weken. Die cijfers over de eerste helft van 2026 komen van Netbeheer Nederland, de vereniging van de bedrijven die het stroomnet beheren. Het kabinet stuurde ze op 5 oktober 2026 naar het parlement.

Twee manieren waarop het net vol raakt

De bedrijven die het stroomnet beheren, heten netbeheerders. Voor huishoudens zijn dat bijvoorbeeld Enexis, Liander of Stedin. Een kabel kan maar een bepaalde hoeveelheid stroom tegelijk vervoeren. Wordt er meer gevraagd of aangeboden, dan zit hij vol.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) noemt daarom twee soorten netcongestie. Deze toezichthouder controleert onder meer de netbeheerders en stelt de nettarieven vast.

Bij afnamecongestie willen te veel mensen tegelijk stroom gebruiken. Dat gebeurt vooral tussen 16.00 en 21.00 uur, schrijft het kabinet. Op winteravonden is die piek het hoogst, schrijft de ACM.

Bij invoedingscongestie is het andersom. Zonnepanelen leveren dan op een zonnige dag meer stroom aan het net dan de kabels kunnen afvoeren.

Zo zie je of het net bij jou vol zit

Netbeheer Nederland heeft een capaciteitskaart: een kaart die per gebied laat zien of er nog ruimte op het net is of een wachtrij. Er is een aparte laag voor afnemen en voor terugleveren.

Voor je eigen huis kijk je bij je netbeheerder. Enexis, Liander en Stedin hebben op hun website een stroomnetchecker, schrijft de Rijksoverheid. Welke netbeheerder bij jou hoort, zoek je op de website eancodeboek.nl op. Dat schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven, de onafhankelijke voorlichter over energie en milieu die vroeger Milieu Centraal heette.

Drie momenten waarop je het merkt

In de meeste gevallen merk je thuis weinig van het volle stroomnet, schreef de provincie Utrecht in juni 2026. Dat verandert als je iets zwaars wilt aansluiten, of als je zonnepanelen hebt.

Een zwaardere aansluiting voor warmtepomp of laadpaal

De installateur kijkt in je meterkast en schudt zijn hoofd: voor deze warmtepomp moet je aansluiting zwaarder. Hoe zwaar je aansluiting is, staat in ampère. Dat is de maat voor hoeveel stroom er tegelijk door kan. Vrijwel alle huishoudens hebben een aansluiting van hoogstens 3×25 ampère, schrijft de ACM. Veel huizen hebben er maar één fase, bijvoorbeeld 1×35 ampère. Een fase is een stroomdraad van het net naar je meterkast.

Woningen kunnen voorrang krijgen bij een verzwaring tot en met 3×35 ampère. Dat staat in de regels van de ACM die sinds 1 januari 2026 gelden. Je moet die voorrang wel zelf aanvragen bij je netbeheerder. Stuur dan een uittreksel uit het Kadaster mee waaruit blijkt dat het een woning is. Het Kadaster is de overheidsdienst die alle adressen en gebouwen registreert. De netbeheerder beoordeelt je verzoek binnen twintig werkdagen.

Reken wel op hogere kosten als je naar 3×35 ampère gaat. Je betaalt dan gemiddeld ongeveer € 1.900 per jaar aan netwerkkosten in plaats van € 500, schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven. Voor 3×25 ampère betaal je hetzelfde als voor 1×35 ampère.

Voorrang is nog geen aansluiting

Je schuift naar voren in de rij zodra er ruimte vrijkomt. Een congestiegebied is een gebied waar het net vol zit. In de tabel zie je op hoeveel weken je in de eerste helft van 2026 gemiddeld moest rekenen voor een kleine aansluiting.

Vlak voor 1 juli kwamen er veel aanvragen bij. Dat geeft de komende tijd langere wachttijden, verwachten de netbeheerders. Wat de overstap verder vraagt, lees je in ons artikel van gasketel naar warmtepomp.

Een aansluitpauze in een groot deel van Utrecht

In de Flevopolder, Gelderland en Utrecht dreigde vanaf de zomer van 2026 een stop op nieuwe en zwaardere kleine aansluitingen. Die stop werd in dat hele gebied voorkomen. Alleen voor een groot deel van de provincie Utrecht bleek een aansluitpauze nodig. Dat schreef staatssecretaris Jo-Annes de Bat, die in het kabinet over het stroomnet gaat, op 5 oktober 2026.

Wie daar een nieuwe of zwaardere aansluiting aanvraagt, moet voorlopig wachten, ook als huishouden. Woningbouwprojecten die al bij de netbeheerder waren aangemeld, samen ongeveer 35.000 woningen, gaan wel door. Of er per 1 januari 2027 weer ruimte vrijkomt, wordt per deelgebied bekeken.

