Gameverslaving bij je kind: de signalen op drie vlakken
Signalen van gameverslaving, of problematisch gamen, zie je in de stemming, het lichaam en op school. Lees waar je als ouder op let.
Het lastige is dat veel gamen niet hetzelfde is als te veel gamen. Van de scholieren in het voortgezet onderwijs gamet 30 procent dagelijks, terwijl 2,2 procent problematisch gamegedrag vertoont. Dat meet het Trimbos-instituut, het landelijke kennisinstituut voor onder meer verslaving, in het Peilstationsonderzoek Scholieren van 2023. Bij jongens komt het vaker voor dan bij meisjes, 3,0 tegen 1,3 procent. De vraag is dus zelden of je kind veel gamet, maar of er nog iets anders overblijft.
Waarom de signalen vooral psychisch zijn
Bij alcohol of drugs raakt het lichaam gewend aan een stof, en bij het wegvallen daarvan volgen lichamelijke onthoudingsverschijnselen. Bij gamen werkt dat anders: er komt geen stof binnen. De signalen liggen daarom vooral op het psychische vlak. Daarnaast zijn er lichamelijke klachten die van het urenlange zitten en kijken komen. En er is een praktisch probleem: de tijd die naar het gamen gaat, gaat niet naar school, slaap en vrienden.
Nog iets om in gedachten te houden. De meeste ouders van nu zijn zelf niet opgegroeid met gamen, en wat voor een dertienjarige gewoon is, kan voor een ouder al afwijkend lijken. Kijken en vragen werkt daarom beter dan meteen een grens stellen op een aantal uren.
1. Psychische signalen van een gameverslaving
Dit is de grootste en belangrijkste groep. In de tabel staan de zes kenmerken waar hulpverleners naar kijken, met wat je er thuis van merkt.
| Kenmerk | Wat je thuis ziet |
|---|---|
| Stemming | Kort aangebonden, nerveus of somber als er niet gegamed kan worden, en opgeknapt zodra het weer kan |
| Aantrekkingskracht | Ook buiten het spel gaat het gesprek over potjes, teamgenoten, items en de volgende keer |
| Ontwenning | Hoofdpijn, rusteloosheid, snel boos of angstig worden als gamen wegvalt |
| Tolerantie | Er is steeds meer gametijd nodig voor hetzelfde voldane gevoel |
| Terugval | Minderen lukt een paar dagen, daarna gaat het weer omhoog |
| Conflict | Terugkerende ruzies thuis, op school of met vrienden, steeds over hetzelfde onderwerp |
Eén kenmerk alleen zegt weinig. Een puber die knort als hij van de computer af moet, is een puber. Het wordt een patroon als meerdere kenmerken maanden achter elkaar samen optreden.
2. Lichamelijke signalen van een gameverslaving
De directe klachten komen van het gamen zelf. Pijnlijke spieren in de hand waarmee de muis of controller wordt bediend, nek- en rugklachten van het urenlang stilzitten, en branderige of moe ogen van het staren naar een scherm. Ook hoofdpijn van gespannen kijken hoort erbij. Heeft een kind een oogafwijking die nog niemand kende, dan komt die bij urenlang gamen vaak als eerste naar boven.
Heel zelden raakt een kind achter het scherm bewusteloos, soms door een aanval die door de beelden wordt uitgelokt bij een vorm van epilepsie die gevoelig is voor lichtprikkels. Dat is uitzonderlijk, maar het is wel een reden om na zo’n voorval altijd de huisarts te bellen.
De klachten die er later bij komen
Daarnaast is er een groep klachten die niet van het gamen komt maar van wat eromheen wegvalt. Maaltijden worden overgeslagen of vervangen door iets snels, er wordt te weinig geslapen en er wordt vrijwel niet bewogen. Dat levert een kind op dat er bleek uitziet, voortdurend moe is, vaker ziek wordt en klachten krijgt aan spieren en gewrichten. Juist die combinatie, moe en bleek en weinig weerstand, is voor veel ouders het moment waarop het kwartje valt.
3. Beïnvloeding sociaal leven en school of werk
Dit is het signaal dat het zwaarst weegt, want hier is te zien dat het gamen ergens ten koste van gaat. Spellen die in teams worden gespeeld lopen door tot in de nacht, omdat de teamgenoten in andere tijdzones wonen. Te weinig slaap werkt vervolgens overal in door.
Op school gaat het huiswerk eraan en zakken de cijfers. Dalende rapportcijfers zijn voor veel ouders de eerste alarmbel, vaak gevolgd door te laat komen, geen aantekeningen maken, gemiste toetsen en soms een kind dat in de les in slaap valt. Meestal neemt de school dan zelf contact op.
Wat je merkt bij vrienden en thuis
Vriendschappen buiten het spel verwateren. Er komen wel nieuwe vrienden bij, maar die zijn online, en daarmee valt het oefenen met gewone omgang weg: afspreken, ruzie maken en het weer goedmaken, verliefd worden. Thuis merk je het aan de tafel waar niemand meer aanschuift en aan vakanties en uitstapjes waar je kind niet meer mee wil. Klusjes geven ruzie en broertjes en zusjes worden afgesnauwd. En sport, hobby’s of een bijbaantje raken erbij in.
Geldproblemen door gameverslaving
Het spel zelf is zelden het probleem; de aankopen binnen het spel zijn dat wel. Extra spelers, uitbreidingen en pakketten met een onbekende inhoud kosten elk weinig, maar tellen in een maand flink op. Betaald wordt er vaak met een cadeaukaart of via de rekening van een ouder. Let daarom minder op de aanschafprijs en meer op de afschrijvingen.
