Hoe komt een wet tot stand en hoe lang duurt dat?

Je hoort op het journaal dat de Tweede Kamer een wet heeft aangenomen. Geldt die wet dan? Nog niet. Eerst stemt de Eerste Kamer, het andere deel van het parlement. Daarna tekent de Koning en verschijnt de wet in het Staatsblad, het blad waarin elke nieuwe wet wordt bekendgemaakt. Wij telden hoe lang die weg duurde bij 1.073 wetten uit de afgelopen tien jaar. Begrotingswetten en wetten voor het hele Koninkrijk telden niet mee. De helft stond binnen 264 dagen in het Staatsblad, bijna negen maanden nadat het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer kwam. De cijfers komen uit de openbare gegevens van de Tweede Kamer en uit het Staatsblad zelf. Meer uitleg over politiek en bestuur vind je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat is een wetsvoorstel?

Een wetsvoorstel is de tekst van een wet die nog niet is aangenomen. Zolang het een voorstel is, kan de tekst dus nog veranderen of helemaal verdwijnen.

Twee partijen mogen een wetsvoorstel indienen: de regering en de Tweede Kamer. Dat staat in de Grondwet, de hoogste wet van Nederland. De regering bestaat uit de Koning en de ministers. Komt het voorstel van een of meer Kamerleden, dan heet het een initiatiefvoorstel.

Wie stelt de wetten op?

De meeste wetten worden geschreven door ambtenaren van een ministerie. Belastingwetten komen bijvoorbeeld van het ministerie van Financiën, legt de Tweede Kamer uit. Bij de tekst hoort een toelichting. Daarin staat waarom de wet er moet komen en wat er precies in staat.

Vaststellen doet een ministerie echter niet alleen: dat doen de regering en het parlement samen.

De stappen van wetsvoorstel tot wet

Een wetsvoorstel van de regering gaat langs vaste stappen. In de tabel zie je per stap wie aan zet is en wat er gebeurt.

Na het advies van de Raad van State gaat het voorstel naar de Tweede Kamer, met een aanbiedingsbrief die de Koning ondertekent. Op die dag begint in onze telling meestal de klok, soms een paar dagen later.

In de Tweede Kamer stelt eerst een commissie schriftelijk vragen. Dat is een groep Kamerleden die veel van het onderwerp weet. Vervolgens is er een debat in de grote zaal. De Kamer stemt eerst over de voorgestelde wijzigingen, de amendementen, en dan over het hele voorstel. Stemt meer dan de helft voor, dan is het aangenomen.

Kan de Raad van State een wet tegenhouden?

De Raad van State kan een wetsvoorstel niet tegenhouden, want zijn advies is niet bindend. Hij adviseert over elk wetsvoorstel dat naar de Tweede en de Eerste Kamer gaat. Daarbij kijkt hij of het voorstel uit te voeren is en of het niet botst met de Grondwet, schrijft de Rijksoverheid. Is het eindoordeel negatief, dan moet een voorstel van de regering wel opnieuw naar de ministerraad. Dat dezelfde Raad ook rechter is, lees je in ons artikel over de trias politica in Nederland.

Wat de Eerste Kamer wel en niet mag

De Eerste Kamer mag een wetsvoorstel alleen aannemen of verwerpen. Wijzigen mag zij niet. Zegt zij nee, dan is het voorstel van tafel.

Toch heeft de Eerste Kamer invloed op de tekst. Heeft zij bezwaar tegen een onderdeel, dan kan de minister namelijk een wijziging toezeggen. Zo’n wijziging heet een novelle: een nieuw wetsvoorstel dat het eerste verbetert of aanvult. De Eerste Kamer wacht dan met haar debat tot de Tweede Kamer de novelle heeft aangenomen.

Hoe lang een wetsvoorstel onderweg is

De helft van de wetten stond volgens onze telling binnen 264 dagen in het Staatsblad. Wij namen alle gewone wetten die van 2016 tot en met 2025 zijn bekendgemaakt. Daarvan konden wij er 1.073 koppelen aan een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer. De klok loopt van de dag van indiening bij de Tweede Kamer tot de dag dat het Staatsblad uitkwam. Begrotingswetten telden wij niet mee, en ook de rijkswetten niet. Die gelden voor het hele Koninkrijk, dus ook voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten. In de tabel staat wat de telling opleverde.

