Gras zaaien: wanneer het lukt en hoeveel zaad per m2

Kenniscentrum Duurzaam Leven heette eerder Milieu Centraal en geeft voorlichting over duurzaam leven. Het noemt twee voorwaarden voor gras zaaien: de grond is minstens 10 graden warm en het is buiten niet warmer dan 25 graden. Als beste maanden noemt het kenniscentrum maart, april en oktober. Twee Amerikaanse universiteiten met een voorlichtingsdienst voor tuinen, Iowa State en Wisconsin, kiezen de nazomer: half augustus tot half september. Het zaad kiemt dan snel in de nog warme grond, er komt weinig onkruid op en het jonge gras is voor de winter sterk genoeg. Wij sluiten ons bij die nazomer aan: heb je de keus, zaai dan eind augustus of begin september.

Waarom de nazomer beter werkt dan het voorjaar

Voor gras zaaien telt vooral de temperatuur. Gazongras groeit het best als het niet te warm is. In de nazomer is de grond nog warm van de zomer, terwijl de dagen zacht en de nachten koel zijn. Het zaad kiemt dan snel en de jonge plantjes groeien goed door, schrijven Iowa State en de University of Wisconsin. In de herfst kiemen bovendien weinig soorten onkruid, zodat het gras de ruimte krijgt. Wisconsin raadt aan uiterlijk half september te zaaien, zodat de plantjes voor de winter groot genoeg zijn. Vlaco, een Vlaamse vereniging van overheden en bedrijven die groenafval en compost verwerken, geeft tuiniers voorlichting. In een klimaat als het onze noemt Vlaco het najaar beter dan het voorjaar: van eind augustus tot begin oktober.

In het voorjaar kan het ook, maar het zaad kiemt dan vaak later, omdat de grond nog koud is. En het onkruid kiemt tegelijk met het gras. Iowa State noemt begin april tot half mei, als je water kunt geven. Staat er veel onkruid tussen, maai dan al een paar weken na het kiemen, raadt Wisconsin aan: dan krijgt het jonge gras meer licht.

Zo weet je of de grond warm genoeg is

Twijfel je of de grond warm genoeg is, kijk dan bij het KNMI. Dat meet de bodemtemperatuur op vier plaatsen in het land, van Zeeland tot Groningen, en zet de waarden online. Kijk naar de meting op 5 centimeter diepte: daar ligt het zaad. Die laag koelt in de nacht af, dus de ochtendmeting is de koudste.

De zomer is de slechtste tijd. Zaaien tussen eind mei en half augustus is volgens Iowa State heel moeilijk en mislukt meestal. Kenniscentrum Duurzaam Leven legt de grens bij 25 graden buiten.

Gras zaaien in oktober of als de winter begint

Oktober kan nog, zolang de grond minstens 10 graden is. Kenniscentrum Duurzaam Leven noemt het vroege najaar zelfs een van de beste momenten. Hoe later je zaait, hoe minder tijd het gras heeft om sterk te worden voor de vorst.

Daarna blijft alleen slapend zaaien over. Je strooit het zaad als het gras niet meer groeit en de grond nog niet bevroren is, meestal eind november of begin december. Het zaad kiemt dan pas in het voorjaar, schrijft Iowa State, en dat kan dan eerder zijn dan bij zaaien in april. Maar het is een gok. Het werkt alleen als de grond onder de 4 graden blijft, en vaak gaat een deel van het zaad verloren aan vorst, wegspoelen en dieren. De University of Wisconsin raadt het daarom af: het hangt te veel af van de winter. In een zachte winter is het nog onzekerder.

Graszaad of graszoden

Graszoden, ook wel gazonrollen, zijn stroken gras met een laagje grond die je uitrolt. Je hebt dan meteen een groen gazon. Volgens Vlaco zijn ze een stuk duurder dan zaad, maar kun je er na een paar weken al op lopen. Bij een gezaaid gazon kan het tot twee maanden duren voordat het dicht is, schrijft de University of Wisconsin. In die tijd geef je meer water en komt er meer onkruid op.

De verschillen op een rij, uit de voorlichting van Wisconsin, Vlaco en Kenniscentrum Duurzaam Leven:

Graszoden leggen

Graszoden leg je zo snel mogelijk, liefst binnen 24 tot 48 uur nadat ze zijn gestoken, schrijft Wisconsin. Leg ze verspringend, zoals bakstenen in een muur, rol ze aan en geef meteen veel water, tot de grond 15 centimeter diep nat is. Daarna sproei je elke een tot twee dagen, tot de zoden na ongeveer twee weken vastzitten. Maaien kan meestal na een tot twee weken. Met lopen en spelen wacht je liefst vier tot zes weken.

