Internationaal Ruimtestation ISS: bouw, bemanning en einde

Het ISS is het grootste bewoonde ruimtestation, op ruim 400 kilometer hoogte. Lees over de bouw, de deelnemende landen, het leven aan boord en het einde.

Sascha Schwedersky

9 augustus 2026 ·

9 minuten Leestijd

2.1K X Bekeken

Het Internationaal Ruimtestation (ISS) is het grootste ruimtestation dat ooit is gebouwd en tegelijk een van de grootste internationale samenwerkingen in de ruimtevaart. In januari 1998 tekenden vijftien staten de overeenkomst voor de bouw. Sinds november 2000 wonen er onafgebroken mensen aan boord.

Het ISS in cijfers

Geschiedenis Ruimtestation ISS

De Amerikaanse president Ronald Reagan kwam in 1984 met het idee voor een internationaal ruimtestation. De Russen waren op het gebied van ruimtestations al veel verder dan de Amerikanen. Zij hadden de race om de eerste mens op de maan verloren en begonnen daarna met de bouw van hun Saljoet-ruimtestations. Die ervaring leidde uiteindelijk tot de Mir, het eerste permanent bewoonde ruimtestation in een baan om de aarde. Geen ander land had eerder zo’n groot project volbracht. In 1986 werd de eerste module van de Mir gelanceerd. 

Begin jaren negentig kwam het plan voor een internationaal ruimtestation weer op gang en toonde ook Rusland interesse. De Mir zou op termijn vervangen worden door een Mir 2, maar de Russen zagen daarvan af en sloten zich aan bij de ontwikkeling van het ISS. Op 28 januari 1998 tekenden vijftien staten de intergouvernementele overeenkomst voor de bouw. Rusland bouwde en lanceerde datzelfde jaar de eerste module, de Zarya, die overigens door de Verenigde Staten werd bekostigd. Daarmee was de bouw van het eerste internationale ruimtestation een feit. 

Deelnemende landen

De overeenkomst van 28 januari 1998 werd getekend door de Verenigde Staten, Rusland, Japan, Canada en elf lidstaten van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA:

• België
• Canada
• Denemarken
• Duitsland
• Frankrijk
• Italië
• Japan
• Nederland
• Noorwegen
• Rusland
• Spanje
• Verenigd Koninkrijk
• Verenigde Staten
• Zweden
• Zwitserland

Brazilië sloot in 1997 een aparte overeenkomst met NASA om onderdelen te leveren, maar trok zich in 2007 terug uit het project.

Positie van het ISS in de ruimte

Het ISS zweeft op ruim 400 kilometer hoogte in een baan om de aarde, met een snelheid van ongeveer 28.000 kilometer per uur. Een rondje om de aarde duurt daardoor ongeveer anderhalf uur. Dat betekent dat astronauten aan boord zestien zonsopgangen per dag meemaken. Op deze hoogte zien zij continenten in hun geheel liggen. De Nederlandse astronaut André Kuipers is een voormalig ISS-bewoner die daar graag over vertelt. Aan boord zit een module die voor een groot deel uit ramen bestaat. Daar worden talloze foto’s gemaakt en die plek is bij de bewoners favoriet. Astronauten die langer aan boord blijven, vinden naast het harde werk meer tijd om van het uitzicht te genieten. 

Permanent bewoond

In het eerste jaar van de 21^e eeuw verliet de mens voor het eerst definitief de aarde. Het ruimtestation is namelijk sinds 2 november 2000 onafgebroken bewoond. Op 2 november 2025 bereikte het ISS daarmee de mijlpaal van 25 jaar onafgebroken bewoning. In al die tijd is er geen dag geweest zonder mensen aan boord. Dat vraagt om extra zorg voor de veiligheid van de bewoners. Belangrijk daarvoor zijn bijvoorbeeld de aanwezige reddingssloepen. 

