De maan: afstand, kraters, getijden en maanlandingen

De maan is de natuurlijke satelliet van de aarde, op gemiddeld 384.400 kilometer afstand. Lees over kraters, getijden, zwaartekracht en de maanlandingen.

Team Kennisdomein

9 augustus 2026 ·

12 minuten Leestijd

2.7K X Bekeken

Een natuurlijke satelliet is een object dat in een baan om een planeet draait en niet door mensen is gemaakt. De maan behoort tot de grootste manen in ons zonnestelsel en bepaalt op de aarde onder meer het ritme van eb en vloed. Tussen 1969 en 1972 liepen twaalf mensen over het oppervlak. Daarna bleef het lang stil, tot in april 2026 voor het eerst sinds het Apolloprogramma weer astronauten om de maan vlogen. Dit blog over de maan maakt deel uit van onze serie over sterrenkunde.

De maan in cijfers

Hoe groot is de maan?

De maan behoort tot de grootste manen in ons zonnestelsel. Slechts vier andere manen zijn groter: Ganymedes, Titan, Callisto en Io. Die manen draaien om Jupiter en Saturnus, planeten die veel groter zijn dan de aarde. Het verschil in omvang tussen de maan en de aarde is veel kleiner. Daarom noemen sommigen beide hemellichamen samen ook wel een dubbelplaneet. 

De maanfasen

De maan geeft zelf geen licht. Wat je aan de hemel ziet, is zonlicht dat op het oppervlak weerkaatst. Terwijl de maan om de aarde draait, verandert de hoek waaronder je die verlichte kant ziet. Daardoor lijkt de maan te groeien en weer te krimpen. Zo’n volledige cyclus, van nieuwe maan tot de volgende nieuwe maan, duurt gemiddeld 29,5 dagen.

Er is een handig geheugensteuntje voor het verschil tussen wassend en afnemend. Zie je vanuit Nederland een maan in de vorm van een D, dan wordt ze dikker en is ze dus wassend. Lijkt de vorm op een C, dan neemt ze af.

Waarom zie je altijd dezelfde kant van de maan?

Vanaf de aarde zie je altijd hetzelfde deel van het maanoppervlak. Dat komt doordat de maan precies even lang over een rondje om haar eigen as doet als over een rondje om de aarde: 27,3 dagen. Sterrenkundigen noemen dat gebonden rotatie. De zwaartekracht van de aarde heeft de draaiing van de maan in de loop van miljarden jaren afgeremd tot dat ritme.

De maan draait dus wél om haar as, alleen zie je daar vanaf de aarde niets van. De afgewende kant heet de achterkant van de maan. Die is niet donker, want ook daar komt de zon op. Mensen zagen die kant pas voor het eerst in 1959, toen de Sovjet-sonde Loena 3 er foto’s van maakte.

Kraters op de maan

Het oppervlak van de maan is bezaaid met kraters. Die kraters ontstonden door kleine ruimteobjecten die op de maan insloegen. De maan heeft geen dampkring zoals de aarde. Ruimteobjecten tot een bepaalde grootte verbranden in de dampkring van de aarde en bereiken het aardoppervlak niet. De maan beschikt niet over zo’n schild, waardoor ieder object kan inslaan, hoe klein ook. 

Vulkanisme op de maan

De maan kende in een ver verleden vulkanische activiteit. Een aantal grote inslagkraters op de maan liep ooit vol met lava. Analyse van maanmonsters wijst erop dat er tot ongeveer twee miljard jaar geleden nog vulkanische activiteit was. Wist je trouwens dat de grootste vulkaan van ons zonnestelsel op Mars staat?

Zwaartekracht op de maan

De zwaartekracht op de maan is ongeveer zes keer zo klein als op aarde. Wanneer je op aarde omhoogspringt, kost dat behoorlijk wat kracht en kom je ook weer snel naar beneden. Op de maan werkt dat anders. De ruimtevaarders die op de maan liepen, maakten heel gemakkelijk grote sprongen. Een sprong kost daar minder kracht en lijkt meer op zweven. 

Afstand tot de aarde en de rotatie

De maan draait op een gemiddelde afstand van 384.400 kilometer in een baan om de aarde. Die afstand wisselt, omdat banen van hemellichamen niet perfect rond zijn. Het punt waarop de maan het verst van de aarde staat heet het apogeum en ligt op ruim 405.000 kilometer. Het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde komt heet het perigeum en ligt op ruim 363.000 kilometer. De maan doet ruim 27 dagen over een rondje om de aarde. 

Valt een volle maan samen met het perigeum, dan spreken mensen van een supermaan. De maan oogt dan tot ongeveer 14 procent groter en 30 procent helderder dan bij een volle maan in het apogeum. Het verschil is met het blote oog lastig te zien, tenzij je beide standen naast elkaar op de foto zet.