Wij kiezen voor zaad, tenzij het gazon er meteen moet liggen. Zaad is goedkoper en milieuvriendelijker, schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven, en je stemt het mengsel af op je eigen tuin, zegt Wisconsin. Graszoden zijn de betere keus op een helling, waar zaad bij een flinke bui kan wegspoelen en zoden de grond meteen vasthouden, ook volgens Wisconsin. Of als je tuin snel bespeelbaar moet zijn.

Welk graszaad je kiest

Het meeste graszaad in de winkel is een mengsel van een paar soorten. Ze verschillen in hoe snel ze opkomen, hoeveel schaduw ze aankunnen en hoe goed ze tegen betreden kunnen. De University of Wisconsin geeft per soort hoeveel dagen het zaad nodig heeft om te kiemen en hoeveel zaad je nodig hebt voor een nieuw gazon. Wij hebben de Amerikaanse maten omgerekend naar gram per vierkante meter.

Engels raaigras komt snel op en is slijtvast, schrijft Oregon State University. Het wil wel volle zon, en het groeit in pollen, zodat het kale plekken niet zelf opvult. Roodzwenkgras en de andere fijne zwenkgrassen houden het het langst vol in de schaduw. Ze kunnen alleen niet tegen veel lopen en spelen: een schaduwgazon is geen speelveld. Veldbeemdgras maakt uitlopers onder de grond en vult zo kale plekken op, maar het heeft twee tot drie weken nodig om te kiemen. In een klimaat met natte, zachte winters krijgt het volgens Oregon State bovendien snel ziektes.

Hoeveel raaigras in een mengsel hoort

Over hoeveel raaigras er in een mengsel hoort, verschillen de universiteiten. Wisconsin, met strenge winters, wil hoogstens een kwart raaigras. Oregon State ligt aan de kust met regenachtige, zachte winters, en dat klimaat lijkt meer op het onze. Die universiteit testte graszaad uit de winkel in proefvakken. Mengsels van ongeveer 60 procent Engels raaigras en 40 procent fijn zwenkgras gaven het mooiste gazon. Daarom houden wij Oregon State aan.

Sportgazon of siergazon

Op de zak staat vaak waarvoor het mengsel is, niet welke grassoorten erin zitten. Vlaco beschreef in 2013 de drie belangrijkste mengsels uit de Vlaamse winkels:

• Sport- en speelgazon: 40 tot 50 procent Engels raaigras, aangevuld met veldbeemdgras en vaak roodzwenkgras. Het kan heel veel lopen en spelen aan, maar je moet vaak maaien, het vraagt vrij veel mest en het krijgt sneller last van droogte.
• Sier-, speel- en recreatiegazon: ruim de helft roodzwenkgras, 20 tot 30 procent veldbeemdgras en soms wat raaigras. Geschikt voor een gewoon gezin, met minder maaibeurten en zelden last van droogte.
• Onderhoudsarm gazon: meer dan 70 procent roodzwenkgras. Het kan matig gebruik aan, vraagt weinig maaien en weinig voeding en heeft bijna geen last van droogte.

Voor schaduw zijn er aparte mengsels. Vlaco noemt schaduwgras de belangrijkste soort voor een vochtig gazon in de schaduw. In diepe schaduw redt geen enkel gras het, ook volgens Vlaco: daar winnen mos en schaduwplanten. Wordt er elke dag gevoetbald of gerend, kies dan het sport- en speelmengsel. Voor een gewoon gezin is het sier-, speel- en recreatiemengsel genoeg, en het vraagt minder maaien. Mag het gazon zo weinig mogelijk werk zijn, dan past het onderhoudsarme mengsel.

Waar je op de zak let

Staat er veel Italiaans of eenjarig raaigras in, kies dan een ander mengsel. Dat gras is goedkoop en kan al na drie dagen kiemen, zodat je gazon snel groen lijkt. Maar het sterft meestal binnen een jaar, schrijft Oregon State, en dan krijg je kale plekken waar onkruid in groeit. Iowa State en Wisconsin raden het ook af.

Gecoat zaad heeft een laagje dat water vasthoudt. In de proef van Oregon State bestond dat zaad voor de helft uit coating, dus per kilo krijg je minder zaad. Het kwam ook trager op dan gewoon zaad, terwijl er goed water werd gegeven, en er groeide meer onkruid tussen. Let verder op de testdatum. Goed zaad kiemt voor minstens 75 procent, schrijft Wisconsin, en je gebruikt het liefst binnen 12 maanden na die datum. Ouder zaad kiemt slechter.

Zoveel graszaad heb je nodig

Houd bij een mengsel de hoeveelheid op de zak aan; dat adviseert ook Wisconsin. De tabel bij de grassoorten geldt als je alleen die ene soort zaait. Vlaco noemt voor een gazonmengsel 35 tot 70 gram per vierkante meter, voor een gazon van 50 m2 dus 1,75 tot 3,5 kilo. Uit de tabel van Wisconsin leiden wij af: hoe meer raaigras erin zit, hoe meer gram je nodig hebt. Van raaigras strooi je namelijk de meeste gram per m2. Strooi niet te zuinig, want dan wordt het gazon dun, waarschuwt Vlaco. Maar ook niet te veel: dan verstikken de jonge plantjes elkaar.

Bij doorzaaien in een bestaand gazon hangt de hoeveelheid af van hoe je zaait. Met een doorzaaimachine, die het zaad in een sleufje in de grond legt, is de gewone hoeveelheid genoeg, schrijft de University of Wisconsin. Strooi je het zaad met de hand of met een strooier nadat je het gazon hebt belucht, gebruik dan het dubbele. Belucht betekent dat je met een holle-pennenbeluchter propjes grond uit het gazon hebt gestoken. Ligt er een dikke laag vilt, de laag dode grasresten op de grond, haal die dan eerst weg door te verticuteren in september. Daarna zaai je meteen door.

Gaat het om een paar kale plekken, dan is het eenvoudiger. Kenniscentrum Duurzaam Leven raadt aan er wat graszaad op te strooien met een dun laagje compost zonder turf erover.

Gras zaaien stap voor stap

Een gazon heeft minstens 10 tot 15 centimeter goede grond nodig, schrijft Iowa State. Haal eerst onkruid, stenen en oude graspollen weg en maak de grond los. Doe dat niet als hij nat is. Een handje grond dat na het knijpen een bal blijft, is te nat. Valt het uit elkaar, dan kun je beginnen.

• Hark de grond vlak, zodat er geen kuilen blijven waar water in blijft staan.
• Strooi vlak voor het zaaien startmest: mest met veel fosfaat, waar kiemend zaad iets aan heeft. Houd de hoeveelheid op de verpakking aan.
• Verdeel het zaad in twee helften. Strooi de eerste helft in de lengte en de tweede helft dwars daarop. Dan krijg je geen strepen en kale banen.
• Hark het zaad licht in, 3 tot 6 millimeter diep. Rol of druk de grond daarna licht aan, zodat het zaad de grond raakt.

Vogels vinden graszaad lekker. Kenniscentrum Duurzaam Leven raadt een vogelschriklint aan om ze weg te houden. Iowa State noemt een dun laagje stro als bescherming tegen uitdrogen, zo dun dat je de helft van de grond nog ziet. Drie tot vier weken na het kiemen kan het gras een eerste beurt mest gebruiken; hoeveel per vierkante meter lees je bij gazon bemesten.

Water geven en de eerste keer maaien

Na het gras zaaien begint het belangrijkste werk: water geven. Jong gras droogt snel uit. Houd de bovenste 2,5 centimeter grond daarom steeds vochtig, schrijft Iowa State. Dat betekent meestal elke dag sproeien, en bij zon en wind soms een paar keer per dag. Geef per keer niet te veel: een paar minuten sproeien is genoeg, anders spoelt het zaad naar boven, waarschuwt Wisconsin. Is het gras 5 centimeter hoog, geef dan minder vaak water, maar wel meer per keer. Sproei liever vroeg in de ochtend dan in de avond. Een gazon dat de hele nacht nat blijft, krijgt sneller schimmel, schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven.

Laat het nieuwe gras minstens vier weken na het kiemen met rust, raadt de University of Wisconsin aan. De enige uitzondering is maaien. Doe dat pas als het gras ongeveer 7,5 centimeter hoog is, meestal na drie tot zes weken, en met een scherp mes, zegt Iowa State. Maai het terug naar 5 tot 7,5 centimeter en haal er nooit meer dan een derde af. Volgens Wisconsin kan het tot twee maanden duren voordat een gezaaid gazon helemaal dicht is.

Zaaien is maar een van de klussen in het tuinjaar. In de tuinkalender voor het hele jaar staat elke klus per maand, tot het laatste blad van het gras halen.

Veelgestelde vragen over gras zaaien