Reddingssloepen van het ISS

Aan het ISS zitten altijd reddingssloepen gekoppeld. Dat zijn reguliere ruimtevaartuigen die worden gebruikt voor reizen van en naar het station, bijvoorbeeld het Russische Sojoez-ruimtevaartuig en de Amerikaanse Dragon-capsules van SpaceX. Ziet men een object zoals ruimtepuin naderen, dan nemen de astronauten uit voorzorg plaats in een reddingssloep. Zo kunnen zij bij een botsing ontsnappen. 

Lanceringen van bemande vluchten

Bemande vluchten naar het ISS worden uitgevoerd door Rusland en de Verenigde Staten. Rusland beschikt over een groot lanceerplatform in Kazachstan, het Kosmodroom Bajkonoer. Daar lanceert Rusland zijn Sojoezraketten, een van de succesvolste raketten aller tijden. Bij een bemande vlucht brengt die raket het gelijknamige Sojoez-ruimtevaartuig in de ruimte, met plaats voor drie ruimtevaarders. Het is er vrij krap en oncomfortabel. Bij terugkeer werpt de Sojoez een grote parachute uit zodra de aarde nadert. 

De Verenigde Staten lanceren vanaf het John F. Kennedy Space Center in Cape Canaveral. In 2011 vertrok daar de laatste spaceshuttle van het spaceshuttleprogramma. Tot die laatste vlucht bracht de VS astronauten met de spaceshuttle naar het ISS. Daarna was het land bijna tien jaar lang niet in staat zelf astronauten in de ruimte te brengen en was de bemanning afhankelijk van de Russen. In mei 2020 bracht het Amerikaanse bedrijf SpaceX met de testvlucht Demo-2 voor het eerst weer astronauten naar het station. In november van dat jaar volgde Crew-1, de eerste reguliere missie. Daarmee konden de Verenigde Staten het station weer zelf bemannen. 

NASA wilde niet van één bedrijf afhankelijk zijn en gaf daarom ook Boeing opdracht een capsule te bouwen: de Starliner. Die bracht in juni 2024 voor het eerst twee astronauten naar het ISS, maar door problemen met de stuwraketten keerde de capsule in september 2024 onbemand terug. De twee astronauten kwamen pas in maart 2025 met een Dragon naar de aarde terug. In november 2025 brachten NASA en Boeing het aantal resterende Starliner-vluchten terug van zes naar vier. De eerstvolgende vlucht draagt alleen vracht en geen bemanning; die stond gepland voor april 2026 en is doorgeschoven naar het laatste kwartaal van 2026.

Vrachtvluchten naar het ISS

Het ISS moet ook regelmatig bevoorraad worden. Daarvoor vinden geregeld vrachtvluchten plaats, met goederen zoals voedsel voor de astronauten aan boord. Vrachtvluchten nemen ook nieuwe onderdelen voor het station mee. 

Wat doen astronauten aan boord?

Het ISS is in de eerste plaats een laboratorium. Astronauten voeren er experimenten uit die op aarde onmogelijk zijn, omdat alles aan boord zich in een toestand van gewichtloosheid bevindt. Zij onderzoeken bijvoorbeeld hoe spieren en botten reageren op een lang verblijf in de ruimte, hoe vloeistoffen en vlammen zich zonder zwaartekracht gedragen en hoe planten in de ruimte groeien. Die kennis is nodig voor toekomstige reizen naar de maan en Mars.

Daarnaast kost het onderhoud veel tijd. Filters vervangen, apparatuur repareren en af en toe een ruimtewandeling maken om aan de buitenkant te werken, hoort er allemaal bij. Sporten is verplicht: ongeveer twee uur per dag op een loopband, hometrainer of krachtapparaat. Zonder die training verliezen astronauten te veel spiermassa en botdichtheid.

Het einde van het ISS

Het ISS gaat niet eeuwig mee. De partners hebben afgesproken het station tot 2030 in bedrijf te houden. Daarna volgt een gecontroleerde terugkeer in de dampkring, gepland voor begin 2031. NASA laat daarvoor een speciaal voertuig bouwen, de US Deorbit Vehicle, een aangepaste Dragon van SpaceX. Dat voertuig duwt het station bij de laatste manoeuvre de atmosfeer in, waarna de resten neerkomen in een onbewoond deel van de Stille Oceaan bij Point Nemo. Ondertussen werken verschillende bedrijven aan commerciële ruimtestations die het ISS moeten opvolgen.