Die pakketten met een onbekende inhoud, loot boxes, lijken op gokken en zijn dat juridisch niet. De Kansspelautoriteit, de toezichthouder op kansspelen in Nederland, legde de maker van het voetbalspel FIFA daarvoor een dwangsom op. De Raad van State oordeelde op 9 maart 2022 dat die dwangsom onterecht was: de pakketten zijn geen zelfstandig spel maar een onderdeel van een spel dat om vaardigheid gaat, en daarmee geen kansspel. Voor de regels voor online gokken geldt dus een ander kader dan voor aankopen in een game, ook al voelt het voor een kind hetzelfde.
Eenzaamheid door gameverslaving
Eenzaamheid kan zowel een gevolg als een oorzaak zijn, en dat maakt het ingewikkeld. Wie zijn vriendschappen buiten het spel laat verwateren, komt na een tijd alleen te staan. Andersom is online een plek waar contact makkelijker gaat dan op het schoolplein, en dan is veel gamen eerder een oplossing voor iets dan het probleem zelf.
Dat verschil bepaalt wat helpt. Gaat het om vluchten voor iets, dan levert alleen de computer afpakken niets op, want dan blijft datgene waarvoor het gamen een uitweg was gewoon staan. Zit er thuis iets zwaars, zoals ziekte in het gezin of veel alleen thuis zijn, dan hoort dat eerst op tafel.
Wat je als ouder kunt doen
Begin met het gesprek en niet met de stekker. Vraag wat het spel geeft, wie de teamgenoten zijn en wat er gebeurt als het een avond niet kan. Maak daarna afspraken over momenten in plaats van over uren: niet in de nacht, niet tijdens het eten, en huiswerk eerst. Afspraken over tijdstippen zijn makkelijker te handhaven dan een urenteller, en ze geven minder ruzie.
Zie je meerdere signalen uit de drie groepen hierboven, en houden ze maanden aan, dan is het tijd voor hulp. De huisarts is het startpunt en kan doorverwijzen naar de verslavingszorg of naar de jeugdhulp van de gemeente. Ook de jeugdgezondheidszorg van de GGD kan meekijken. Of het inderdaad om een stoornis gaat, hangt af van vaste criteria; die staan in ons artikel over wanneer iemand gameverslaafd is. Hoe de spellen zelf ontworpen zijn om te blijven belonen, staat in het artikel over de gamingindustrie.
Veelgestelde vragen over signalen van problematisch gamen
Wat zijn de eerste signalen bij een kind?
Meestal niet de uren, maar de stemming en de school. Kort aangebonden zijn zodra gamen wegvalt, en dalende cijfers of te laat komen door te weinig slaap, zijn de twee die ouders het eerst opvalt. Lichamelijke klachten zoals moeheid en een bleke huid komen daar vaak na.
Is veel gamen hetzelfde als een verslaving?
Nee. Dagelijks gamen doet 30 procent van de scholieren; problematisch gamegedrag komt bij 2,2 procent voor. Het verschil zit in controleverlies en in de vraag of school, slaap en contacten eronder lijden, niet in een aantal uren per dag.
Moet ik de computer afpakken?
Dat werkt zelden en kost vaak meer dan het oplevert, omdat het spel ook de plek is waar de vrienden zitten. Afspraken over momenten werken beter: niet in de nacht, niet aan tafel, huiswerk eerst. Houden de problemen aan, ga dan naar de huisarts in plaats van de strijd thuis op te voeren.
Kosten aankopen in een spel veel geld?
Per keer weinig, bij elkaar veel. Pakketten met een onbekende inhoud en losse uitbreidingen zijn zo gekocht en lopen in een maand op. Ze vallen juridisch niet onder de kansspelwet, zo besliste de Raad van State in 2022, dus de bescherming die bij gokken hoort geldt hier niet.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- Trimbos-instituut, Feiten en cijfers over gamen, op basis van het Peilstationsonderzoek Scholieren 2023: 30 procent dagelijkse gamers, 2,2 procent problematisch gamegedrag en het verschil tussen jongens en meisjes.
- Staat van Volksgezondheid en Zorg, Gamen: problematisch gedrag jongeren: de omschrijving van problematisch gamen als controleverlies dat ten koste gaat van andere leefdomeinen, bij 12- tot 16-jarigen.
- Wereldgezondheidsorganisatie, Gaming disorder: dat een stoornis wordt beschreven met controleverlies en gevolgen, niet met een aantal uren, en dat het maar een klein deel van de gamers treft.
- Raad van State, uitspraak van 9 maart 2022 over loot boxes in FIFA22: de dwangsom van de Kansspelautoriteit was onterecht, omdat de pakketten onderdeel zijn van een vaardigheidsspel en geen zelfstandig kansspel.
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Verder lezen in Maatschappelijk
Wanneer ben je gameverslaafd? De criteria op een rijEen gamingstoornis gaat niet over het aantal uren, maar over controleverlies dat een jaar aanhoudt. Lees de criteria.
Schermtijd per leeftijd en wat kinderen echt doenSchermtijd is de tijd die een kind achter een scherm zit. Hoeveel schermtijd per leeftijd is gezond, en hoeveel is het in het echt?
De ontwikkeling van een kleuter (4-6 jaar) op zes gebiedenEen kleuter is een kind van 4 tot 6 jaar. Zo verloopt de ontwikkeling van een kleuter op zes gebieden, en dan trek je aan de bel.
De ontwikkeling van een peuter: mijlpalen per leeftijdIn de ontwikkeling van een peuter volgen de mijlpalen elkaar snel op. Lees wat je peuter leert in taal, motoriek en gedrag.