Sterrenbeelden: betekenis, datums en maanden van de 12 tekens

Een sterrenbeeld is een groep sterren die vanaf de aarde gezien een herkenbaar patroon vormt. De westerse dierenriem telt twaalf sterrenbeelden: Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen, Boogschutter, Steenbok, Waterman en Vissen. Welk teken jij hebt, hangt namelijk af van de stand van de zon op jouw geboortedag. Ben je bijvoorbeeld geboren op 9 maart, dan ben je een Vissen. Hieronder vind je de datums per teken en per maand, waar de indeling vandaan komt en waarom de sterrenkunde op de route van de zon niet twaalf maar dertien sterrenbeelden telt.

Wat zijn de sterrenbeelden?

Om te begrijpen wat sterrenbeelden zijn, moet je eerst iets over sterren weten. De sterren die wij vanaf de aarde waarnemen, liggen namelijk niet gelijk over het heelal verspreid. In de ene richting zie je nauwelijks een heldere ster. In andere richtingen zie je er juist veel bij elkaar. Toch staan ze in werkelijkheid nooit dicht bij elkaar. Sommige sterren staan heel ver weg, maar dat neem je met het blote oog niet waar.

De sterren vormen zo opvallende patronen. Zo ontstaat een sterrenbeeld. Ze staan ver uit elkaar en hebben in werkelijkheid niets met elkaar te maken, maar wij zien ze als groep. Je kunt een sterrenbeeld daardoor zien als een gebied aan de hemel. Alle sterren die wij vanaf de aarde binnen dat gebied zien, horen dus bij dat sterrenbeeld.

Het sterrenbeeld dat de meeste mensen herkennen, is de Grote Beer. Andere bekende sterrenbeelden zijn bijvoorbeeld de tekens die we aan onze geboortedag koppelen: Steenbok, Waterman, Vissen, Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen en Boogschutter. Ook die kun je aan de hemel zien.

De geschiedenis van sterrenbeelden

De sterrenhemel boeit de mens al sinds jaar en dag. We weten het niet zeker, maar vermoedelijk fascineerde die onze voorouders tienduizenden jaren geleden al. Zij bekeken de hemel jaar in jaar uit. Doordat er toen geen kunstlicht bestond, ging dat ook veel beter. Daardoor ontdekten ze dat de sterren elk jaar in dezelfde gedaanten terugkwamen. Er leek dus niets in de stand te veranderen. Ook de zon bleef opkomen en de maan werd met een vaste regelmaat vol, waarna het vanzelf nieuwe maan werd.

Die bestendigheid ervoeren onze voorouders als volmaakt en goddelijk. Babylonische hemelwaarnemers in het Midden-Oosten volgden de gang van de zon langs de sterren al ruim voor het jaar 2000 voor Christus, en verdeelden de baan van de zon rond 1800 voor Christus in twaalf stukken. Later namen de Grieken en Romeinen die indeling over en gaven de beelden hun eigen namen. De Griekse sterrenkundige Ptolemaeus legde er rond het jaar 137 een catalogus van aan met 48 sterrenbeelden en 1.025 sterren; die lijst bleef eeuwenlang de basis en veel van zijn namen gebruiken we nog steeds. Rond die sterrenbeelden ontstonden bovendien complete mythologische vertellingen.

Sterrenbeelden zijn dus eeuwenoud, maar hun gebieden kregen pas kortgeleden nauwkeurige grenzen. De Internationale Astronomische Unie stelde in 1922 in Rome een lijst van 88 sterrenbeelden vast die samen de hele hemel bedekken. De Belgische sterrenkundige Eugène Delporte tekende daarna de grenzen langs vaste lijnen van rechte klimming en declinatie. Die grenzen werden vervolgens in 1928 in Leiden goedgekeurd en in 1930 gepubliceerd. Sindsdien is zelfs van de zwakste sterren op de grensstreken bepaald bij welk sterrenbeeld ze horen.

Hoe wordt jouw sterrenbeeld bepaald?

De stand van de sterren is elke dag van het jaar anders. Die stand bepaalt ook in welk sterrenbeeld je bent geboren. Toch denkt men vaak dat je het sterrenbeeld hebt dat op jouw geboortedag het best zichtbaar was. Dat klopt niet, integendeel. Bepalend is namelijk de stand van de zon op het moment dat een kind geboren wordt. Staat de zon in het sterrenbeeld Leeuw, dan is de baby een Leeuw. Het sterrenbeeld is op dat moment dus juist niet zichtbaar, door het felle licht van de zon.

