Nederlands erfrecht: wie erft er als er geen testament is?

Het Nederlands erfrecht bepaalt wie er erft als je geen testament hebt. Je leest hier welke vier groepen erfgenamen de wet kent en wat je partner krijgt.

Team Kennisdomein

31 juli 2026 ·

8 minuten Leestijd

11.0K X Bekeken

Het Nederlands erfrecht is het deel van de wet dat regelt wie er van wie erft en onder welke voorwaarden. Het staat in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Maak je een testament, dan leg je grotendeels zelf vast wie wat krijgt. Doe je dat niet, dan bepaalt de wet het. Dat heet erfopvolging bij versterf. De wet wijst dan erfgenamen aan in vier groepen, in een vaste volgorde.

De wet kijkt van boven naar beneden. Is er iemand in groep 1 die erft, dan komt groep 2 niet meer aan bod. Pas als er in een groep niemand is, schuift de wet door naar de volgende. In de praktijk komt groep 3 zelden aan de beurt en groep 4 vrijwel nooit.

Samenwonen? Dan erf je niets van elkaar

Dit is het grootste misverstand rond het Nederlands erfrecht, en het kost mensen jaarlijks veel geld. Alleen een echtgenoot of een geregistreerd partner is erfgenaam volgens de wet. Woon je samen, ook al is het al twintig jaar en heb je een samenlevingscontract bij de notaris, dan erf je zonder testament niets van elkaar. Een samenlevingscontract regelt namelijk wel van alles tussen jullie, maar het maakt je geen erfgenaam.

Wil je dat je partner erft, dan moet je dat in een testament vastleggen. Let op het verschil met de belastingregels: voor de erfbelasting kán een samenwonende partner wél als partner tellen en dus de hoge vrijstelling krijgen. Maar dat gaat pas spelen als je door een testament ook echt iets erft.

De wettelijke verdeling: wat krijgt je partner?

Laat iemand een echtgenoot en kinderen na, dan geldt de wettelijke verdeling. Die werkt anders dan veel mensen denken. De echtgenoot krijgt alle bezittingen en schulden van de nalatenschap. De kinderen erven wel een gelijk deel, maar krijgen dat niet in handen: zij krijgen een geldvordering op de langstlevende ouder. Die vordering is pas opeisbaar als ook die ouder overlijdt, of bij faillissement of schuldsanering.

Zo blijft de langstlevende partner gewoon in het huis wonen en houdt hij of zij het spaargeld. Vervelend detail: de kinderen betalen vaak wel meteen erfbelasting over hun erfdeel, terwijl ze het geld nog niet krijgen.

Voorbeeld: vader overlijdt en laat €300.000 na. Moeder en twee kinderen erven ieder een gelijk deel van €100.000. Moeder krijgt alles in bezit; de kinderen krijgen elk een vordering van €100.000 op moeder.

Denk er wel aan dat de nalatenschap kleiner is dan het gezamenlijke vermogen als de ouders in gemeenschap van goederen waren getrouwd. Bezitten zij samen €300.000, dan is de nalatenschap van vader de helft: €150.000. Moeder en de twee kinderen erven dan ieder €50.000.

Wanneer geldt het Nederlands erfrecht?

Woon je in Nederland, heb je de Nederlandse nationaliteit en liggen je bezittingen hier, dan is het eenvoudig: het Nederlands erfrecht geldt. Woon je in het buitenland of heb je daar bezit, dan ligt het ingewikkelder.

Binnen de Europese Unie geldt de Europese Erfrechtverordening. Die kijkt in beginsel naar je gewone verblijfplaats op het moment van overlijden. Woonde je bij je overlijden in Duitsland, dan geldt dus meestal Duits erfrecht. Er is één uitzondering: had je duidelijk een nauwere band met een ander land, dan kan het recht van dát land gelden. Je kunt bovendien in een testament zelf vastleggen dat het recht van je nationaliteit van toepassing is. Woon je in het buitenland, laat je dan adviseren door een notaris. Een verkeerde aanname kan hier duur uitpakken.

Wat telt als familie?

Voor het erfrecht gaat het om familierechtelijke betrekkingen, niet om bloedbanden alleen. Een man die een kind heeft erkend zonder de biologische vader te zijn, telt gewoon mee. Voor geadopteerde kinderen geldt hetzelfde: die erven net als eigen kinderen. Schoonfamilie valt er nooit onder. Wil je dat een schoonzoon of stiefkind iets krijgt, dan heb je een testament nodig.

Kindsdeel en legitieme portie

Het kindsdeel is het deel van de erfenis waarop een kind recht heeft. Sommige ouders onterven een kind. Dat kan, maar niet volledig. Een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie: de helft van wat het zonder onterving zou hebben gekregen.

Twee dingen zijn daarbij belangrijk. Ten eerste is de legitieme portie altijd een geldvordering; je kunt er geen spullen of het huis mee opeisen. Ten tweede moet je er zelf een beroep op doen, en dat kan niet onbeperkt lang. Bovendien is de vordering in beginsel niet opeisbaar zolang de langstlevende echtgenoot van de overledene nog leeft.

Plaatsvervulling

Plaatsvervulling betekent dat de kinderen van een erfgenaam diens plaats innemen. Stel: vader overlijdt en had twee kinderen. Een zoon is al eerder overleden, maar liet zelf kinderen na. Die kleinkinderen treden dan samen in de plaats van hun vader en verdelen zijn deel.

