Houtkachel stoken: wat mag nog en wanneer beter niet?

Een landelijk verbod komt er voorlopig niet. Dat schreef de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat op 7 mei 2026 aan de Eerste Kamer. In dezelfde brief staat waarom de vraag toch blijft terugkomen. Kachels en open haarden in huis zorgden in 2023 voor 23 procent van de uitstoot van de fijnste soort fijnstof in Nederland. Dat is meer dan de hele industrie en ruim drie keer zoveel als het wegverkeer. Ons advies is daarom eenvoudig: steek de kachel niet aan bij code oranje of rood, ook als het in jouw gemeente nog mag.

Wat de wet in heel Nederland regelt

Er zijn maar weinig landelijke regels voor het stoken van hout in huis. Het Informatiepunt Leefomgeving, de uitlegsite van de overheid over de Omgevingswet, beschrijft wat er wel is.

• Je mag alleen onbehandeld en ongeverfd hout stoken. Afval verbranden is verboden, en geverfd of behandeld hout telt als afval.
• Iedereen heeft een zorgplicht voor de leefomgeving. Daarnaast staat in het omgevingsplan van elke gemeente een regel tegen hinder door rook, roet, walm en stof. Je moet dus alles doen wat redelijk is om je buren geen last te bezorgen.
• Voor de schoorsteen gelden landelijke bouwregels. Die bepalen onder meer waar en hoe hoog de rook naar buiten gaat. Een gemeente mag daar geen eigen bouwregels aan toevoegen, maar kan wel eisen dat de schoorsteen hoog genoeg is voordat je mag stoken.
• Een nieuwe kachel die sinds 1 januari 2022 op de markt komt, moet voldoen aan Europese eisen voor uitstoot en rendement. Die eisen heten Ecodesign.

Die laatste regel gaat alleen over nieuwe kachels die op de markt komen. Een kachel die al in je huiskamer staat, hoeft er niet aan te voldoen. Je hoeft hem dus niet te vervangen.

Geen landelijk stookverbod

Van een stookverbod staat in de landelijke regels niets. De staatssecretaris schreef in mei 2026 dat een landelijk verbod bij slecht weer “op dit moment niet aan de orde” is. Hetzelfde geldt voor het actief uitfaseren van houtkachels. Het Rijk ziet overlast door houtstook als een probleem dat vraagt om een oplossing per gemeente.

Wat je gemeente mag verbieden

Je gemeente mag de houtkachel zelf niet verbieden. Kachels zijn een toegestaan product op de Europese markt, en voor de schoorsteen gelden al landelijke bouwregels. Wat een gemeente wel mag, is regels stellen over het gebruik. Die komen in het omgevingsplan, het document waarin een gemeente alle regels voor de leefomgeving bundelt.

Groningen koos een eigen route. De gemeente legde in een beleidsregel vast dat stoken tijdens code rood van de Stookwijzer in strijd is met de zorgplicht uit haar omgevingsplan. In de praktijk betekent dat: sinds 1 september 2026 mag je in het stedelijk gebied van Groningen geen hout meer stoken bij code rood. Dat geldt voor de open haard, de houtkachel en ook voor de pelletkachel. Het college onderbouwt dat met een zin die weinig ruimte laat. Er bestaan volgens de gemeente geen technische oplossingen die de rook genoeg reinigen. Stoppen met stoken tijdens code rood is daarom de enige maatregel die zeker werkt. Is een houtkachel de enige verwarming in huis, dan kan de gemeente een uitzondering maken.

Houtvuur buiten verboden in Utrecht

Utrecht gaat verder. Daar mag je sinds 1 januari 2025 buiten geen houtvuur meer stoken, ook niet in een vuurkorf in je eigen tuin. Een pizzaoven op hout valt daar ook onder, een barbecue op houtskool niet. De gemeente heeft aangekondigd dat je vanaf 2030 ook binnen geen hout meer mag stoken.

