Natuurbegraafplaats: kosten, regels en eeuwige grafrust

In Nederland liggen ongeveer dertig natuurbegraafplaatsen, verspreid over het hele land.

Natuurgraf en gewoon graf vergeleken

Wat is een natuurbegraafplaats?

Een natuurbegraafplaats is een begraafplaats midden in een natuurgebied: in het bos, op de heide, bij moerassig gebied of aan het water. Wandel je erover, dan heb je niet het gevoel dat je op een begraafplaats bent. De graven zijn namelijk niet of nauwelijks zichtbaar. Op de meeste natuurbegraafplaatsen mag je geen grafmonument plaatsen, hooguit een eenvoudig houten kruis, een boomschijf of een zwerfkei.

Hoeveel natuurbegraafplaatsen zijn er in Nederland

De Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen telde begin 2025 ongeveer dertig natuurbegraafplaatsen in Nederland. Twintig daarvan zijn aangesloten bij brancheorganisatie BRANA, die eisen stelt aan natuurbeheer, eeuwigdurende grafrust en het gebruik van uitsluitend afbreekbare materialen. Het aantal natuurbegrafenissen op die aangesloten locaties groeit al jaren stevig door, al blijft het aandeel in het totaal klein.

Eeuwige grafrust

De belangrijkste reden om voor een natuurbegraafplaats te kiezen is, naast de omgeving, de eeuwigdurende grafrust. Het graf blijft dus altijd liggen.

Op een gewone begraafplaats werkt dat anders. Daar huur of koop je een graf voor een bepaalde periode, bijvoorbeeld tien of twintig jaar. Verleng je die periode niet, dan mag het graf worden geruimd. De Wet op de lijkbezorging stelt daaraan wel een ondergrens. Ruimen mag pas tien jaar na de laatste bijzetting in dat graf, en bij een particulier graf alleen met toestemming van de rechthebbende.

Voor het tijdstip van de uitvaart gelden dezelfde wettelijke regels als elders. Begraven of cremeren mag niet eerder dan 36 uur en niet later dan zes werkdagen na het overlijden. Weekenden en feestdagen tellen daarbij niet mee. Wil je later begraven of cremeren, dan geeft de burgemeester toestemming. Moet het juist eerder dan 36 uur, dan is toestemming nodig van zowel de officier van justitie als de burgemeester.

De kosten van een natuurgraf

Voor een natuurgraf betaal je eenmalig. Je hebt niet te maken met terugkerende kosten voor onderhoud of voor het verlengen van grafrechten: die zijn in het bedrag verwerkt, samen met het blijvende beheer van het natuurgebied. Daarnaast betaal je, net als bij een gewone begrafenis, voor de uitvaart zelf.

De tarieven verschillen per natuurbegraafplaats en hangen onder meer af van de grootte van de plek en of het om een graf voor één of meerdere personen gaat. Vraag de beheerder daarom altijd om een actueel overzicht. Een urngraf is doorgaans aanzienlijk goedkoper dan een graf voor een kist: vaak ongeveer de helft.

Je kunt alles al bij leven regelen, zodat nabestaanden niet met lastige beslissingen blijven zitten. Leg dat vast bij je overige wensen rond je nalatenschap; hoe dat juridisch werkt lees je in het artikel over het Nederlands erfrecht.

De uitvaart op een natuurbegraafplaats

Kies je voor natuurbegraven, dan verloopt de uitvaart verder zoals bij andere begrafenissen. Je kunt een herdenkingsdienst organiseren, meestal op de natuurbegraafplaats zelf. Niet elke locatie heeft een aula; soms is er alleen een plek in de buitenlucht.

Met de auto tot aan het graf rijden kan doorgaans niet, omdat er alleen paden zijn. Dragers of een koets brengen de overledene dan naar de laatste rustplaats.

Speciale voorwaarden begrafenis

Begraven worden op een natuurbegraafplaats betekent dat je aan extra voorwaarden voldoet. De belangrijkste regel is dat alle gebruikte materialen biologisch afbreekbaar zijn. Dat geldt voor het lichaam zelf en voor alles wat bij de begrafenis wordt gebruikt. De voorwaarden verschillen per natuurbegraafplaats enigszins.

Het lichaam van de overledene

Nabestaanden wordt doorgaans gevraagd of de uitvaartondernemer alle lichaamsvreemde voorwerpen mag verwijderen: een bril, sieraden, een kunstgebit, een synthetische pruik of een prothese buiten het lichaam. De overledene mag gekleed worden, maar dat hoeft niet. Kies je voor kleding, dan moet die biologisch afbreekbaar zijn, bijvoorbeeld van hennep, katoen of linnen, eventueel geverfd met natuurlijke pigmenten. Schoenen zijn niet toegestaan.

