Waar komt leer vandaan? Soorten, dieren en alternatieven
Leer wordt gemaakt van dierenhuiden, meestal van runderen. Lees van welke dieren het komt en welke alternatieven er bestaan.
Van een stoere leren jas tot een chique leren tas: leer zit overal in. Toch sta je bij de aankoop van leren schoenen, kleding of een bankstel zelden stil bij de herkomst. Het is een van de oudste materialen die de mens gebruikt, maar tegelijk een omstreden product: er zit vrijwel altijd een dier achter, en het looiproces belast het milieu.
Leer is populair
Leer is altijd populair geweest. Aanvankelijk omdat er weinig andere grondstoffen waren om kleding en tassen van te maken. Later omdat het materiaal eigenschappen heeft die kunststof lang niet kon evenaren.
Het belangrijkste voordeel is de levensduur. Leren spullen gaan vaak tientallen jaren mee, soms generaties lang. Leer is dan wel kostbaar in aanschaf, maar per jaar gebruik valt de rekening vaak lager uit dan bij een goedkoper alternatief dat je vaker vervangt.
De andere voordelen van leer
- Stijlvol. Veel mensen vinden een tas, jas of bank van leer eenvoudigweg mooi, en dat oordeel blijkt opvallend stabiel door de mode heen.
- Makkelijk in onderhoud. Leer is een natuurproduct en vraagt af en toe aandacht, maar dat onderhoud is niet duur of tijdrovend.
- Bestand tegen vocht. Afhankelijk van de bewerking is leer waterafstotend of juist licht absorberend. Het verliest bij nat worden zijn vorm en elasticiteit niet.
- Breed inzetbaar. Kleding, schoeisel, riemen, meubelbekleding, paardentuig en zelfs vloeren: met leer kun je bijna alles.
- Hard of zacht. Splits je leer in lagen, dan wordt het soepeler. Een leren jurk is van veel dunner leer gemaakt dan de bekleding van een autostoel.
- Goed te vormen. Leer laat zich makkelijk in model brengen en vormt zich verder tijdens het gebruik. Daardoor gaan leren schoenen naar je voet staan.
- Isolerend. Leer bevat veel lucht en past zich aan de omgevingstemperatuur aan. Vandaar dat leren handschoenen zo prettig dragen.
Van welke dieren is leer afkomstig
Verreweg het meeste leer komt van runderen. De huid is dan een bijproduct van de vleesindustrie: het dier wordt in de eerste plaats voor het vlees gehouden, en de huid levert daarbovenop geld op. Dat neemt niet weg dat de opbrengst van huiden meetelt in het verdienmodel, en dat de scheidslijn tussen ‘bijproduct’ en ‘medeproduct’ daardoor discutabel is.
Daarnaast leveren veel meer diersoorten leer, elk met een eigen structuur en toepassing.
| Diersoort | Kenmerk van het leer | Typische toepassing |
|---|---|---|
| Rund | Dik, stevig, goed te splitsen | Meubels, jassen, riemen, autobekleding |
| Kalf | Fijn van nerf en soepel | Nette schoenen, handtassen, boekbanden |
| Schaap en lam | Licht en zeer soepel | Kleding, handschoenen, voering |
| Geit | Sterk bij weinig gewicht | Handschoenen, kleine lederwaren |
| Varken | Herkenbaar aan de puntjes van de haarwortels | Voering, werkhandschoenen |
| Hert | Zacht en rekbaar | Kleding, luxe handschoenen |
| Struisvogel | Karakteristieke bultjes | Luxe tassen, laarzen |
| Reptielen (slang, krokodil) | Duidelijke schubtekening | Luxe accessoires; valt onder CITES |
Let op bij souvenirs uit het buitenland
Koop je op vakantie iets van leer, controleer dan van welk dier het komt. Beschermde soorten vallen onder CITES, het internationale verdrag voor de handel in bedreigde planten en dieren. De Rijksoverheid noemt producten van slangenleer expliciet als voorbeeld van souvenirs die je niet zomaar mee mag nemen; hetzelfde geldt voor ivoor en koraal. De Douane controleert aan de grens en RVO beheert het CITES-bureau. Zonder de juiste documenten wordt het voorwerp in beslag genomen.
Nertsenfokkerij
Nertsen leveren geen leer maar bont, en toch komt de nertsenfokkerij in dit verhaal terug. De sector maakte in Nederland namelijk de discussie los die ook over leer gaat: is het te verantwoorden om een dier uitsluitend voor zijn huid te houden?
Nederland was jarenlang een van de grootste nertsenproducenten ter wereld. De Wet verbod pelsdierhouderij uit 2013 zette daar een streep door, met een overgangstermijn tot 1 januari 2024. Toen in 2020 bleek dat nertsen besmet raakten met het coronavirus en het virus ook konden terugbesmetten naar mensen, besloot het kabinet de sector vervroegd te sluiten. Sinds 8 januari 2021 is het houden van pelsdieren in Nederland verboden, drie jaar eerder dan gepland. De laatste fokkerijen zijn uitgekocht en hun vergunningen worden ingetrokken.
Voor leer bestaat zo’n verbod niet, en dat verschil vergeten veel mensen. Bont komt van dieren die alleen om hun vacht worden gehouden; leer komt in de regel van dieren die ook voor vlees worden gehouden. Wie leer om ethische redenen wil vermijden, kan dus niet terugvallen op wetgeving, maar moet naar de alternatieven kijken.
Alternatieven voor leer
Leer gaat lang mee en veel mensen vinden het mooi. Daar staan twee bezwaren tegenover: het dierenleed en de milieubelasting van het looien, waarbij chroomzouten en andere stoffen in het water terecht kunnen komen. Plantaardig gelooid leer scoort op dat tweede punt beter, maar duurt langer en is duurder.
Inmiddels zijn er meerdere alternatieven, met flinke onderlinge verschillen.
| Alternatief | Gemaakt van | Waar je op let |
|---|---|---|
| Kunstleer | Kunststof (pu of pvc) op een textieldrager | Geen dier, maar wel aardolie als grondstof en niet biologisch afbreekbaar |
| Ananasleer | Vezels uit ananasbladeren | Bijproduct van de fruitteelt; vaak met een kunststoflaag afgewerkt |
| Druivenleer | Perskoek uit de wijnproductie | Bijproduct; soepel, minder slijtvast dan runderleer |
| Appelleer | Restanten uit de sapindustrie | Bijproduct; geschikt voor tassen en accessoires |
| Paddenstoelenleer | Myceliumdraden van schimmels | Groeit snel, komt nog in beperkte oplages op de markt |
| Palmleer | Bladeren van de areca- of betelpalm | Bladeren weken in een biologisch mengsel; zacht en flexibel resultaat |
Het grote voordeel van de plantaardige varianten is dat ze eruitzien als leer en meestal wel afbreekbaar zijn. Let daarbij op de afwerking: krijgt een plantaardige basis alsnog een kunststof toplaag, dan vervalt dat voordeel grotendeels. Vraag daarom naar de samenstelling in procenten, niet alleen naar de naam op het label.
Meer over kunstleer
Kunstleer heet ook wel imitatieleer of skai. Het bestaat uit een kunststoflaag op een drager van textiel. In die laag persen fabrikanten een tekening en structuur die op leernerf lijkt. Het voordeel is duidelijk: er komt geen dier aan te pas.
Net als leer laat kunstleer geen vocht door. Daarmee is het geschikt voor schoenen, tassen, jassen, bankstellen en autobekleding. Modern kunstleer is met het blote oog nauwelijks van echt leer te onderscheiden. Het verschil zit vooral in de levensduur: waar leer met onderhoud tientallen jaren meegaat, laat de toplaag van kunstleer op drukpunten na verloop van tijd los.
Tuigleer
Een lezer vroeg ons een stuk over tuigleer toe te voegen. Aan dat verzoek voldoen we graag.
Tuigleer is leer dat vroeger vooral diende voor tuigen waarmee dieren werden geleid: hondenriemen, hoofdstellen voor paarden. Daarnaast werd het gebruikt voor aandrijfriemen van machines.
Het komt van de dikste stukken huid van volwassen runderen en is volledig plantaardig gelooid. Daardoor is het dikker en stugger dan gewoon gelooid leer, maar ook elastisch en scheurvast. Bij goed onderhoud gaat tuigleer zeer lang mee. Je herkent het aan de blanke kleur en de licht vettige aanslag; tegenwoordig is het ook in kleurvarianten te koop. De dikte loopt uiteen van 1,3 tot 4 millimeter, en het looiproces duurt meerdere weken.
Hedendaagse toepassingen van tuigleer zijn onder meer riemen, handgrepen, plank- en schapdragers, labels, schedes voor messen en zwaarden, tassen en portemonnees.
Veelgestelde vragen over leer
Wat is leer eigenlijk?
Leer is gelooide dierenhuid. Verreweg het meeste leer komt van runderen, als bijproduct van de vleesindustrie. Daarnaast leveren schapen, geiten, varkens, herten, struisvogels en reptielen leer, elk met een eigen structuur.
Worden er dieren gedood alleen voor hun huid?
Bij rundleer meestal niet: het dier wordt in de eerste plaats voor vlees gehouden. Bij exotisch leer van reptielen ligt dat anders; daar is de huid vaak het hoofdproduct. Het uitsluitend houden van dieren voor hun huid of vacht is in Nederland verboden sinds 8 januari 2021.
Wat is het verschil tussen leer en bont?
Voor leer haalt de looierij de haren van de huid en looit hem daarna. Bij bont blijft de vacht juist zitten, want die is het product. Daardoor komt bont vrijwel altijd van dieren die speciaal daarvoor werden gehouden, en leer meestal niet.
Hoe herken je echt leer van kunstleer?
Echt leer heeft een onregelmatige nerf en een open snijkant met vezels; kunstleer toont een herhalend patroon en een gladde, dichte rand. Ook de geur verschilt. Twijfel je, kijk dan naar het label: bij echt leer staat er een symbool van een dierenhuid.
Mag je leren souvenirs meenemen naar Nederland?
Alleen als het dier niet beschermd is. Producten van slangen-, krokodillen- of ander reptielenleer vallen onder CITES en hebben documenten nodig. Zonder papieren neemt de Douane het souvenir in beslag. Twijfel je, vraag het dan vooraf na bij het CITES-bureau van RVO.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- RVO, Vervroegd verbod pelsdierhouderij. Het verbod op het houden van pelsdieren dat op 8 januari 2021 inging, drie jaar eerder dan gepland.
- Rijksoverheid, Waar moet ik op letten als ik een souvenir meeneem naar Nederland? Slangenleer, ivoor en koraal als voorbeelden van souvenirs die onder CITES vallen.
- Douane, Beschermde dier- en plantsoorten. Wat de Douane aan de grens in beslag neemt zonder de juiste documenten.
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Verder lezen in Maatschappelijk
Welke schoenen worden geld waard? Zo bepaal je de waardeSchoenen worden geld waard door zeldzaamheid, staat en de originele doos. Lees hoe je zo’n paar herkent en slim verkoopt.
De wereld van namaakschoenenNamaakschoenen herken je aan het logo, de afwerking, het gewicht en de verpakking. Lees hoe je het verschil ziet en wat de wet zegt.
Wat is veganisme en wat betekent vegan of vegaVeganisme betekent dat je geen dierlijke producten eet of gebruikt. Lees wat vegan betekent en wat het verschil is met vegetarisch.
Biologische keurmerken: welke er zijn en wat ze betekenenIn Nederland zijn er drie biologische keurmerken. Lees wanneer een product biologisch mag heten en wat de andere logo’s betekenen.