Wat er in jouw gemeente geldt, vind je in het omgevingsplan of op de website van de gemeente onder houtstook of stookverbod. Staat er niets, dan geldt alleen de zorgplicht. Die is minder vrijblijvend dan hij klinkt, want een buurman kan de gemeente vragen hem te handhaven. Of de gemeente dat ook doet, weegt ze per geval af.

Zo werkt de Stookwijzer

De Stookwijzer is een gratis webpagina van het RIVM, het rijksinstituut dat onder meer de luchtkwaliteit in Nederland meet. Je vult de eerste vier cijfers van je postcode in en krijgt een kleur. Groen bestaat bewust niet. Helemaal geen hout stoken is volgens het Informatiepunt Leefomgeving het beste voor een gezonde leefomgeving.

De kleur hangt af van twee dingen: hoe hard het waait en hoeveel fijnstof er al in de lucht zit. In de tabel hieronder zie je welke code wanneer geldt en wat het advies dan is.

Sinds oktober 2024 geeft de Stookwijzer bij windkracht 2 of minder altijd code rood. De reden: het RIVM zag dat meer dan de helft van alle klachten over houtrook binnenkwam op dagen met zo weinig wind. De rook blijft dan tussen de huizen hangen. Het advies geldt per blok van zes uur, dus om 12.00 uur weet je al of je die avond tussen 16.00 en 22.00 uur kunt stoken.

Reken er niet op dat het meestal geel is. Milieu Centraal is het onafhankelijke kenniscentrum voor duurzaam leven. Volgens Milieu Centraal staat de Stookwijzer meer dan de helft van de tijd op oranje of rood. Wie het advies volgt, kan dus minder dan de helft van de tijd stoken.

Het Stookalert is stopgezet

Op veel websites lees je nog over het Stookalert. Het RIVM heeft die waarschuwing in oktober 2024 voorlopig stopgezet, omdat de berichten dubbel liepen met de vernieuwde Stookwijzer. Of het Stookalert terugkomt, bespreekt het RIVM nog met het ministerie. Wie een seintje wil bij code rood, installeert de app van de Stookwijzer via de website.

Waar het jaartal 2030 vandaan komt

Zoek je op houtkachel en verbod, dan lees je bijna overal over 2030. Sommige pagina’s schrijven dat houtkachels dan in heel Nederland verboden worden, andere dat Europa het in 2030 regelt. Allebei klopt niet. Het jaartal heeft twee bronnen. Utrecht heeft aangekondigd dat binnen stoken daar vanaf 2030 verboden is. En vanaf 2030 gelden in de hele Europese Unie strengere normen voor de luchtkwaliteit. Dat zijn normen voor de lucht, geen verbod op kachels.

Voor de rest van Nederland geldt het omgekeerde. Een landelijk verbod of het actief uitfaseren van houtkachels is volgens het kabinet op dit moment niet aan de orde. De Europese eisen gaan alleen over kachels die nieuw op de markt komen, niet over de kachel die jij al hebt.

Wat wel klopt: gemeenten krijgen meer handvatten. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft voorbeeldregels voor houtstook laten opstellen. Sinds mei 2024 staat er een rapport met zulke regels op het Informatiepunt Leefomgeving. De kans dat jouw gemeente de komende jaren een verbod bij code rood invoert, is dus reëel. Een landelijke datum waarop je kachel eruit moet, is er niet.

Wat houtrook met je longen doet

Houtrook bestaat voor een groot deel uit fijnstof. Dat zijn deeltjes die zo klein zijn dat ze diep in je longen komen. Hoe kleiner het deeltje, hoe schadelijker. Milieu Centraal noemt benauwdheid, hoesten en problemen met hart en bloedvaten als gevolgen. Kinderen, ouderen en mensen met astma of COPD, een chronische longziekte, krijgen het eerst last.

Over een heel jaar gerekend komt ruim 5 procent van de fijnstof in de lucht van houtstook, en in de stad tot ongeveer 8 procent. Dat klinkt weinig. Maar er wordt vooral op winteravonden gestookt. Op een winteravond kan het aandeel plaatselijk oplopen tot ruim 30 procent, schreef de staatssecretaris. Stel je een windstille avond in januari voor. Om acht uur gaan in de straat vijf kachels aan, en om negen uur ruik je het in je slaapkamer. Dat is precies het moment waarop de Stookwijzer rood geeft.