Getijden

De aarde en de maan oefenen veel kracht op elkaar uit. De relatief zware kern van de aarde trekt de maan naar zich toe en houdt haar in een baan om de aarde. Andersom gebeurt hetzelfde: de maan trekt aan de aarde. Dat zie je het beste aan de kust, waar eb en vloed elkaar afwisselen. De maan is daar verantwoordelijk voor. 

Staan de zon, de aarde en de maan op één lijn, dan versterken hun aantrekkingskrachten elkaar. Het verschil tussen eb en vloed is dan het grootst. Dat heet springtij en gebeurt rond nieuwe maan en volle maan. Staan de zon en de maan juist haaks op elkaar, rond het eerste en laatste kwartier, dan werken ze elkaar tegen en is het verschil het kleinst. Dat heet doodtij.

Ruimtevaart naar de maan

De mens volbracht al veel missies naar de maan. De bekendste is het Amerikaanse Apolloprogramma, waarbij voor het eerst in de geschiedenis mensen op de maan stonden. Daarnaast waren er onbemande programma’s om de maan te verkennen, ook vanuit andere landen zoals Rusland, China en verschillende Europese landen. Dichter bij huis draait het Internationaal Ruimtestation ISS al sinds 2000 permanent bewoond in een baan om de aarde. 

Mensen op de maan

In 1969 zette de mens voor het eerst voet op de maan. Die vlucht was onderdeel van het Apolloprogramma, dat al in 1961 begon. 

Apolloprogramma

Het Apolloprogramma was een Amerikaans ruimtevaartproject dat liep van 1961 tot 1972. Het doel was mensen op de maan zetten en hen daarna weer veilig terugbrengen naar de aarde. President Kennedy sprak die doelstelling in 1961 uit: de Verenigde Staten zouden nog vóór het einde van dat decennium een mens op de maan laten landen en veilig terugbrengen. Die doelstelling werd gehaald. Voordat er mensen konden landen, waren tal van voorbereidingen nodig. Het Lunar Orbiter-programma is daar een voorbeeld van. Dat bestond uit onbemande missies die de maan in kaart brachten. Vijf sondes vlogen in een baan om de maan en maakten talloze foto’s. 

De Apollomissies

Het Apolloprogramma bestond uit zeventien missies, genummerd Apollo 1 tot en met Apollo 17. De Apollo 1 vloog tijdens een oefening in brand en kwam niet tot een lancering; de drie bemanningsleden kwamen daarbij om het leven. Apollo 2 en 3 waren eveneens als oefening bedoeld en kregen na dat ongeluk andere namen. Apollo 4 tot en met Apollo 6 waren onbemande missies, vooral bedoeld om de raketten te testen. Apollo 7 was de eerste bemande missie die succesvol werd gelanceerd en vloog elf dagen lang in een baan om de aarde. Apollo 8 was de eerste vlucht die in een baan om de maan werd gebracht. Apollo 9 vloog om de aarde en Apollo 10 cirkelde opnieuw rond de maan. Dat waren de laatste testvluchten vóór de maanlanding met Apollo 11. 

Eerste landing op de maan

Apollo 11 was de eerste vlucht met een succesvolle maanlanding. Het ruimteschip werd met drie bemanningsleden in een baan om de maan gebracht, waarna een maanlander afdaalde. Het moederschip Columbia bleef met één bemanningslid achter in een baan om de maan. Neil Armstrong was tijdens de Apollo 11-missie de eerste mens op de maan. 

Nog vijf maanlandingen

Na Apollo 11 volgden meer maanlandingen. Apollo 12 was de tweede succesvolle landing. Bij Apollo 13 ging het mis: het ruimteschip kreeg schade aan boord, vloog een rondje om de maan en keerde snel terug naar de aarde. De bemanning kwam veilig thuis. Apollo 14 tot en met 17 werden opnieuw succesvolle maanlandingen. Vanaf Apollo 15 beschikten de astronauten over een elektrische maanwagen om over het oppervlak te rijden. 

Sovjet-Unie naar de maan

Ook de Sovjet-Unie probeerde gelijktijdig met de Verenigde Staten mensen op de maan te zetten. Dat lukte niet. Wel bereikte de Sovjet-Unie veel andere hoogtepunten en records met haar maanmissies, vooral met het Loenaprogramma. Zo waren de Sovjets met Loena 2 in 1959 de eersten die een door mensen gemaakt object op de maan lieten inslaan.

Andere ruimtevaartprogramma’s

Het Loenaprogramma was een reeks onbemande missies naar de maan, uitgevoerd door de Sovjet-Unie in dezelfde periode als de Apollomissies. Het gold als tegenhanger in de ruimtewedloop met de Verenigde Staten. Een ander voorbeeld is de Amerikaanse Lunar Prospector uit de jaren negentig. Die missie zocht onder meer naar sporen van water. NASA maakte in maart 1998 bekend dat de meetgegevens wezen op waterijs bij beide polen van de maan, gemengd door het maanstof. Selene is een voorbeeld van een Japans ruimtevaartproject; die missie werd in 2007 gelanceerd en bestudeerde onder andere het maanoppervlak. 