Op basis van die theorie klinkt het logisch dat je jouw sterrenbeeld een half jaar na je verjaardag het beste ziet. Vroeger was dat zo, maar tegenwoordig niet meer. De draaiingsas van de aarde verandert namelijk traag van stand. Daardoor staan de sterrenbeelden niet meer op de posities van duizenden jaren geleden; ze zijn ongeveer één sterrenbeeld opgeschoven. In werkelijkheid staat de zon dus niet meer vanaf 21 maart in Ram, maar pas vanaf halverwege april. Jouw sterrenbeeld zie je daarom zeven maanden na je verjaardag het beste.

De 12 sterrenbeelden van de dierenriem

De sterrenbeelden die we in het westen hanteren, vormen samen de dierenriem. Dat is de band aan de hemel waar de zon in de loop van een jaar doorheen trekt. Het beginpunt ligt bij het lentepunt, de dag waarop de zon de evenaar passeert en het voorjaar begint. In de oudheid stond de zon op dat moment in Ram, en daarom geldt Ram nog altijd als het eerste teken. Dat levert deze verdeling op:

Zie je in andere overzichten net iets andere datums staan? Dat kan kloppen. Het lentepunt zelf valt niet elk jaar op dezelfde dag, want de zon passeert de evenaar op 19, 20 of 21 maart. Daardoor schuiven de overgangen mee. Ben je op 23 augustus geboren, dan bepaalt de zon of dat nog Leeuw is of al Maagd.

Sterrenbeelden per maand

Elke maand bevat twee sterrenbeelden, want de wisseling valt altijd midden in een maand. Zoek hieronder je geboortemaand op en kijk aan welke kant van de overgang je verjaardag valt.

Waarom de dierenriem dertien sterrenbeelden telt

De astrologie werkt met twaalf tekens, maar de sterrenkunde telt er dertien op de route van de zon. Tussen Schorpioen en Boogschutter ligt namelijk de Slangendrager, in het Latijn Ophiuchus. De zon trekt daar elk jaar van eind november tot halverwege december doorheen. Toen de Babyloniërs de baan van de zon in twaalf gelijke stukken verdeelden, viel de Slangendrager buiten de boot. Sinds de Internationale Astronomische Unie de grenzen vastlegde, staat zwart op wit dat de zon er wel degelijk doorheen gaat.

Daar komt bij dat de tekens en de echte sterrenbeelden allang niet meer samenvallen. De draaiingsas van de aarde beschrijft namelijk in ongeveer 26.000 jaar een volledige cirkel. Daardoor is het lentepunt in de loop van de eeuwen opgeschoven van Ram naar Vissen, en het schuift nu langzaam door naar Waterman. Het gevolg zie je terug op elke verjaardag: wie op 1 januari jarig is heet volgens de astrologie Steenbok, terwijl de zon op die dag in werkelijkheid in Boogschutter staat. Voor je horoscoop maakt dat niets uit, want de astrologie werkt met vaste datums en niet met de stand van de sterren.

Astrologie

Volgens de astrologie staat jouw sterrenbeeld symbool voor wie je bent. Het beschrijft bijvoorbeeld je persoonlijkheid en wat jou motiveert. Ook zou het bepalen wat je in je leven meemaakt. Je geeft volgens de astrologie wel je eigen leven vorm, maar je komt dichter bij jezelf als je je in jouw sterrenbeeld verdiept. Op basis hiervan stellen astrologen vervolgens de horoscopen op die je in kranten, tijdschriften en andere media tegenkomt.

Chinese sterrenbeelden

Naast onze westerse sterrenbeelden bestaan er ook andere. In China hanteren ze bijvoorbeeld de Chinese sterrenbeelden en de Chinese dierenriem. Ook die zijn duizenden jaren oud. Waar de westerse sterrenbeelden uitgaan van de maand waarin je bent geboren, kijkt het Chinese systeem naar je geboortejaar. De Chinese astrologie hanteert een cyclus van twaalf jaar en dus ook twaalf tekens. Elk teken wordt daarbij vertegenwoordigd door een dier. Ben je onder dat teken geboren, dan zou je bepaalde eigenschappen van dat dier overnemen. De Chinese sterrenbeelden zijn: Rat, Os, Tijger, Konijn, Draak, Slang, Paard, Geit, Aap, Haan, Hond en Varken.

Benieuwd welke stromingen er binnen de astrologie bestaan? Daar lees je alles over in ons overzicht.

Veelgestelde vragen over sterrenbeelden