De rook blijft ook niet buiten. Milieu Centraal wijst erop dat houtrook ook de lucht in je eigen huiskamer vervuilt. De stoker zelf ademt dus mee.

Koolmonoxide in je eigen woonkamer

In houtrook zit ook koolmonoxide. Dat gas zie en ruik je niet. Volgens Brandweer Nederland overlijden er elk jaar 5 tot 10 mensen aan een koolmonoxidevergiftiging, en belanden er honderden in het ziekenhuis. De eerste klachten lijken op griep: hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. De brandweer adviseert een koolmonoxidemelder in de ruimte met de kachel of open haard, met de norm NEN-EN 50291 op de verpakking. Laat de kachel ook elk jaar nakijken, en laat de schoorsteen minstens een keer per jaar vegen.

Als je toch de kachel aansteekt

Wie de kachel aanzet, kan de schade flink kleiner maken. Dit zijn de stappen die het meeste verschil maken.

• Kijk eerst op de Stookwijzer. Bij oranje of rood laat je het vuur uit.
• Stook alleen droog, schoon en ongeverfd hout.
• Knijp de luchttoevoer niet dicht om het vuur langer te laten branden. Minder lucht geeft volgens Milieu Centraal juist meer schadelijke stoffen.
• Laat de kachel elk jaar nakijken en de schoorsteen vegen.
• Houd altijd een ventilatierooster open of een raam op een kier, zeker als de kachel brandt.
• Vraag je buren of ze last hebben van je rook.

Dat laatste klinkt klein, maar het werkt. Volgens Milieu Centraal zijn drie van de vier houtstokers bereid minder of niet te stoken als de buren zeggen dat ze last hebben.

Last van de rook van de buren?

Begin met een gesprek. Veel stokers weten niet dat de rook bij jou naar binnen komt. Vraag bijvoorbeeld of ze niet willen stoken bij code oranje of rood, of als de wind jouw kant op staat.

Helpt dat niet, dan kun je via de Stookwijzer een melding doen. Is je gemeente aangesloten, dan gaat de melding daar automatisch naartoe. Milieu Centraal raadt aan om daarnaast twee of drie weken bij te houden wanneer je last hebt, met de datum, het weer en de windrichting. Met zo’n logboek kun je de gemeente vragen de zorgplicht te handhaven. De gemeente weegt dan de belangen van beide kanten, en een snelle oplossing is niet gegarandeerd. Buurtbemiddeling is een tussenstap als praten alleen niet lukt.

Een houtkachel kopen of vervangen

Denk je aan een houtkachel voor de warmte, reken dan eerst na wat hij levert. Bij een open haard gaat volgens Milieu Centraal 90 procent van de warmte door de schoorsteen naar buiten. Bij een houtkachel is dat gemiddeld 35 procent. Als verwarming is een houtkachel dus zwak, en voor het klimaat ook, want er komt CO2 vrij. Wie zijn gasrekening wil verlagen, haalt meer uit je huis isoleren of uit overstappen op een warmtepomp.

Kies je toch voor een kachel, dan tellen vooral deze kenmerken.

Let op bij een pelletkachel: minder fijnstof per uur is nog altijd fijnstof. Wie hem vaker aanzet omdat hij schoner is, wint weinig. In Groningen valt de pelletkachel bovendien gewoon onder het verbod bij code rood.

Ons oordeel: een houtkachel is een keuze voor sfeer, niet voor warmte of voor het milieu. Wie dat accepteert en zich aan de Stookwijzer houdt, stookt op een manier die de buren kunnen verdragen. Wie een nieuwe kachel overweegt, doet er goed aan eerst in het omgevingsplan van zijn gemeente te kijken. In een stad die over een paar jaar op het voorbeeld van Groningen of Utrecht overgaat, heb je aan een dure kachel weinig.

Veelgestelde vragen over hout stoken