Naast deze missies zijn er nog veel meer ruimtevaartprogramma’s naar de maan geweest, uitgevoerd door landen als de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, Rusland, China, India, Japan, Israël, de Verenigde Arabische Emiraten en de lidstaten van de Europese Unie. 

Terug naar de maan: het Artemisprogramma

Na Apollo 17 in 1972 bleef de maan ruim vijftig jaar buiten bereik van bemande vluchten. Daar kwam in 2026 een einde aan. Op 1 april 2026 lanceerde NASA de Artemis II-missie vanaf het Kennedy Space Center in Florida. Aan boord van het Orion-ruimteschip zaten de Amerikaanse astronauten Reid Wiseman, Victor Glover en Christina Koch en de Canadese astronaut Jeremy Hansen.

De bemanning landde niet, maar maakte op 6 april een scheervlucht langs de maan. Op het dichtste punt zat de capsule ongeveer 6.500 kilometer boven het maanoppervlak. Op het verste punt van de reis waren de vier bijna 407.000 kilometer van de aarde verwijderd, verder dan ooit iemand is geweest. Dat record stond sinds Apollo 13 in 1970. Na een reis van bijna tien dagen landde de capsule op 10 april 2026 in de Stille Oceaan voor de kust van San Diego.

Artemis II was een testvlucht. Het doel was aantonen dat de raket, het ruimteschip en de systemen aan boord een bemande reis naar de maan aankunnen. De volgende stap is Artemis III. Daarbij moeten voor het eerst sinds 1972 weer mensen op het oppervlak landen, bij de zuidpool van de maan. In permanent beschaduwde kraters ligt daar waterijs. NASA mikt op 2028 voor die landing.

Bron: NASA, persbericht 26-030 “NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth”, 10 april 2026, bijgewerkt 7 mei 2026.

Veelgestelde vragen over de maan

Hoe ver staat de maan van de aarde?

De maan staat op een gemiddelde afstand van 384.400 kilometer van de aarde. Die afstand wisselt: op het dichtstbijzijnde punt is het ongeveer 363.000 kilometer en op het verste punt ruim 405.000 kilometer.

Is de maan een satelliet?

Ja, de maan is de natuurlijke satelliet van de aarde. Een natuurlijke satelliet is een hemellichaam dat in een baan om een planeet draait en niet door mensen is gemaakt. Kunstmatige satellieten, zoals communicatiesatellieten, zijn dat wel.

Hoe lang duurt een maancyclus?

Een volledige cyclus van maanfasen, van nieuwe maan tot de volgende nieuwe maan, duurt gemiddeld 29,5 dagen. Een rondje om de aarde duurt korter: 27,3 dagen. Het verschil komt doordat de aarde ondertussen zelf een stuk om de zon is opgeschoven.

Waarom zie je altijd dezelfde kant van de maan?

De maan doet precies even lang over een draai om haar eigen as als over een rondje om de aarde: 27,3 dagen. Daardoor wijst steeds dezelfde kant naar ons toe. Dat verschijnsel heet gebonden rotatie en is ontstaan doordat de zwaartekracht van de aarde de draaiing van de maan heeft afgeremd.

Wat is een supermaan?

Een supermaan is een volle maan die samenvalt met het perigeum, het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde staat. De maan oogt dan tot ongeveer 14 procent groter en 30 procent helderder dan een volle maan op het verste punt van haar baan.

Waarom zijn er zoveel kraters op de maan?

De maan heeft geen dampkring. Op aarde verbranden kleine ruimteobjecten in de atmosfeer voordat ze de grond raken, maar op de maan slaat elk object in. Bovendien slijten die kraters nauwelijks, omdat er geen wind, water of erosie is.

Hoeveel mensen hebben op de maan gelopen?

Twaalf mensen hebben op de maan gelopen, allemaal Amerikaanse astronauten. Zij kwamen met de zes geslaagde maanlandingen van het Apolloprogramma tussen 1969 en 1972: Apollo 11, 12, 14, 15, 16 en 17.

Wanneer gingen er voor het laatst mensen naar de maan?

De laatste maanlanding was Apollo 17, in december 1972. Bemande vluchten náár de maan kwamen pas veel later terug: in april 2026 vloog de Artemis II-bemanning om de maan heen zonder te landen. Een nieuwe landing staat gepland voor 2028.

Eerste publicatie op: 19 maart 2023

• Deel Artikel:

Astronomie Heelal Melkweg Sterrenkunde Sterrenstelsel Zonnestelsel

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie