Bijzondere stations in Nederland: de 7 mooiste en oudste

Het begon allemaal in Haarlem: op 20 september 1839 reed daar de eerste trein van Nederland binnen, op de allereerste spoorlijn tussen Amsterdam en Haarlem. In de bijna twee eeuwen daarna groeide het net uit tot ruim 400 stations, en dat zie je terug in de gebouwen. Sommige vallen op door hun geschiedenis, andere juist door moderne architectuur of een bijzondere ligging. Een stationsbezoek combineer je makkelijk met een vakantie in Nederland met de trein, want alle zeven liggen in interessante steden. Hieronder zie je ze eerst in één overzicht.

Wat is het oudste station van Nederland?

Haarlem is de oudste stationsplek van Nederland. Op 20 september 1839 reed hier de eerste trein van Nederland binnen, vanuit Amsterdam via Halfweg. Het station dat je nu ziet is niet dat eerste gebouwtje: het oorspronkelijke houten station is vanaf 1841 meerdere keren vervangen. Het huidige gebouw dateert van 1908 en werd ontworpen door D.A.N. Margadant.

Let goed op het verschil dat vaak door elkaar loopt. Het jaar 1839 hoort bij de eerste spoorlijn en dus bij de plek; 1908 is het bouwjaar van het gebouw dat er nu staat. Wie zegt dat Haarlem het oudste station van Nederland is, bedoelt dus bijna altijd het eerste.

Station Utrecht Centraal: modern en centraal

Utrecht Centraal is het drukste station van Nederland. NS houdt per station bij hoeveel reizigers er op een gemiddelde werkdag in- en uitstappen; Utrecht Centraal staat daarin al jaren bovenaan, met ongeveer 186.000 reizigers per werkdag, net iets meer dan Amsterdam Centraal. Dat aantal verschuift per jaar, dus kijk in het reizigersdashboard van NS voor de stand van dit moment. De OV-terminal werd in 2016 opgeleverd en gaf het station een moderne uitstraling met veel staal en glas.

Extra prettig is de ligging: midden in het centrum en midden in het land. Je loopt zo het station uit de stad in om te winkelen of uit eten te gaan. Die centrale ligging verklaart ook meteen de drukte, want het station is vanuit alle richtingen goed bereikbaar.

Station Amsterdam Centraal: historisch en indrukwekkend

Amsterdam Centraal is het bekendste station van Nederland en tegelijk een van de mooiste. Het werd in 1889 geopend en is ontworpen door Pierre Cuypers, de architect die ook het Rijksmuseum tekende. Het gebouw valt direct op door de rijk versierde gevel in neogotische stijl: een negentiende-eeuwse bouwstijl die de spitsbogen en torentjes van middeleeuwse kerken nabootst.

Net als in Utrecht sta je hier meteen in het hart van de stad. Leuk detail: het station ligt aan het water van het IJ. Binnen vijf minuten sta je aan de achterkant op de pont naar Amsterdam-Noord.

Station Rotterdam Centraal: futuristisch en groot

Rotterdam Centraal werd in 2014 vrijwel volledig vernieuwd en oogt sindsdien futuristisch, met een groot glazen dak en een brede, open hal. Net als Utrecht en Amsterdam is het een knooppunt voor reizigers uit het hele land, met directe aansluitingen op tram, metro en bus.

Het station werd pas in 1957 geopend, vrij laat voor een centraal station in een grote stad. De reden: Rotterdam had toen al vier flinke stations, verspreid over de stad. Door de ligging midden in het centrum wordt het station de toegangspoort van Rotterdam genoemd.

Station Haarlem: klassiek en sfeervol

Station Haarlem is het enige station in Nederland dat in jugendstil (art nouveau) is gebouwd en daarmee een van de markantste gebouwen van de stad. Architect D.A.N. Margadant combineerde in 1908 een praktisch ontwerp, met aparte gebouwen voor aankomst en vertrek, met een romantische compositie en glas-in-loodramen met wapenschilden.

Er zijn ook verschillende films opgenomen: Als twee druppels water van Fons Rademakers (1963), Het meisje met het rode haar van Ben Verbong (1981) en Zwartboek van Paul Verhoeven (2005). Door de centrale ligging is het station een belangrijke verbinding met Amsterdam en Rotterdam en met kustplaatsen als Zandvoort.

Station Groningen: een station met karakter

Het hoofdgebouw van station Groningen dateert van 1896 en is ontworpen door Izak Gosschalk, die renaissance- en gotische elementen door elkaar gebruikte. Het gebouw is maar liefst 121 meter lang, met een hoog middendeel en lagere zijvleugels. Ter vergelijking: dat is ongeveer anderhalf voetbalveld in de lengte.

Sinds de opening is het station meerdere keren verbouwd, maar de markante torens en de rode bakstenen gevel zijn gebleven. Handig is de ligging direct bij het centrum. Voor het noorden van het land is Groningen het belangrijkste knooppunt, ook richting Duitsland.

Station Leeuwarden: historisch en sfeervol

Het station van Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, past goed bij de stad. Het oorspronkelijke gebouw van architect K.H. van Brederode stamt uit 1864; het middendeel met de grote hal en het halfronde venster kwam er in 1904 bij. In 1890 kreeg het station aan de oostzijde een vierkante aanbouw en in 1924 werden de zijvleugels verbouwd. Later volgden nog verbouwingen in 2000 en 2013.

Het is een wat kleiner station, maar met veel charme. Het ligt vlak bij het centrum en is een prima startpunt voor een ontdekkingstocht door Leeuwarden, of voor de boot naar de Waddeneilanden.

Station ’s-Hertogenbosch en zijn bijzondere ligging

Station ’s-Hertogenbosch is vooral bijzonder door zijn ligging: het is verhoogd aangelegd, boven het spoor, waardoor je uitzicht hebt over de stad. Het huidige stationscomplex kwam in 1998 tot stand naar ontwerp van Rob Steenhuis; beeldhouwwerk uit het oude stationsgebouw kreeg daarbij een nieuwe plek aan de achterzijde.

Den Bosch hoort tot de drukste stations van Nederland. Het is een van de zes stations waar NS en ProRail de reizigersstromen doorlopend meten, samen met Utrecht Centraal, Amsterdam Centraal, Amsterdam Zuid, Leiden Centraal en Schiphol Airport.

Stations combineren met een dag erop uit

Alle zeven stations liggen in of vlak bij een stadscentrum, dus je stapt zo van het perron een museum, winkelstraat of terras in. Ga je liever de natuur in? Veel etappes van het Pieterpad beginnen en eindigen bewust bij een station, zodat je met het openbaar vervoer heen en terug kunt.

Ook Schiphol is trouwens een station: onder de luchthaven ligt een van de belangrijkste treinstations van het land, dag en nacht bereikbaar.

Over de grens kan het net zo goed. Wie de jugendstil van Haarlem mooi vindt, moet naar het hoofdstation van Praag. Het stationsgebouw werd tussen 1901 en 1909 gebouwd naar ontwerp van Josef Fanta. Het Tsjechische rijksinstituut voor monumentenzorg rekent het tot de belangrijkste monumenten van de jugendstil in het land. Het is een goede eerste stop van een stedentrip naar Praag. Meer artikelen over reizen, landen en natuur vind je in het kennisgebied wereld.

Veelgestelde vragen over bijzondere stations in Nederland