Loterijen in Nederland en wat naar goede doelen gaat

De Nederlandse loterijen droegen over 2024 in totaal 748 miljoen euro af aan goede doelen, sport en de Staat. Dat telde de Kansspelautoriteit, de toezichthouder op kansspelen, in haar Marktscan kansspelen 2025. Voor een loterij die voor een goed doel speelt, is die afdracht geen belofte maar een voorschrift. Het Kansspelenbesluit legt minstens 40 procent van de nominale waarde van de verkochte loten vast. Van een lot van 10 euro gaat dus minstens 4 euro naar het doel. Voor de Staatsloterij geldt die regel niet, want daar gaat de opbrengst na prijzen en kosten naar de schatkist.

Loterijen en regels

Wie in Nederland een loterij wil aanbieden, heeft een vergunning nodig. Die komt van de Kansspelautoriteit, de toezichthouder die vergunningen afgeeft en achteraf nakijkt of het geld op de afgesproken plek terechtkomt. De grondslag staat in artikel 3 van de Wet op de kansspelen: een vergunning kan alleen worden gegeven als de loterij wordt gehouden om met de opbrengst een algemeen belang te dienen. Meespelen mag vanaf 18 jaar; de loterijen leggen die grens vast in hun eigen deelnemersreglement.

De namen die je tegenkomt zijn de Staatsloterij, de Lotto, de Nationale Postcode Loterij en de VriendenLoterij. Op veel pagina’s staat de BankGiro Loterij er nog bij. Die loterij bestaat niet meer. Op 16 augustus 2021 is hij samengegaan met de VriendenLoterij en zijn de loten van de deelnemers omgezet. Zoek je op je oude BankGiro-lot, dan kom je dus bij de VriendenLoterij uit.

Hoe je meespeelt verschilt per loterij. Bij de Staatsloterij koop je een heel lot of een vijfde, en elke 10e van de maand is er een trekking. Bij de Postcode Loterij is je postcode je lotnummer, dus valt een prijs bij je buren ook. De Lotto laat je zelf je getallen kiezen. Bij de VriendenLoterij hangt je lotnummer aan je bankrekening.

Hoe groot de loterijmarkt is

In de Marktscan kansspelen van de Kansspelautoriteit, het jaarlijkse overzicht van de vergunde kansspelmarkt, staat dat de meerjarige loterijen in 2024 samen 2,42 miljard euro omzet haalden. Wat er na uitbetaalde prijzen overbleef, het zogeheten bruto spelresultaat, was 1,48 miljard euro. Dat is 34 procent van de hele vergunde kansspelmarkt van 4,3 miljard euro. Van dat geld ging 748 miljoen euro naar goede doelen, sport en de Staat.

Wie van dat bedrag hoeveel voor zijn rekening neemt, meet de toezichthouder niet per loterij. Wel de marktaandelen: de Nationale Postcode Loterij had in 2024 36 procent van de loterijomzet, de Staatsloterij 33 procent en de VriendenLoterij 15 procent.

Wat de loterijen zelf opgeven

De loterijen zelf noemen wel bedragen, en die staan nergens onafhankelijk gecontroleerd. De Postcode Loterij meldde zelf op 5 maart 2026 dat er over 2025 378 miljoen euro naar ruim 150 goede doelen ging, meerjarig en vrij besteedbaar. De VriendenLoterij meldde zelf ruim 160 miljoen euro over 2025, voor 74 culturele organisaties en meer dan 4.400 clubs, verenigingen en goede doelen. Dat zijn ook de fanfare in je dorp en de hockeyclub twee straten verderop. Nederlandse Loterij, het bedrijf achter de Staatsloterij, de Lotto en TOTO, gaf zelf 200,6 miljoen euro op. Daarvan ging 53,8 miljoen euro naar sportkoepel NOC*NSF, 20,4 miljoen euro naar 18 goede doelen en 126,4 miljoen euro naar de Staat.

Lees die drie bedragen dus als een opgave van de aanbieder zelf, en niet als een gemeten cijfer. Bij elkaar komen ze op 738,6 miljoen euro over 2025, wat in de buurt ligt van de 748 miljoen die de Kansspelautoriteit voor 2024 telde. Een harde controle is dat niet, want het zijn twee verschillende jaren en de toezichthouder telt ook de kleinere loterijen mee.

Hoeveel geld gaat echt naar goede doelen?

Op veel pagina’s over loterijen staat dat meer dan de helft van je inleg naar goede doelen gaat, of gewoon 50 procent. Dat is verouderd. De grens staat in het Kansspelenbesluit, de regeling waarin het kabinet de voorschriften bij een loterijvergunning uitwerkt. De afdracht bedraagt ten minste 40 procent van de nominale waarde van de verkochte deelnemingsbewijzen. In de versie die op 1 januari 2013 gold, stond op diezelfde plek nog 50 procent. Wie het oude getal tegenkomt, leest dus een norm die niet meer geldt.

