Griepprik 2026 komt later, maar niet voor iedereen

Alleen huisartsenpraktijken die hun grote levering vóór 13 oktober 2026 zouden krijgen, merken iets van de vertraging. Zij hebben hun vaccins uiterlijk 30 oktober binnen. Dat meldt de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie, de organisatie die de griepvaccins voor alle huisartsen bestelt en verdeelt. Praktijken die later aan de beurt waren, prikken op hun gewone datum. De meeste uitnodigingen vallen volgens het RIVM tussen 1 oktober en medio november op de mat. Krijg jij een brief met een latere datum dan je gewend bent, dan weet je nu waarom.

Waarom de levering dit jaar later komt

Er zijn drie oorzaken, en ze hebben alle drie met de productie te maken. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseerde voor dit seizoen drie wijzigingen in de griepvirussen waartegen het vaccin moet beschermen. Daardoor kwam het basismateriaal voor de B-lijn later beschikbaar. En de testvloeistoffen waarmee een fabrikant een partij vaccins mag vrijgeven, kwamen eveneens later.

Dit is een logistiek probleem en geen kwaliteitsprobleem. Er is niets mis met het vaccin. De samenstelling is aangepast aan de griepvirussen die het afgelopen jaar wereldwijd rondgingen. Hoe goed die bij de virussen van dit seizoen past, is pas achteraf te meten.

Praktijken die moeten wachten, krijgen alvast een voorlevering van 10 procent van hun bestelling. Daarmee kunnen zij de mensen prikken die er het meest aan toe zijn. Nabestellen kan dit jaar pas eind november, en praktijken mogen hun bestelling alleen naar beneden bijstellen. Wie zijn afspraak mist, kan dus niet altijd meteen een nieuwe krijgen.

Voor wie de prik is bedoeld

De grens ligt bij 60 jaar, maar net iets anders dan je zou denken. De regel is dat je vóór 1 mei van het volgende jaar 60 wordt. In 2026 gaat het dus om iedereen die geboren is vóór 1 mei 1967. Word je in maart 2027 pas 60, dan krijg je dit najaar al een uitnodiging.

Daarnaast gaat de uitnodiging naar mensen met bepaalde aandoeningen, ongeacht hun leeftijd. De lijst is langer dan de meeste mensen denken. Er staan onder meer hart- en longaandoeningen op, diabetes, nieraandoeningen, een verminderde afweer en zeer ernstig overgewicht met een BMI van 40 of hoger. Ook neurologische aandoeningen als Parkinson en epilepsie tellen mee, net als dementie, een verstandelijke beperking en een cochleair implantaat. Ook alle bewoners van een verpleeghuis horen erbij. De volledige lijst staat bij het RIVM.

Je huisarts bepaalt dit op basis van je dossier. Reken daar niet blind op. Het RIVM waarschuwt dat niet iedereen uit de doelgroep vanzelf een uitnodiging krijgt, bijvoorbeeld omdat een aandoening bij de huisarts niet bekend is. Krijg je niets terwijl je er wel bij hoort, neem dan tussen 1 oktober en 31 december zelf contact op.

Zwangere vrouwen gaan naar het consultatiebureau

Wie tussen 15 oktober en 1 maart 22 weken of langer zwanger is, hoort bij de doelgroep. De prik haal je dan niet bij de huisarts maar bij het consultatiebureau. Dat is een route die de meeste voorlichting over de griepprik niet noemt.

Die leeftijdsgrens staat er trouwens al sinds 2008. In zijn advies van 20 september 2021 zag de Gezondheidsraad, het orgaan dat de regering wetenschappelijk adviseert over gezondheid, geen reden om hem te veranderen. Wel kwamen zeer ernstig overgewicht en zwangerschap vanaf 22 weken er toen bij.

Nieuw zijn mensen die met dieren werken

Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid is de doelgroep dit jaar uitgebreid met beroepen die een hoger risico op vogelgriep lopen. Het gaat om mensen in de pluimvee- en varkenshouderij, dierenartsen en hun assistenten, medewerkers van kinderboerderijen, en mensen die met wilde vogels of zoogdieren in aanraking komen, zoals jagers en groenbeheerders. Zij krijgen geen uitnodiging, maar mogen zich zelf bij de huisarts melden.

Tegen welke virussen de prik beschermt

Hier zit de grootste fout op het Nederlandse internet. Talloze pagina’s schrijven nog dat het vaccin tegen vier griepvirussen beschermt. Sinds het seizoen 2025 en 2026 gebruikt Nederland een vaccin tegen drie virussen: twee A-virussen en één B-virus. Het vierde onderdeel is eruit gehaald omdat dat virus, de B-Yamagata-lijn, sinds maart 2020 niet meer in circulatie is aangetoond. Het Europees Geneesmiddelenbureau adviseerde die overstap op 26 maart 2024.

Tegen andere winterinfecties doet de prik niets. Verkoudheid, het coronavirus, het RS-virus en buikgriep worden door heel andere virussen veroorzaakt. Dat zegt Thuisarts.nl, de publiekssite van de Nederlandse huisartsen, er zelf bij. Ziek worden na de prik betekent dus niet dat de prik niet werkte.