Zonnepanelen die op een zonnige dag uitvallen

Als op een zonnige dag veel zonnepanelen tegelijk terugleveren, kan de spanning op het net te hoog worden. De omvormer van je zonnepanelen schakelt dan af. Een omvormer is het kastje dat de stroom van je panelen geschikt maakt voor je huis en het net. De technische regels van de ACM voor aansluitingen eisen dat ze binnen twee seconden afschakelt als de spanning 10 procent boven de normale spanning komt. Volgens Netbeheer Nederland is dat altijd tijdelijk: de omvormer gaat vanzelf weer aan. Je merkt het doordat je panelen op een zonnige dag ineens tijdelijk niets opleveren. Wanneer het loont om ze zelf uit te zetten, lees je in ons artikel over zonnepanelen uitzetten.

Wat er verandert voor huishoudens

Eén wachtlijst sinds 1 juli 2026

Tot 1 juli 2026 kregen alle kleinverbruikers voorrang, schrijft de Rijksoverheid. Dat zijn huishoudens en kleine bedrijven met een gewone aansluiting. Netbeheerders hielden ruimte op het net voor hen vrij. Volgens het kabinet paste dat niet bij de voorrangsregels van de ACM. Sinds 1 juli 2026 gelden die regels daarom ook voor kleine aansluitingen, schreef het kabinet op 8 oktober 2026 aan de Tweede Kamer.

Grote en kleine verbruikers staan nu op één lijst. Nog maar drie groepen gaan voor. Dat zijn partijen die het net ontlasten, zoals een grote batterij, en organisaties voor de veiligheid, zoals een ziekenhuis. De derde groep zijn basisbehoeften zoals woningen en scholen.

Hoeveel huishoudens er sinds 1 juli op de lijst staan, zit nog niet in de cijfers van Netbeheer Nederland, die tot 1 juli lopen. Begin januari 2027 komt de overgebleven ruimte die eerder gereserveerd stond vrij voor de wachtlijst, schrijft de Rijksoverheid.

Een nettarief dat afhangt van het moment

Het nettarief is wat je betaalt voor het vervoer van stroom over het net. Nu betaal je een vast bedrag, ongeveer € 360 per jaar voor het vervoer, los van hoeveel je gebruikt. Je aansluiting en je meter betaal je apart.

Op 8 oktober 2026 publiceerde de ACM een ontwerpbesluit. Daarin verandert het nettarief vanaf 1 januari 2029. Ongeveer een derde blijft een vast bedrag, zo’n € 120. De andere twee derde hangt af van hoeveel stroom je gebruikt en wanneer. Er komen tijdsblokken met lage, normale en hoge tarieven. In de zomer, van april tot en met september, liggen die blokken anders dan in de winter.

Een kilowattuur (kWh) is de maat voor een hoeveelheid stroom. Gold het voorstel nu al, dan lag het tarief tussen 0 en 17 cent per kWh. Op winteravonden is het het duurst. Midden op een zomerdag zakt het naar nul. Voor stroom die je teruglevert, komt in dit voorstel geen nettarief.

De ACM rekent een huishouden voor dat 2.500 kWh per jaar gebruikt, op een gewone manier. Dat betaalt € 225 aan tijdsafhankelijk tarief. Met het vaste deel kom je volgens onze berekening op ongeveer € 345. Dat is ongeveer evenveel als de € 360 van nu. Dit tarief staat los van de prijs van de stroom zelf. Bij een dynamisch energiecontract kan die prijs per kwartier of per uur verschillen, schrijft de ACM.

Nog een ontwerp en twee jaartallen

Tot en met 18 november 2026 kunnen belanghebbenden op het ontwerp reageren. Begin 2027 neemt de ACM een definitief besluit, schrijft ze in haar uitleg bij het voorstel. De echte bedragen stelt de ACM pas eind 2028 vast.

Rijksoverheid.nl, de website van het kabinet, schrijft op 13 oktober 2026 nog dat het nettarief vanaf 2028 variabel wordt. Dat wijkt af van het voorstel van de ACM, die voor huishoudens 1 januari 2029 noemt. Het kabinet zelf noemde op 8 oktober 2026 in een stuk voor de Tweede Kamer ook 2029. Het jaar 2028 geldt in de plannen van de ACM voor bedrijven met een grote aansluiting op de regionale netten.

Volgens de ACM betaalt 53 tot 64 procent van de huishoudens straks minder dan in het oude stelsel. Een klein appartement gaat er € 100 tot € 200 per jaar op vooruit. Wie een vrijstaand huis met warmtepomp en elektrische auto heeft en zijn verbruik aanpast, betaalt meer. Dat is € 300 tot € 500 per jaar, afhankelijk van welk stuk van de ACM je leest. Los daarvan gaan de nettarieven in 2027 met ongeveer € 89 omhoog.