André Kuipers

De Nederlandse astronaut André Kuipers is twee keer in het Internationaal Ruimtestation geweest. Zijn eerste verblijf was in 2004 en duurde een week. Zijn tweede ISS-missie begon eind 2011 en duurde zes maanden. 

Leuke weetjes over het ISS

Het ISS is een imposant bouwwerk. We hebben een aantal leuke weetjes voor je op een rij gezet. 

Urine

Aan boord komen astronauten op verschillende manieren aan schoon drinkwater. Dat gebeurt via aanvoer met een vrachtvlucht of door water aan boord te zuiveren. Een opmerkelijke methode is het zuiveren van urine van de astronauten tot drinkwater.

Met het blote oog

Het ISS is vanaf de aarde met het blote oog te zien. In het donker zie je het station als een zeer heldere ‘ster’ langs de hemel trekken. Dat gaat hard, met zo’n 28.000 kilometer per uur. 

Internetten

Aan boord van het ISS is internet. De astronauten beschikken over laptops waarmee zij net als op aarde dagelijks online gaan.

Groot

Het ISS is groot. Het station beslaat ongeveer de oppervlakte van een voetbalveld. Daarmee is het veel groter dan de satellieten die verder om de aarde draaien. 

Veelgestelde vragen over het ISS

Hoe groot is het ISS?

Het ISS beslaat ongeveer de oppervlakte van een voetbalveld. Daarmee is het veruit het grootste bouwwerk dat de mens ooit in de ruimte heeft geplaatst. Het station is opgebouwd uit modules die in de loop van de jaren aan elkaar zijn gekoppeld.

Hoe hoog vliegt het ISS?

Het ISS draait op ongeveer 400 kilometer hoogte om de aarde, met een snelheid van zo’n 28.000 kilometer per uur. Daardoor maakt het station ongeveer zestien rondjes om de aarde per dag.

Kun je het ISS zelf zien?

Ja. Het ISS is met het blote oog te zien als een heldere stip die snel en gelijkmatig langs de hemel beweegt en niet knippert. Het beste moment is kort na zonsondergang of vlak voor zonsopkomst: het station wordt dan nog door de zon beschenen terwijl het bij jou al donker is. NASA en ESA publiceren overzichten met de tijden waarop het ISS boven Nederland en België passeert.

Welke landen doen mee aan het ISS?

Vijftien staten tekenden op 28 januari 1998 de overeenkomst: de Verenigde Staten, Rusland, Japan, Canada en elf ESA-lidstaten, waaronder Nederland en België. Brazilië had een aparte afspraak met NASA, maar trok zich in 2007 terug.

Wanneer stopt het ISS?

De partners houden het ISS tot 2030 in bedrijf. Begin 2031 volgt een gecontroleerde terugkeer in de dampkring, waarbij de resten neerkomen in een onbewoond deel van de Stille Oceaan. NASA laat daarvoor een speciaal voertuig bouwen op basis van de SpaceX Dragon.

Wat komt er na het ISS?

Verschillende bedrijven werken aan commerciële ruimtestations die het ISS moeten opvolgen, onder meer Axiom Space, Blue Origin en Vast. NASA wil daar straks onderzoekstijd en plaatsen inkopen in plaats van zelf een station te beheren. China heeft ondertussen zijn eigen bemande ruimtestation Tiangong in gebruik.

Eerste publicatie op: 12 mei 2023

• Deel Artikel:

Astronomie Heelal Melkweg Sterrenkunde Sterrenstelsel Zonnestelsel

Geschreven door: Sascha Schwedersky

Van Sascha Schwedersky

Sascha Schwedersky volgde twee studies in het sociaal domein en werkt sinds 2018 parttime als tekstschrijver bij de Schrijverije. Zijn brede interesse komt bij het schrijven goed van pas. Sascha heeft met name kennis van en interesse in de zorgsector. Over zijn e...

Meer informatie