Hoe groot de bescherming werkelijk is

Het getal dat overal terugkomt is 40 procent. Daar zitten twee problemen aan. Het eerste: het is een gemiddelde over meerdere jaren en geen cijfer over dit seizoen. De cijfers komen uit een Europees onderzoek waaraan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu samen met onderzoeksinstituut Nivel gegevens levert. Over het seizoen 2024 en 2025 kwam dat uit op 46 procent bescherming bij mensen die met griepklachten bij de huisarts kwamen. Over het seizoen daarna was de tussentijdse schatting 34 procent tegen het ene A-virus en 38 procent tegen het andere. Bij dat tweede cijfer was de marge zo breed dat het statistisch niets zegt, en de definitieve cijfers komen later.

Het tweede probleem is dat twee pagina’s van het RIVM zelf elkaar tegenspreken. De ene zegt ongeveer 40 procent minder kans op griep en ruim 40 procent minder kans op een ziekenhuisopname; de andere zegt het omgekeerde. Beide noemen het een gemiddelde over tien jaar, maar geen van beide noemt een onderzoek bij naam of een seizoen. Reken dus met ongeveer 40 procent voor allebei, en niet met een preciezer getal dan de bron zelf geeft.

Wat die percentages betekenen als je ze omrekent

Een percentage zegt weinig zolang je niet weet hoe groot de kans om te beginnen was. Cochrane, een internationaal samenwerkingsverband van onderzoekers dat medisch bewijs op een rij zet, heeft dat uitgerekend. In de tabel hieronder zie je hoe vaak griep voorkomt met en zonder prik, en hoeveel mensen je moet prikken om één geval griep te voorkomen.

Zo gelezen valt het effect per persoon tegen en is het effect over een hele bevolking juist groot. Van de doelgroep haalde 54,2 procent de prik in 2024, mat het onderzoeksinstituut Nivel. Onder 60-plussers met een medische indicatie was dat 67,5 procent, onder mensen onder de 60 met zo’n indicatie maar 27,1 procent. Die tweede groep is waar de meeste winst ligt. Wie onder de 60 is en bijvoorbeeld astma of diabetes heeft, herkent zich vaak niet in een campagne die over ouderen lijkt te gaan.

Heeft prikken in november of december nog zin

Dit is de vraag van dit seizoen, en het RIVM beantwoordt hem gelukkig gewoon. Griep komt volgens het instituut meestal tussen december en april voor, en daarom heeft ook prikken in december of later nog zin. Overleg het wel met je huisarts. Je lichaam heeft daarna ongeveer twee weken nodig om voldoende afweerstoffen te maken, en de bescherming houdt zo’n zes maanden aan.

Daarnaast weten we wanneer de griep de afgelopen jaren kwam. De epidemie van 2025 en 2026 liep van eind januari tot begin maart en duurde zes weken. Die van het jaar ervoor begon half januari en duurde negen weken. Wie eind oktober of in november geprikt wordt, is daar ruim op tijd voor. Onze inschatting is dan ook dat de vertraging vervelend is, maar geen reden om de prik over te slaan of om ongerust te worden. Wie eind oktober aan de beurt is, zit nog altijd twee maanden vóór de piek van de afgelopen twee seizoenen.

Drie prikken in hetzelfde najaar

Veel mensen krijgen dit najaar meer dan één uitnodiging, en die lopen via verschillende wegen. De tabel hieronder zet op een rij welke prik voor wie is, waar je hem haalt en wanneer.

De griepprik en de coronaprik mogen op dezelfde dag of kort na elkaar. Voor de coronaprik moeten mensen van 50 tot en met 69 jaar zich wel zelf aanmelden; die uitnodiging komt niet vanzelf.

Wat de griepprik kost

Hoor je bij de doelgroep, dan betaal je niets. Het ministerie van Volksgezondheid betaalt zowel de vaccins als het zetten ervan. Je eigen risico raakt het ook niet, want het programma loopt buiten de zorgverzekering om. Dat staat nergens met zoveel woorden over de griepprik zelf; het volgt uit de manier waarop je zorgverzekering en het vaccinatieprogramma zijn ingericht.

Hoor je er niet bij en wil je de prik toch, dan kun je erom vragen bij je huisarts of via de eerstelijnszorg. Je betaalt hem dan in principe zelf, al vergoedt een zorgverzekering hem soms; vraag dat na bij je verzekeraar. Een bedrag noemen we hier niet: de enige partijen die dat publiceren zijn apotheken, verzekeraars en vergelijkingssites, en geen enkele overheidsbron geeft een prijs.

Wat je na de prik kunt merken

De meeste mensen merken alleen een pijnlijke of stijve bovenarm, een dag of twee. Sommigen krijgen lichte koorts, hoofdpijn of spierpijn. Die klachten horen bij een afweersysteem dat aan het werk gaat en verdwijnen meestal binnen 48 uur. Thuisarts.nl raadt aan om contact met de huisarts op te nemen als je je na een paar dagen nog niet beter voelt.

Van de prik zelf kun je geen griep krijgen. Het vaccin bevat geen levend virus. Word je in dezelfde week toch ziek, dan had je de besmetting waarschijnlijk al te pakken, of het gaat om een ander virus. Dat verschil is lastig te voelen en levert elk jaar hetzelfde misverstand op.

Veelgestelde vragen over de griepprik