Wanneer een thuisbatterij het net helpt

Een thuisbatterij zou een vol net ontlasten, hoor je vaak. Volgens Netbeheer Nederland hangt dat af van hoe je hem gebruikt.

Een batterij voor eigen gebruik bewaart je zonnestroom voor de avond. De piek in je straat wordt daardoor niet groter. Een batterij die handelt, koopt en verkoopt stroom als de prijs gunstig is. Die prijs is landelijk, terwijl een vol net een probleem in je eigen wijk is. Zo’n batterij kan dus juist laden als jouw straat al vol zit.

Kenniscentrum Duurzaam Leven ziet hetzelfde. Zoals batterijen nu worden ingezet, dragen ze naar verwachting meer bij aan overbelasting dan dat ze die voorkomen.

Het schrappen van de btw op alle thuisbatterijen past daar niet goed bij, schreef het kabinet op 8 oktober 2026 aan de Tweede Kamer. Zo’n maatregel kijkt niet naar hoe je de batterij gebruikt. Hij kan ook handelen aanmoedigen, waardoor het net op drukke momenten juist voller kan worden.

Twee tijdvakken in Flevoland

De provincie Flevoland laat zien hoe het anders kan. Ze geeft een kwart van de kosten zonder btw terug, tot € 1.250. Kost de batterij zonder btw minder dan € 3.000, dan krijg je niets. De batterij moet vooral je eigen zonnestroom opslaan. Voor 2026 kun je niets meer aanvragen, begin 2027 kan het weer.

Wie daar subsidie krijgt, mag handelen, behalve op twee momenten. Van april tot en met september lever je tussen 12.00 en 15.00 uur geen stroom terug. In de winter, van oktober tot en met maart, laad je tussen 17.00 en 21.00 uur niet op uit het net.

Ons oordeel: koop geen thuisbatterij om het net te helpen. Heb je er al een, stel hem dan in op je eigen zonnestroom en houd de tijden van Flevoland aan. Of een batterij voor jou loont, lees je in ons artikel thuisbatterij kopen of wachten.

Geld voor stroom op een rustig moment

Netbeheerders willen huishoudens betalen om de piek te mijden. Daarvoor vroegen ze marktpartijen, zoals energieleveranciers, om apparaten van huishoudens slim aan te sturen. Denk aan een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij. Huishoudens die meedoen, krijgen een vergoeding. Die vraag richt zich eerst op de Flevopolder, Gelderland, Utrecht en Noord-Brabant. Later moet het landelijk worden.

Hoe hoog de vergoeding is, staat niet in de officiële stukken die wij lazen.

Wat je zelf doet telt

Het kabinet vraagt iedereen om zware apparaten zoals de wasmachine zo veel mogelijk buiten 16.00 tot 21.00 uur te laten draaien. Vanaf 2029 scheelt dat waarschijnlijk ook geld, als het voorstel van de ACM doorgaat.

• Laad je elektrische auto ’s nachts. Een slimme laadpaal kan dat automatisch regelen, schrijft de ACM.
• Laat een goed geïsoleerd huis vóór de piek iets warmer worden, zodat de warmtepomp in de duurste uren minder werkt. Met een slimme warmtepomp kun je volgens het kabinet meer dan de helft van dat verbruik vermijden, zonder dat het kouder wordt.
• Gebruik je zonnestroom zelf. Gemiddeld gebruik je maar ongeveer 30 procent van wat je panelen opwekken, meldt Kenniscentrum Duurzaam Leven. Dat wordt belangrijker nu de salderingsregeling op 1 januari 2027 stopt.

Hoe lang het net nog vol zit

Een einddatum staat in geen van de stukken die wij lazen. In april 2024 verwachtte de ACM dat netcongestie bij Enexis, Liander, Stedin en TenneT de komende tien jaar blijft en zelfs toeneemt. TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet. Voor een bijeenkomst met deskundigen over netcongestie schreef de ACM in september 2025 dat uitbreiden jaren kost, ook als het sneller gaat.

Ook in 2026 zag de ACM dat de netbeheerders de komende jaren niet alle vraag aankunnen, schreef het kabinet op 8 oktober. In de eerste helft van 2026 kwam er wel 1.061 kilometer kabel bij in het net in de straat, meldt Netbeheer Nederland. Daarop zijn woningen en kleine bedrijven aangesloten.

Plan je een warmtepomp of laadpaal en woon je in een congestiegebied? Vraag de zwaardere aansluiting dan aan voordat je iets bestelt. Wie wacht tot de installateur voor de deur staat, kan zijn warmtepomp misschien bijna een jaar niet aansluiten. Verwacht je netbeheerder dat het langer dan vijf jaar duurt, kijk dan naar een hybride warmtepomp. Die werkt samen met je cv-ketel. Voor de meeste hybride warmtepompen is 1×35 ampère genoeg, schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven.

Veelgestelde vragen over netcongestie