Wat is graffiti? Betekenis, geschiedenis en technieken

Graffiti bestaat al veel langer dan je misschien denkt. In de Romeinse tijd schreven mensen al berichten, namen en politieke leuzen op muren. Ook in Egypte en Griekenland zijn sporen van vroege graffiti gevonden.

Wat is graffiti?

Graffiti is het aanbrengen van tekst, letters of afbeeldingen op muren, treinen en andere oppervlakken, meestal met spuitbussen of markers. Kenmerkend is dat de letters zelf het kunstwerk vormen: de naam of bijnaam van de maker staat centraal. Het woord komt van het Italiaanse graffiare, dat krassen betekent.

Graffiti is niet per definitie illegaal. Op een legale muur, in opdracht of tijdens een festival is het gewoon kunst. Wordt het aangebracht op andermans eigendom zonder toestemming, dan is het vernieling en dus strafbaar. Dat onderscheid, en niet de techniek, bepaalt of iets kunst of vandalisme wordt genoemd.

Geschiedenis van graffiti

De huidige vorm van graffiti ontstond in de jaren zestig in New York. Jongeren uit stedelijke wijken begonnen hun bijnaam of tag op muren, metrostellen en treinen te spuiten. Zo lieten ze zien dat ze bestonden, maakten ze hun naam bekend en waren ze creatief bezig in een omgeving waarin ze weinig kansen kregen om zich te uiten.

In de jaren zeventig en tachtig groeide graffiti uit tot een cultuur met eigen stijlen, regels en technieken, verspreid over meerdere landen. Het werd onderdeel van de bredere hiphopbeweging, samen met rap, breakdance en dj’en. In Nederland kwam de scene in de jaren tachtig op, eerst in Amsterdam en Rotterdam en daarna in de rest van het land.

Welke stijlen graffiti zijn er?

Binnen graffiti bestaan vaste vormen, die vooral verschillen in hoeveel tijd en verf ze kosten.

Daarnaast bestaan er letterstijlen met eigen namen, zoals blockletters, bubble letters en wildstyle. Die laatste is de meest complexe: letters worden zo in elkaar gevlochten dat ze voor buitenstaanders nauwelijks leesbaar zijn.

Graffiti versus streetart: wat is het verschil?

Graffiti en streetart worden vaak door elkaar gehaald, maar zijn niet hetzelfde. Het zijn twee verschillende kunstuitingen, al wordt er bij allebei vaak met een spuitbus gewerkt.

Graffiti draait vooral om letters, namen en typografische kunst. Het belangrijkste onderdeel is meestal de tag of naam van de maker. Dat gebeurt vaak met spuitbussen en is snel en herkenbaar. De graffitiscene is rauwer en meer underground, met eigen ongeschreven regels over waar je wel en niet overheen gaat.

Streetart is breder en beeldender. Denk aan muurschilderingen, stencils, posters of stickers. Streetart heeft vaak een boodschap of thema, zoals politiek, milieu of sociale onderwerpen, en wordt vaker legaal en in opdracht gemaakt. Wil je daar dieper op ingaan, lees dan het artikel over de wereld van street art.

Beide vormen zijn populair geworden, mede dankzij bekende kunstenaars zoals Banksy (streetart) en Seen (graffiti). En diverse graffiti bedrijven die graffiti workshops overal aan bieden om kennis te maken met deze kunstvorm, zoals Graffitifun. Uitgegroeid tot de grootste graffiti workshop aanbieder van Europa. Steeds meer steden erkennen deze kunstvormen als legitieme kunst en stellen muren beschikbaar waar legaal gewerkt kan worden.

Graffiti workshops: leren en bewustwording

In veel steden worden graffiti workshops georganiseerd, vooral voor jongeren. Deze workshops worden gegeven door ervaren artiesten en hebben verschillende doelen:

• Kennismaken met de kunstvorm: Deelnemers leren over de geschiedenis, stijlen en technieken van graffiti.
• Creatieve expressie: Jongeren ontdekken hoe ze hun eigen ideeën en stijl kunnen ontwikkelen. En uiteraard een leuke activiteit beleven!
• Respect voor de omgeving: Er wordt uitgelegd dat illegale graffiti op andermans eigendom strafbaar is en overlast veroorzaakt.

Een belangrijk onderdeel van deze workshops is bewustwording: graffiti mag creatief zijn, maar moet ook verantwoord worden toegepast. Het verschil tussen kunst en vandalisme wordt besproken, en deelnemers leren dat er legale manieren zijn om met graffiti bezig te zijn. 

Wat zijn de gevolgen van illegale graffiti?

Hoewel graffiti een kunstvorm is, geldt het aanbrengen ervan op plekken waar het niet mag als vernieling. In Nederland valt dat onder artikel 350 van het Wetboek van Strafrecht: wie opzettelijk en wederrechtelijk een goed dat aan een ander toebehoort vernielt of beschadigt, kan een gevangenisstraf van maximaal twee jaar of een geldboete van de vierde categorie krijgen. Gaat het om openbare werken zoals wegen of nutsvoorzieningen, dan loopt het strafmaximum op tot zes jaar.

Die maxima worden in de praktijk zelden opgelegd. Bij een eerste keer volgt meestal een boete van enkele honderden euro’s of een taakstraf. De rechter kijkt naar de omvang van de schade, of het om openbaar eigendom gaat en of iemand eerder is veroordeeld. Mogelijke gevolgen op een rij:

• Een geldboete, meestal enkele honderden euro’s.
• Een taakstraf, en bij herhaling of grote schade een zwaardere straf.
• Vergoeding van de schoonmaak- of herstelkosten. Die civiele claim staat los van de straf en kan oplopen tot duizenden euro’s.
• Ouders kunnen aansprakelijk worden gesteld voor de schade als de dader minderjarig is.
• Vanaf 18 jaar kan een veroordeling een strafblad opleveren, wat gevolgen kan hebben voor een verklaring omtrent het gedrag, een opleiding of reizen naar bepaalde landen.

Steeds meer gemeenten hanteren een streng beleid en treden direct op bij overtredingen. Daarom is het belangrijk dat jonge makers weten waar en hoe ze hun creativiteit legaal kunnen uiten. Veel gemeenten hebben inmiddels vrije muren of hall of fame-locaties waar spuiten is toegestaan.

Hoe werkt graffiti eigenlijk?

Bij graffiti komt meer kijken dan alleen een spuitbus. Graffitiartiesten gebruiken verschillende technieken en materialen om bepaalde effecten te bereiken.

Spuitbussen

Er zijn lagedrukspuitbussen en hogedrukspuitbussen. Lagedrukbussen geven per keer minder verf af en spuiten zachter. Daardoor heb je meer controle en kun je fijnere details maken. Hogedrukbussen spuiten sneller en zijn geschikt om grote oppervlakken snel te vullen.

Caps (spuitmondjes)

De cap bepaalt hoe de verf uit de bus komt. Er bestaan tientallen soorten; dit zijn de belangrijkste:

• Skinny cap: voor dunne lijnen en precisiewerk.
• Soft cap: voor zachte overgangen, zoals schaduwen en kleurverlopen.
• Fat cap: voor brede lijnen en het snel inkleuren van oppervlakken.

Door technieken en caps te combineren ontstaan unieke stijlen. Elke graffitiartiest ontwikkelt zo een eigen handschrift, dat kenners van een afstand herkennen.

Kunst met verantwoordelijkheid

Graffiti is meer dan verf op een muur. Het is een vorm van zelfexpressie, een manier om verhalen te vertellen en kunst te maken die voor iedereen zichtbaar is. Net als bij andere kunstvormen hoort daar respect bij: voor de stad waarin je woont, voor de mensen die er leven en voor de gebouwen en eigendommen van anderen.

Wil je graffiti leren? Doe het goed. Volg een workshop, oefen op een legale muur en laat je inspireren door de geschiedenis en de technieken. Zo bouw je mee aan een kleurrijke omgeving op een manier waar iedereen trots op kan zijn.

Veelgestelde vragen over graffiti