Het omhulsel

Het lichaam wordt begraven in een kist of wade van biologisch afbreekbaar materiaal, zonder metaal of kunststof. Er is veel keuze: een kist van onbewerkt hout met milieuvriendelijke lijm en handgrepen van touw of hout, bekleed met linnen, hennep, zijde of ongebleekte katoen. De overledene kan ook rusten op houtkrullen, stro of wol. Wil je de kist laten beschilderen, dan mag dat alleen met verf op waterbasis of melkverf. Naast een kist zijn er andere mogelijkheden, zoals een gevlochten mand van pitriet, wilgentenen of bamboe, of een lijkwade.

Bloemen en accessoires

Ook hier geldt: alles moet biologisch afbreekbaar zijn. Glas en beeldjes zijn niet toegestaan. Bloemen en planten mogen wel, maar zonder kunststoflinten, steekschuim of metaal. Zelf planten of boompjes planten mag niet; dat doet de beheerder, die erop toeziet dat alleen passende soorten in het gebied komen. Laat je bij de begrafenis spullen achter die niet passen, dan haalt de beheerder ze na ongeveer twee weken weg.

Nadelen van natuurbegraven

Tegenover de voordelen staan een paar nadelen. De extra voorwaarden betekenen dat je minder vrij bent in de invulling van de uitvaart: alle materialen moeten biologisch afbreekbaar zijn en een grafsteen met naam is meestal niet mogelijk. Voor nabestaanden die juist houvast vinden in een zichtbaar graf, kan dat zwaar wegen.

Daarnaast ligt een natuurbegraafplaats lang niet altijd dicht bij huis. Ligt je geliefde op de begraafplaats in je woonplaats, dan ga je er makkelijker even langs.

As begraven of uitstrooien

Wil de overledene worden gecremeerd, dan kan de as op een natuurbegraafplaats worden begraven of uitgestrooid. Ook dan gelden de voorwaarden: de urn moet gemaakt zijn van afbreekbaar materiaal zoals riet, wol, onbewerkt hout, vilt of klei. Een urngraf is duidelijk goedkoper dan een graf voor een kist. Het is vaak ook mogelijk een urngraf bij een bestaand graf te kopen.

Een plek kiezen

Een plek kiezen voor de laatste rustplaats is een emotioneel moment. Op een natuurbegraafplaats doe je dat samen met de beheerder. Je kunt het bij leven zelf regelen of overlaten aan de nabestaanden. Je kiest niet uit genummerde graven, maar echt uit plekken: onder een bepaalde boom, dicht bij het water of juist op een open plek.

Een graf bezoeken

Op een natuurbegraafplaats loop je niet langs rijen zerken, maar gewoon door de natuur. Je ziet niet wie waar ligt. Bezoeken kan uiteraard wel. Van elke gekozen plek worden gps-coördinaten vastgelegd in de grafakte. Nabestaanden kunnen die opvragen, ook bij de beheerder, en zo het graf eenvoudig terugvinden.

Een natuurbegraafplaats bezoeken

Natuurbegraafplaatsen zijn natuurgebieden die je dagelijks kunt bezoeken, ook als je geen graf komt bezoeken. Er zijn wandel- en fietspaden, vaak horeca en meestal voldoende parkeergelegenheid. Denk aan de Mepperdennen in Drenthe, aan gebieden op de Veluwe of aan Geestmerloo in Noord-Holland. De meeste natuurbegraafplaatsen zijn dagelijks geopend van zonsopgang tot zonsondergang.

Wat gebeurt er als de begraafplaats vol is?

Elke begraafplaats heeft een vooraf afgesproken maximaal aantal graven. Gewone begraafplaatsen raken niet snel vol, omdat graven na verloop van tijd worden geruimd en zo plaats maken. Op een natuurbegraafplaats gebeurt dat niet, en de afstand tussen de graven is vaak groter. Daar staat tegenover dat de gebieden zelf groot zijn.

Is de laatste begrafenis geweest, dan volgen er geen ruimingen en komen er geen nieuwe plekken bij. In het bestemmingsplan is vastgelegd dat het natuurgebied natuurgebied blijft. Vaak zijn deze gebieden in beheer bij natuurorganisaties, die voor blijvend onderhoud zorgen.

Veelgestelde vragen over natuurbegraafplaatsen