Belangrijker is waar die 40 procent van wordt berekend, want daar gaat het meestal mis. Het besluit rekent over de nominale waarde van de verkochte loten, dus over de lotprijs en niet over wat er na de prijzen overblijft. Zowel de Postcode Loterij als de VriendenLoterij schrijft het zelf ook zo op hun eigen pagina’s: minimaal 40 procent van ieder lot. Alles daarboven is de uitkomst van een goed jaar en geen recht.

De tweede eis aan de afdracht

Er hangt nog een tweede eis aan die afdracht, en die zie je zelden staan. Voor deze meerjarige loterijen gelden aparte beleidsregels, vastgesteld door de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en van kracht sinds 1 januari 2020. Daarin staat dat minstens 80 procent van de afdracht naar begunstigden met een ANBI-status gaat. Een ANBI is een algemeen nut beogende instelling: een organisatie die de Belastingdienst als goed doel heeft aangemerkt, zodat een gift eraan aftrekbaar is. Van elke tien euro die een loterij afdraagt, gaat dus minstens acht euro naar een erkend goed doel. Hooguit twee euro mag naar iets zonder die status, zoals een vereniging of een club.

Organiseer je zelf een loterij, bijvoorbeeld voor de club, dan staat de eis ook zwart op wit bij de Kansspelautoriteit. Je bent dan verplicht minimaal 40 procent van de opbrengst af te dragen aan het doel van algemeen belang. De overige 60 procent mag naar de prijzen, het drukwerk en de notaris. Uiterlijk drie maanden na de laatste trekking lever je een financiële verantwoording in bij de gemeente of bij de Kansspelautoriteit. Dat is een overzicht van wat je hebt opgehaald en waar het geld heen is gegaan.

Waar het geld per loterij terechtkomt

Op basis van de eigen opgaven over 2025 gaf de Nationale Postcode Loterij het hoogste bedrag aan goede doelen: 378 miljoen euro. De VriendenLoterij komt uit op ruim 160 miljoen euro. Nederlandse Loterij draagt met 200,6 miljoen euro op papier meer af dan de VriendenLoterij, maar daarvan gaat 126,4 miljoen euro naar de Staat. Voor sport en goede doelen blijft 74,2 miljoen euro over, en dat is van de drie het laagste bedrag.

Dat verschil is geen toeval maar een verschil in opzet. De Postcode Loterij en de VriendenLoterij spelen voor goede doelen en vallen daarmee onder het voorschrift van 40 procent. De Staatsloterij niet: artikel 9 van de Wet op de kansspelen bepaalt alleen dat de opbrengst, na aftrek van de prijzen en de kosten, jaarlijks aan de Staat wordt afgedragen. Bij de sportprijsvragen, waar de Lotto en TOTO onder vallen, eist de wet dat minstens 47,5 procent van de inleg naar prijzen gaat. De opbrengst moet ten goede komen aan de doelen van de vergunninghouder. Een vast percentage voor sport of voor een goed doel staat er niet. Je kunt dus vooraf niet weten welk deel van je Staatsloterijlot bij een doel terechtkomt.

De loterijen naast elkaar

In de tabel zie je per loterij waar de afdracht naartoe gaat, wat de loterij daar zelf over 2025 over meldt en hoe groot zijn aandeel in de markt is.

Reken het om naar je eigen rekening. Zet je 15 euro per maand in bij een loterij die voor goede doelen speelt, dan gaat daarvan minstens 6 euro naar een goed doel. De andere 9 euro gaat naar prijzen, personeel en reclame. Bij reclame voor kansspelen gelden voor loterijen soepeler regels dan voor online aanbieders. Wil je alleen dat een goed doel geld krijgt, dan is een overboeking van 15 euro dus tweeënhalf keer zo effectief. Wat je voor die 9 euro koopt, is de spanning van de trekking. Dat mag, als je het zo ziet.

Belastingen en prijzen

Over een prijs uit een Nederlands kansspel is kansspelbelasting verschuldigd. Het tarief is sinds 1 januari 2026 37,8 procent, meldt de Belastingdienst, en over een prijs van 449 euro of minder betaal je niets. De belasting gaat over de hele prijs en niet over je winst na aftrek van je inleg.

Bij een Nederlandse loterij hoef je zelf niets te regelen. De organisator doet aangifte en betaalt de belasting, en dat staat op de site van de Belastingdienst. De loterijen leggen in hun eigen deelnemersreglement vast dat zij de kansspelbelasting op een geldprijs inhouden. Speel je bij een buitenlandse aanbieder, dan moet je zelf aangifte doen.

Dat een Staatsloterijprijs belastingvrij is, klopt voor jou als winnaar. Voor het spel klopt het niet: de belasting wordt wel afgedragen, alleen door de loterij. Nederlandse Loterij rekende dat op 19 mei 2026 zelf voor. Waar het bedrijf over de hoofdprijs van 30 miljoen euro van de Oudejaarstrekking eerst 44,4 miljoen euro betaalde, is dat nu 48,2 miljoen euro. De winnaar krijgt die 30 miljoen euro; het bedrag erboven zit in de belasting. Over 2025 boekte het bedrijf naar eigen zeggen een verlies van 8 miljoen euro en het wijst daarbij vooral naar het hogere tarief.

Wat is je kans om te winnen

Loterijen moeten van de wet vertellen wat je kans is. In artikel 4a van de Wet op de kansspelen staat dat bij het werven van spelers en bij reclame wordt aangegeven wat de statistische kans is op het winnen van een prijs. Dat weinig mensen die kans ooit hebben gezien, zegt iets over hoe die regel in de praktijk uitpakt.

Bij de Staatsloterij kun je het narekenen. Volgens het prijzenpakket dat de loterij zelf voor de trekking van 10 september 2026 publiceerde, telt die trekking 19.599.804 loten, verdeeld over 196 series, en zit daarin één jackpot. Met één heel lot is je kans op die jackpot dus 1 op 19.599.804.

Je kans omgerekend naar tijd

Dat getal zegt niemand iets, dus reken het om naar tijd. Koop je elke maand één heel lot, dan duurt het gemiddeld ruim anderhalf miljoen jaar voordat die jackpot bij jou valt. Kleinere prijzen vallen veel vaker. In hetzelfde pakket zitten naast de jackpot 16 hoge prijzen van 10.000 euro tot 1 miljoen euro en tientallen kleine prijzen vanaf een paar euro. Wie een volledige boulevard koopt, heeft altijd prijs. Dat is een set van 100 hele loten met alle eindcijfers van 00 tot 99, en die levert volgens de loterij zelf minstens 695 euro terug.

Bij de Postcode Loterij en de VriendenLoterij werkt het anders, want daar hangt je kans af van hoeveel mensen in jouw postcode of met jouw bankrekening meespelen. Die loterijen publiceren geen kans per lot waarmee je kunt rekenen. Gezien wat artikel 4a vraagt, is dat opmerkelijk, en wij kunnen dat gat niet voor je dichten.

Wanneer meespelen te veel wordt

Meespelen met een loterij is iets anders dan online gokken bij een casino. Je speelt niet in korte rondes en je kunt niet direct opnieuw inzetten. Toch is het risico niet nul. Het Trimbos-instituut, het landelijke kennisinstituut voor alcohol, drugs, tabak en gokken, meldde over 2025 dat 1 op de 100 Nederlanders van 16 jaar en ouder die gokproducten gebruikte, geldproblemen door gokken had. Van de mensen met problematisch spelgedrag had 67 procent soms of vaker geldproblemen.

Let niet op die ene loterij, maar op de stapel. Vier abonnementen naast elkaar, elke maand automatisch van je rekening, en in december blijkt dat je er een paar honderd euro aan hebt uitgegeven zonder dat je het merkte. Pak je bankafschrift, zoek op de namen van de loterijen en tel de bedragen van een heel jaar op. Bij de meeste huishoudens valt dat bedrag hoger uit dan gedacht. Budgetteren helpt om er een vast plafond aan te hangen.

Waar je gratis hulp krijgt bij gokproblemen

Kost het je te veel, dan bel je gratis 0800 24 000 22. Dat is het nummer van Open over gokken, en volgens de Rijksoverheid kun je daar 24 uur per dag terecht, telefonisch of digitaal. Wil je liever typen dan bellen, dan kun je ook WhatsApp gebruiken of de chat op de site. Het gesprek is gratis en anoniem.

Open over gokken is een initiatief van de Kansspelautoriteit, dezelfde toezichthouder die de vergunningen afgeeft. Het platform heette tot voor kort Loket Kansspel, dus onder die oude naam vind je het niet meer. Op veel pagina’s over loterijen staat helemaal geen nummer; hier staat het, en je hoeft er verder niets voor in te vullen.

Wil je jezelf uitsluiten bij alle legale aanbieders, dan kan dat via Cruks, het Centraal Register Uitsluiting Kansspelen. Een gokstop daar duurt altijd minimaal zes maanden, en zolang die loopt mag geen enkele legale Nederlandse aanbieder je toelaten. Zijn er al schulden, lees dan hoe je van je schulden af komt.

Het tarief van 37,8 procent is nog jong en het effect op de afdrachten staat nog niet vast. Nederlandse Loterij waarschuwt dat een hoger tarief spelers naar aanbieders zonder vergunning duwt, waardoor er juist minder naar sport en goede doelen gaat. Dat is het standpunt van een partij met een belang, dus wacht de cijfers af. De eerstvolgende Marktscan van de Kansspelautoriteit gaat over 2025 en daarin staat of de afdracht werkelijk is gezakt. Meer over geld, verzekeringen en abonnementen vind je in onze artikelen over producten en diensten.

Veelgestelde vragen over loterijen