Het midden van zo’n rij heet de mediaan: de helft ging sneller, de andere helft langzamer.

Waar de tijd in gaat zitten

Het grootste deel van de tijd ligt een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer, zo blijkt uit onze telling. Van de indiening tot de stemming daar duurde het bij de helft van de wetten hoogstens 171 dagen. Dat is ruim vijf en een halve maand. Daarna ging het sneller. Van die stemming tot het Staatsblad was het bij de helft hoogstens 62 dagen. In die twee maanden zitten de Eerste Kamer, de handtekeningen en de bekendmaking.

De doorlooptijd per jaar

Per jaar lag de mediaan volgens onze telling tussen 217 dagen in 2020 en 356 dagen in 2025. De tabel geeft per jaar het aantal wetten en twee medianen: tot het Staatsblad en tot de stemming in de Tweede Kamer.

Het snelst gingen 2019 en 2020, met 226 en 217 dagen. In 2020 gingen ook enkele tijdelijke coronawetten in een paar weken door beide Kamers. Waarom 2025 zo traag was, zegt de telling niet.

Wat de telling niet laat zien

Onze telling begint pas bij de Tweede Kamer. Bij een voorstel van de regering zitten het werk op het ministerie en het advies van de Raad van State er dus niet in. De hele weg is daar langer dan negen maanden. Bij een voorstel van Kamerleden ligt dat anders.

Bovendien kijkt de telling alleen naar voorstellen die wet werden. Een voorstel dat is ingetrokken of verworpen, telt dus niet mee. Daarom keken wij ook andersom, naar alles wat de regering van 2016 tot en met 2020 indiende. Dat waren 652 wetsvoorstellen. Op 7 oktober 2026 vonden wij er minstens 573 terug in het Staatsblad. Dat is 88 procent.

Verder konden wij 43 wetten niet koppelen aan een voorstel. Ook de dag waarop een wet ingaat, staat niet in de telling.

De snelste en de traagste wetten

Twee wetten waren in onze telling na twee dagen klaar. De eerste hield het verplichte eigen risico van de zorgverzekering in 2018 gelijk. Zij ging van 25 tot 27 september 2017, met de stemming in de Tweede Kamer ertussen. De tweede, over coronaregels in het personenvervoer, ging van 6 tot 8 januari 2021.

De wet achter de avondklok deed er in februari 2021 vijf dagen over. In totaal waren volgens onze telling 17 wetten binnen 30 dagen klaar.

De traagste wet in onze telling deed er 3.911 dagen over. Dat is ruim tien en een half jaar. Het was een voorstel van Kamerleden om handicap en seksuele gerichtheid in de Grondwet te noemen als grond waarop discriminatie verboden is. Het kwam op 11 juni 2010 bij de Tweede Kamer. Pas op 24 februari 2021 stond het in het Staatsblad. Daarmee was bovendien alleen de eerste ronde voorbij, want een verandering van de Grondwet moet twee keer langs beide Kamers. Hoe dat gaat, lees je in ons artikel over de Grondwet wijzigen.

De doorlooptijd bij een voorstel van Kamerleden

In onze telling begonnen 41 wetten als voorstel van Kamerleden, een initiatiefvoorstel. De helft daarvan was pas na 951 dagen klaar, ruim tweeënhalf jaar. Bij voorstellen van de regering was dat 258 dagen.

Die twee getallen meten niet hetzelfde stuk van de weg. Bij de twee voorstellen van Kamerleden die wij nalazen, liep de klok al tijdens de adviesronde van de Raad van State. Het advies kwam binnen enkele maanden. Het antwoord van de indieners duurde veel langer: bij de donorwet ruim acht maanden, bij de traagste wet ruim twee jaar. Hoeveel van het verschil daaruit komt, laat de telling niet zien.

Het Belastingplan en de datum van 1 januari

Het Belastingplan stond volgens onze telling tien jaar op rij na 97 tot 101 dagen in het Staatsblad, op tijd voor 1 januari. Dat pakket belastingwetten dient de regering elk jaar in op Prinsjesdag, de derde dinsdag van september. De tabel laat de laatste vier jaren zien.

Het Belastingplan 2027 kwam op 15 september 2026 bij de Tweede Kamer. Op 8 oktober 2026 is het een voorstel en geen wet. In de openbare gegevens van de Kamer stonden die dag al drie amendementen bij het voorstel. Voor 12 oktober staat een overleg over het voorstel gepland.

Loopt het zoals de vorige tien keer, dan staat de wet in de laatste dagen van december in het Staatsblad. Tot de stemmingen kunnen bedragen echter nog veranderen. Wat het kabinet heeft voorgesteld, staat in ons overzicht van Prinsjesdag 2026.

Wanneer een wet echt geldt

Een wet geldt pas vanaf de dag dat zij in werking treedt, en dat is later dan de stemming. Vier momenten haal je snel door elkaar.

• Aangenomen: de Tweede en de Eerste Kamer hebben voor gestemd.
• Bekrachtigd: de Koning heeft getekend. Volgens de Grondwet is het voorstel dan een wet.
• Bekendgemaakt: de wet staat in het Staatsblad.
• In werking: vanaf deze dag moet iedereen zich eraan houden.

Vaak noemt de wet zelf een ingangsdatum. Soms staat er dat de regering die datum later kiest, in een koninklijk besluit. Dat is een besluit dat de Koning en een minister ondertekenen. Staat er niets, dan gaat de wet in op de eerste dag van de tweede maand na de bekendmaking. Zo regelt de Bekendmakingswet het.

De regering heeft zichzelf ook een vaste regel opgelegd: een wet gaat in op 1 januari of 1 juli. Tussen de bekendmaking en die dag horen minstens twee maanden te zitten. Dat staat in de Aanwijzingen voor de regelgeving. Dat zijn de schrijfregels van de overheid voor wetten. Uitzonderingen mogen, bijvoorbeeld bij spoed, bij een reparatie of bij het invoeren van Europese regels.

Twee wetten die jaren op hun ingangsdatum wachtten

Bij de donorwet zat ruim twee jaar tussen het Staatsblad en de ingangsdatum. Het voorstel van een Kamerlid kwam op 18 december 2012 bij de Tweede Kamer. Die nam het op 13 september 2016 aan. Het scheelde één stem: van de 149 Kamerleden die stemden, waren er 75 voor. De wet stond op 5 april 2018 in het Staatsblad. Toch is zij volgens de Tweede Kamer pas geldig sinds 1 juli 2020. Van voorstel tot werkende wet duurde het dus ruim zeven jaar.

De Omgevingswet wachtte nog langer. Die wet stond op 26 april 2016 in het Staatsblad en ging pas op 1 januari 2024 in, ruim zeven en een half jaar later. Die datum legde de regering op 20 maart 2023 vast in een koninklijk besluit.

Ons oordeel: het woord aangenomen in een nieuwsbericht zegt te weinig. Wie zo’n bericht leest, heeft meer aan de vraag welk van de vier momenten bedoeld is. Pas de ingangsdatum verandert iets voor jou.

Woorden die bij een wetsvoorstel horen

Rond een wetsvoorstel hoor je woorden die op elkaar lijken maar iets anders doen. In de tabel staat per woord wat het is en van wie het komt.

Vooral het verschil tussen een amendement en een motie telt. Een aangenomen amendement verandert de tekst van het wetsvoorstel. Een motie doet dat niet: zij vraagt de regering iets te doen of te laten. Neemt de Kamer een motie over een belasting aan, dan is het tarief dus nog niet veranderd.

Zo volg je zelf een wetsvoorstel

Elk wetsvoorstel kun je zelf volgen op de site van de Tweede Kamer. Zoek op de naam van de wet of op het dossiernummer; voor het Belastingplan 2027 is dat 37022. Welke wetten in de maak zijn en wanneer ze ingaan, zie je in de Wetgevingskalender van de overheid.

Wil je weten of een regel al geldt? Zoek dan het Staatsblad van die wet op officielebekendmakingen.nl en kijk bij de laatste artikelen. Daar staat wanneer de wet ingaat, of dat de regering die dag nog kiest.

Veelgestelde vragen over een wetsvoorstel