Plaatsvervulling speelt niet alleen bij overlijden. Ook als iemand de erfenis verwerpt, onterfd is of onwaardig wordt verklaard, kunnen zijn afstammelingen in zijn plaats komen. Het werkt alleen langs de lijn van afstammelingen: kleinkinderen, achterkleinkinderen en zo verder.

Een erfenis aanvaarden of verwerpen

Een erfenis is de som van bezittingen én schulden. Een huis heeft waarde, maar daar gaat de hypotheek nog vanaf. Vooraf is lang niet altijd duidelijk of er onder de streep iets overblijft. Je hebt drie keuzes:

• Zuiver aanvaarden. Je neemt alles over. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan ben je daar met je eigen vermogen aansprakelijk voor.
• Beneficiair aanvaarden. Je aanvaardt onder voorwaarde dat de erfenis positief is. Blijkt hij negatief, dan hoef je de schulden niet uit eigen zak te betalen.
• Verwerpen. Je wilt niets met de erfenis te maken hebben. Je krijgt dan ook niets.

Beneficiair aanvaarden of verwerpen doe je met een verklaring bij de griffie van de rechtbank. Daar zijn kosten aan verbonden: de akte nalatenschap kost in 2026 €165. Heb je een toevoeging of een inkomensverklaring, dan betaal je die kosten niet. Beneficiair aanvaarden brengt daarnaast meer werk mee, omdat je de nalatenschap volgens vaste regels moet afwikkelen. Een notaris kan dat voor je regelen.

Pas op met zuivere aanvaarding zonder het te beseffen. Neem je spullen van de overledene mee of betaal je rekeningen uit de nalatenschap, dan kan dat al gelden als aanvaarden.

Hoe werkt erfbelasting?

Erf je iets, dan betaal je daarover erfbelasting. De regel is simpel: hoe dichter je bij de overledene stond, hoe minder je betaalt. Je betaalt bovendien pas belasting over het deel bóven je vrijstelling.

Rekenen doe je in twee stappen. Trek eerst je vrijstelling van de erfenis af. Pas daarna de tarieven toe op wat er overblijft. Erft een kind bijvoorbeeld €250.000, dan gaat daar eerst €26.230 vrijstelling vanaf. Over de resterende €223.770 betaalt het kind 10% tot €158.669 en 20% over het bedrag daarboven. Wil je zeker weten wat je in jouw situatie betaalt, maak dan een proefberekening bij de Belastingdienst.

Naast de verdeling van je bezittingen kun je ook je uitvaartwensen vastleggen. Steeds meer mensen kiezen bijvoorbeeld voor een graf op een natuurbegraafplaats, waar de grafrust eeuwigdurend is en je eenmalig betaalt.

Veelgestelde vragen over het Nederlands erfrecht

Erf je van je partner als jullie samenwonen?

Nee. Zonder testament erven samenwonende partners niets van elkaar, ook niet met een notarieel samenlevingscontract. De wet wijst alleen de echtgenoot en de geregistreerd partner als erfgenaam aan. Wil je je partner iets nalaten, dan moet je daarvoor naar de notaris voor een testament.

Kun je een kind volledig onterven?

Nee, niet helemaal. Een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie, de helft van het normale erfdeel. Dat recht bestaat alleen in geld en je moet er zelf een beroep op doen. Zolang de echtgenoot van de overledene nog leeft, is die vordering meestal niet opeisbaar.

Wat is het verschil tussen zuiver en beneficiair aanvaarden?

Bij zuiver aanvaarden neem je de hele erfenis over, inclusief schulden die groter kunnen zijn dan de bezittingen. Dan betaal je die uit eigen vermogen. Bij beneficiair aanvaarden aanvaard je onder voorbehoud: blijkt de nalatenschap negatief, dan blijf je zelf buiten schot. Weet je niet hoe iemand ervoor stond, dan is beneficiair aanvaarden de veilige keuze.

Wie erft er als iemand geen partner en geen kinderen heeft?

Dan schuift de wet door naar groep 2: de ouders, broers en zussen van de overledene, en hun kinderen. Is ook daar niemand, dan komt groep 3 aan bod met de grootouders en hun afstammelingen, en daarna groep 4 met de overgrootouders. Blijft er echt niemand over, dan vervalt de nalatenschap aan de Staat.

Hoeveel erfbelasting betaal je over een erfenis van €250.000?

Dat hangt af van je relatie met de overledene. Een echtgenoot betaalt niets, want de vrijstelling van €828.035 is hoger dan de erfenis. Een kind trekt eerst €26.230 vrijstelling af en betaalt over de rest 10% tot €158.669 en 20% daarboven. Een vriend of verre kennis heeft maar €2.769 vrijstelling en betaalt 30% en 40%. Het verschil loopt daardoor flink op.

Bronnen

• Burgerlijk Wetboek Boek 4 (Erfrecht), met name de artikelen 4:10 (groepen erfgenamen), 4:13 (wettelijke verdeling), 4:63 e.v. (legitieme portie) en 4:190 e.v. (aanvaarden en verwerpen)
• Belastingdienst, Vrijstellingen erfbelasting 2026 en Tarieven erfbelasting 2026 (geraadpleegd 31 juli 2026)
• Rechtspraak.nl, Griffierecht bij civiele zaken, tarieven 2026 (akte nalatenschap)

Eerste publicatie op: 15 maart 2020

• Deel Artikel:

Koopwoning Nederland

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie