Wat is smartengeld

Onder smart kunnen allerlei gevoelens vallen, zoals angst, onzekerheid, pijn en verdriet. Je hebt recht op een vergoeding smartengeld als je door toedoen van iemand anders een ongeluk hebt gehad waarbij je letsel hebt opgelopen. Bij het berekenen van de hoogte van het smartengeld spelen weer allerlei factoren waaronder de ernst van het letsel, je leeftijd, maar ook of je invalide blijft en natuurlijk de vraag hoeveel levensvreugde je daarvoor moet inleveren. In dit blog bekijken we wat smartengeld precies is, wie er recht op hebben en om wat voor bedragen het dan ongeveer gaat.

Wie heeft recht op smartengeld

Slachtoffers van een ongeluk hebben vaak recht op een vergoeding smartengeld. Het is belangrijk je te realiseren dat dit niet hetzelfde is als een vergoeding voor de kosten die het ongeluk met zich heeft meegebracht. Deze twee staan volledig los van elkaar. Ze worden ook wel onderverdeeld in materiële en immateriële schade. Onder de materiële schade vallen dan alle kosten zoals kosten voor medische hulp, hulp thuis, gederfde inkomsten, vervoerskosten en allerlei andere kosten waarvoor je kunt komen te staan als je een ongeluk hebt gehad. Smartengeld is de vergoeding voor immateriële schade: de pijn die je hebt moeten lijden, het verdriet dat je hebt gehad en allerlei andere vervelende ervaringen zoals nachtmerries, angsten, niet meer durven autorijden. Ook voor bijvoorbeeld ernstige littekens kun je een smartengeldvergoeding krijgen.

Een ongeluk is trouwens niet de enige ingang. Het Juridisch Loket, de organisatie die in Nederland gratis juridisch advies geeft, noemt vier situaties waarin je smartengeld kunt krijgen. Lichamelijke schade door de schuld van een ander. Ernstige geestelijke schade door de schuld van een ander. Schade aan je eer of goede naam. En iemand die met opzet iets ernstigs doet om je veel verdriet of pijn te doen.

Soms ben je niet zelf slachtoffer van het ongeluk maar heb je dit ongeluk wel van dichtbij meegemaakt. Dit kan ook een enorme impact hebben. Je zult maar zien hoe een familielid wordt doodgereden of andere vreselijke dingen hebben moeten zien. Dit kan allerlei gevolgen hebben voor je eigen leven ook al was je niet het slachtoffer. Ook mensen die getuige zijn geweest van een ernstig ongeluk komen soms in aanmerking voor een vergoeding smartengeld.

Voor naasten is daar sinds 1 januari 2019 een aparte regeling bij gekomen: affectieschade. Dat is een vaste vergoeding voor het verdriet van naasten. Het gaat om de partner, de kinderen en de ouders van iemand die ernstig en blijvend gewond raakt of overlijdt. De Rijksoverheid schrijft dat die vergoeding tussen € 12.500 en € 20.000 ligt. De regeling geldt alleen voor gebeurtenissen vanaf die datum.

Hoeveel smartengeld krijg je?

De hoogte van een smartengeldvergoeding is heel lastig te bepalen. Want hoe bereken je hoeveel pijn iemand heeft gehad, hoe bang iemand is geweest of wat onzekerheid over de toekomst voor een bepaald persoon betekent? Zaken als verdriet en pijn laten zich natuurlijk niet gemakkelijk vertalen naar een geldbedrag. Om toch een leidraad te hebben bij het vaststellen van een hoogte smartengeldvergoeding bestaat er de zogenaamde smartengeldgids. In deze gids zijn vergoedingen smartengeld die in het verleden zijn toegekend opgenomen. Als de rechter binnen het Nederlands rechtsstelsel moet beslissen over de hoogte van een smartengeldvergoeding zal hij of zij deze gids raadplegen. Toch zijn deze bedragen niet meer dan een leidraad want elke situatie is anders. Smartengeld is natuurlijk ontzettend persoonlijk. Waar de een heel veel last heeft van een bepaald letsel zal dit voor een ander veel minder gelden. Nare ontsierende littekens in het gezicht voor de rest van je leven zijn voor een jonge vrouw veel belastender dan voor een oudere man.

De smartengeldgids

De smartengeldgids waar juristen naar verwijzen, is het Smartengeldboek van de ANWB. Dat is geen wet en geen prijslijst, maar een uitgave waarin rechterlijke uitspraken over smartengeld zijn verzameld en bewerkt. De uitspraken staan er in vijf hoofdgroepen: na een ongeval, na een medische fout, na mishandeling, bij zaken zonder letsel, en na voeging in een strafzaak. Bij voeging vordert het slachtoffer zijn schade meteen in de strafzaak tegen de dader. Elke hoofdgroep is verdeeld in rubrieken naar de aard van het letsel. Volgens de ANWB bepaalde de Hoge Raad in 2000 dat bij het vaststellen van de hoogte naar vergelijkbare gevallen moet worden gekeken. Daar is het boek voor bedoeld.

In Nederland worden in tegenstelling tot in bijvoorbeeld de Verenigde Staten, geen enorm hoge bedragen aan smartengeld betaald. Je hoort vaak over smartengeldvergoedingen die in de miljoenen lopen maar in Nederland zal dat niet snel gebeuren. Op sommige websites van letselschade-experts wordt wel eens geschermd met bedragen die in de miljoenen lopen maar dan gaat het vaak om een combinatie van materiële en immateriële schade. Als er wordt gesproken over miljoenen dan gaat het vaak om een combinatie met een vergoeding voor de letselschade kosten. Die kosten kunnen wel in de miljoenen lopen. Als je als jonge man of vrouw blijvend invalide raakt en de rest van je leven zorg nodig hebt dan praat je al snel over dergelijke bedragen. Nogmaals, het gaat dan om een kostenvergoeding en niet om smartengeld.

Lange tijd gold € 100.000 als de praktische bovengrens voor smartengeld in Nederland. Dat beeld klopt niet meer. In het Smartengeldboek van 2024 noemt de ANWB een zaak waarin een jonge vrouw met een dwarslaesie € 275.000 kreeg toegewezen. Bij een dwarslaesie is het ruggenmerg beschadigd, waardoor je delen van je lichaam niet meer kunt bewegen. De uitgever ziet de bedragen in de zwaarste zaken oplopen ten opzichte van het verleden.

Overzicht categorieën letsel

• Gering letsel
• Licht letsel
• Matig letsel
• Ernstig letsel
• Zwaar letsel
• Zeer zwaar letsel
• Uitzonderlijk zwaar letsel

Welk bedrag precies bij welke categorie hoort, ligt nergens officieel vast. De vaste bedragen per categorie die je op veel websites ziet staan, zijn schattingen zonder bron; een rechter is er niet aan gebonden. Wil je weten waar jouw zaak ongeveer op uitkomt, laat een jurist dan vergelijkbare uitspraken opzoeken in het Smartengeldboek. Op één plek bestaat er wel een vaste lijst, en dat is bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Dat is het overheidsfonds dat slachtoffers van een geweldsmisdrijf een bedrag uitkeert. In de tabel hieronder staan de zes letselcategorieën van dat fonds met het bedrag dat erbij hoort. Let op: het fonds noemt die uitkering zelf geen smartengeld, maar een tegemoetkoming als erkenning van wat je is aangedaan.

Gering letsel

Onder gering letsel vallen kneuzingen, schaafwonden, een eenvoudige botbreuk of een lichte hersenschudding. Dit is de lichtste categorie, en de toegekende vergoedingen zijn hier het laagst.

Licht letsel

Als je licht letsel hebt opgelopen dan gaat het meestal om meerdere botbreuken, littekens, een beschadiging aan het gebit of bijvoorbeeld een arm uit de kom. Meestal kun je een paar dagen tot maximaal een paar weken niet werken en moet je behandeld worden in het ziekenhuis of is een korte opname in het ziekenhuis nodig.

Matig letsel

Matig letsel kan best al heftig zijn en flinke gevolgen hebben. Het kan dan gaan om het verlies van een vinger, een whiplash, maar ook om psychische schade door een zedenmisdrijf zoals een verkrachting. Hoe hoog de vergoeding uitvalt hangt sterk af van de persoonlijke situatie.

Ernstig letsel

Onder ernstig letsel vallen onder meer inwendige letsels, een schedelbasisfractuur of meerdere gecompliceerde botbreuken. De impact van dergelijk letsel is groot en de smartengeldvergoeding is hier dan ook een stuk hoger. Vaak moet het slachtoffer langere tijd worden opgenomen in het ziekenhuis, operaties ondergaan en vaak ook is langdurige verpleging nodig. Indien sprake is van moeilijk of zelfs geen volledig zicht op herstel, dan zal een hogere smartengeldvergoeding worden toegekend.

Zwaar / zeer zwaar / uitzonderlijk zwaar letsel

De laatste drie categorieën, zwaar letsel, zeer zwaar letsel en uitzonderlijk zwaar letsel gaan voornamelijk over de mate van blijvende invaliditeit. Moet het slachtoffer heel lang herstellen, langdurig worden verpleegd, moeten bepaalde lichaamsfuncties of lichaamsdelen voorgoed worden gemist, kan het slachtoffer nooit meer werken, of hobby’s uitoefenen? Hier zal de rechter vooral kijken naar de impact op de rest van het leven en de smartengeldvergoeding baseren op de ernst van het geval. Dit is de categorie waarin de hoogste bedragen vallen, zoals de € 275.000 uit de zaak die de ANWB noemt.

Levenslange consequenties

Zoals gezegd hangt de hoogte van de smartengeldvergoeding in grote mate af van de consequenties voor het slachtoffer. Een gitarist die een hand moet missen heeft te maken met een enorme impact op zijn of haar leven. Niet alleen kan de gitarist zijn beroep niet meer uitoefenen, het verdriet hierover kan gigantisch zijn.

Smartengeld claimen

Voor het claimen van smartengeld heb je meestal een letselschade-expert nodig. Denk aan een letselschade-jurist of advocaat. Allereerst is het natuurlijk noodzakelijk dat je kunt bewijzen dat iemand anders schuldig is aan het ongeluk dat jou is overkomen. Of dat nu op je werk, op straat of elders is zoals in een ziekenhuis bij een medische fout. Daarbij komt dat smartengeld meestal niet op zichzelf staat maar tegelijkertijd wordt geclaimd met de letselschade kosten.

Een betaalde expert is niet de enige route. Bij Het Juridisch Loket kun je je zaak gratis laten bekijken. Ben je slachtoffer van een geweldsmisdrijf, dan kun je zelf een aanvraag doen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Dat kan zonder advocaat en zonder dat de dader veroordeeld is.

Wacht niet te lang met je claim. Het Juridisch Loket schrijft dat een vordering tot schadevergoeding na een onrechtmatige daad meestal na 5 jaar verjaart. Die termijn begint te lopen op de dag waarop je weet dat je schade hebt en wie die heeft veroorzaakt. Je kunt die 5 jaar opnieuw laten beginnen door de tegenpartij schriftelijk te laten weten dat je je recht op vergoeding houdt. Juristen noemen dat stuiten.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een voorbeeld: Een vrouw van 30 krijgt een zwaar ongeluk met haar auto. Zij wordt door een vrachtwagen aangereden en de gevolgen zijn gigantisch. De jonge vrouw raakt bekneld en moet als gevolg daarvan een been missen, zij is het zicht aan een oog kwijt en heeft inwendige letsels. Het herstel neemt vele maanden in beslag, zij moet meerdere keren worden geopereerd en zal tenslotte nooit meer volledig aan het werk kunnen.

De vrouw heeft recht op twee verschillende vergoedingen: letselschadevergoeding en smartengeld.

De letselschadevergoeding zal onder meer bestaan uit een vergoeding voor alle gemaakte en niet vergoede medische kosten, een vergoeding voor gederfde inkomsten, vergoeding voor het verzorgen van haar kinderen en natuurlijk een vergoeding voor alle andere kosten aan haar auto, hulp in huis en tenslotte ook nog een verhuizing of verbouwing aan de woning omdat de vrouw geen trap meer kan lopen. Dit zijn de materiële kosten.

De vrouw heeft natuurlijk ook ontzettend veel verdriet en pijn. Het feit dat zij niet meer zelf voor haar kinderen kan zorgen, ze naar school kan brengen, haar beroep niet meer kan uitoefenen, haar geliefde hobby’s niet meer kan uitoefenen en voortaan invalide zal blijven. De vrouw heeft hier ontzettend veel verdriet van, slaapt slecht, heeft nachtmerries, durft niet meer in auto’s en heeft jarenlange psychische hulp nodig om het gebeurde te verwerken. Hiertegenover mag een smartengeldvergoeding staan. Dit geld verzacht natuurlijk niet de pijn maar kan wel een gevoel van rechtvaardigheid geven. En dat is precies waar smartengeld voor is bedoeld.