De Amerikaanse midterms: tussen verkiezingen in

De eerstvolgende midterms zijn op dinsdag 3 november 2026. Amerikanen kiezen dan alle 435 leden van het Huis van Afgevaardigden en 33 van de 100 senatoren. Daar komen twee senatoren in een tussentijdse verkiezing bij, en in 36 staten ook een gouverneur. De inzet is groot. In het Huis staat het 219 tegen 213 zetels, in de Senaat 53 tegen 47. Een verschuiving van een handvol districten bepaalt dus wie de komende twee jaar de wetten maakt.

Wat zijn de midterms precies?

Zoals de naam al zegt, vinden deze verkiezingen plaats halverwege de termijn van vier jaar van een zittende president. Alle 435 zetels van het Huis van Afgevaardigden staan op het spel, want een lid van het Huis wordt telkens voor twee jaar gekozen. In de Senaat gaat het om ongeveer een derde van de 100 zetels. Senatoren zitten er zes jaar, dus om de twee jaar is een derde aan de beurt. Maar daar stopt het niet. Ook gouverneurs, staatsparlementen en lokale functies staan vaak op hetzelfde stembiljet. Denk aan de officier van justitie in een county en aan de leden van een schoolbestuur.

Voor de gemiddelde Amerikaan betekent dat een lang biljet met veel keuzes tegelijk. Hij kiest wie de federale wetten beïnvloedt, en tegelijk wie het beleid in zijn eigen staat en stad bepaalt.

Waarom de midterms zo belangrijk zijn

De uitkomst van de midterms kan de macht in het Congres omdraaien. Verliest de partij van de president de meerderheid in een van beide kamers, dan wordt wetgeving een stuk moeilijker. Benoemingen van federale rechters lopen vertraging op en het politieke conflict neemt toe. De midterms zijn daarmee het moment waarop kiezers een rem zetten op de macht van de president, zonder hem weg te stemmen.

De partij van de president verliest bijna altijd

De cijfers laten een hardnekkig patroon zien. Sinds 1946 zijn er 20 midterms geweest. In 18 daarvan verloor de partij van de president zetels in het Huis. Dat blijkt uit de zeteltelling per Congres van het archief van het Huis van Afgevaardigden zelf. De twee uitzonderingen: in 1998 wonnen de Democraten van Bill Clinton er vier bij, en in 2002 de Republikeinen van George W. Bush er acht. Dat verschijnsel heet in de Verenigde Staten de midterm penalty, de tussentijdse straf.

De verklaring is deels praktisch en deels psychologisch. Wie ontevreden is over de economie of over een impopulaire maatregel, kan dat niet kwijt aan de president zelf, maar wel aan zijn partijgenoten in het Congres. Daar komt bij dat de opkomst lager ligt. Bij de midterms van 2022 bracht 52,2 procent van de kiesgerechtigde Amerikanen een stem uit. Dat cijfer komt van het Census Bureau, het Amerikaanse bureau voor de statistiek. Dat was voor midterm-begrippen juist hoog, maar het betekent nog altijd dat bijna de helft thuisblijft. Wie wel komt opdagen, is vaker een kiezer met een reden om ontevreden te zijn.

Waar de campagnes over gaan

Elke midterm is anders. Toch komen een paar thema’s vrijwel altijd terug: de economie en de prijzen in de winkel, de gezondheidszorg, immigratie, klimaatbeleid en sociale rechten zoals abortus en stemrecht. Daarnaast speelt de regionale dynamiek een grote rol. Een handvol staten wisselt geregeld van partij, en in die staten bepalen lokale kwesties vaak de uitslag.

Er is nog een factor die in Nederland weinig aandacht krijgt: de indeling van de kiesdistricten. Staten tekenen hun eigen districtsgrenzen, en de partij die de pen vasthoudt kan die grenzen zo leggen dat de eigen kandidaten voordeel hebben. Dat heet gerrymandering. Van de 435 districten geldt maar een klein deel als werkelijk onbeslist. De rest ligt in de praktijk al vast voordat er iemand stemt.

Daarnaast zijn de midterms een graadmeter voor de stemming in het land. Journalisten en politicologen lezen de uitslag als een voorspelling voor de presidentsverkiezing twee jaar later. Hoe de Amerikaanse presidentsverkiezingen precies werken, staat in een apart artikel.

De midterms van 3 november 2026

De midterms van 2026 vallen op dinsdag 3 november. Dit staat er op het spel.

Reken in het Huis op een verschil van een paar zetels. Met 219 tegen 213 is de meerderheid zo klein dat een verschuiving in een handjevol districten genoeg is om de voorzittershamer te laten wisselen. In de Senaat ligt dat anders: welke 33 zetels aan de beurt zijn, verschilt sterk per ronde, en dat bepaalt vaak meer dan de landelijke stemming.

Wat de midterms boeiend maakt voor buitenstaanders

Voor wie de Amerikaanse politiek van een afstand volgt, laten de midterms zien hoe de macht daar is verdeeld. Amerikanen noemen dat checks and balances: elk onderdeel van de staat houdt de andere in toom. De president leidt het land, maar zonder meerderheid in het Congres komt hij nauwelijks aan wetgeving toe. Dat is een ander model dan in Nederland, waar een kabinet valt zodra het de steun van de Tweede Kamer verliest. In de Verenigde Staten blijft de president gewoon zitten, met een Congres dat hem tegenwerkt. Hoe het bij ons gaat, lees je in het artikel over de Tweede Kamerverkiezingen en over democratie in Nederland.

En het raakt ons wel degelijk. Het Congres gaat over handelsverdragen, importheffingen, de bijdrage aan de NAVO en de steun aan Oekraïne. Een Congres met een andere meerderheid kan die keuzes binnen maanden een andere kant op duwen. Dat merk je in Europa in je energierekening en in de defensiebegroting. Meer artikelen over politiek, samenleving en actualiteit staan in het kennisgebied maatschappelijk.

Veelgestelde vragen over de Amerikaanse midterms