Robotica en robots

Begin bij de schaal, want die verrast de meeste mensen. Eind 2024 stonden er wereldwijd ruim 4,6 miljoen robots in fabrieken, en er kwamen er dat jaar 542.000 bij. Dat telt de International Federation of Robotics, de wereldwijde brancheorganisatie die dit jaarlijks bijhoudt. Nederland heeft ongeveer 264 robots per 10.000 werknemers in de industrie en staat daarmee twaalfde in de wereld. Duitsland zit op 449 en Zuid-Korea op 1.220. Wij lopen op dit gebied dus achter, en volgens TNO is dat een probleem in plaats van een keuze.

De geschiedenis van robots

Het woord robot komt van het Tsjechische robota, wat dwangarbeid betekent. Het dook voor het eerst op in het toneelstuk R.U.R. (Rossum’s Universal Robots) van de Tsjechische schrijver Karel Čapek. Hij schreef het in 1920; begin 1921 ging het in Praag in première.

De ontwikkeling ging daarna door, met steeds hetzelfde doel: machines maken die werk overnemen dat te moeilijk, te gevaarlijk of te saai is voor mensen. In de loop van de tijd ontstonden er allerlei soorten: industriële robots, huishoudrobots en medische robots.

De eerste industriële robot, de Unimate, werd in 1954 bedacht door de Amerikaanse uitvinder George Devol. Het bedrijf Unimation volgde in 1956 en de eerste exemplaren gingen begin jaren zestig aan het werk in de autofabrieken van General Motors. De huishoudrobot liet veel langer op zich wachten. De eerste stofzuigrobots kwamen pas rond de eeuwwisseling op de markt, met de Roomba uit 2002 als bekendste voorbeeld. Kom je ergens tegen dat huishoudrobots uit de jaren zeventig stammen, dan klopt dat dus niet.

Tegenwoordig staan robots in de industrie, de zorg, het onderwijs en bij de krijgsmacht. Ook buiten de fabriek groeit het gebruik hard. In 2024 werden bijna 200.000 professionele servicerobots verkocht: 102.900 voor transport en magazijnwerk en 16.700 voor de zorg. Daarnaast gingen er ongeveer 20 miljoen robots naar consumenten, vooral stofzuigers en grasmaaiers.

Robotica toepassingen

Er zijn veel verschillende soorten robots. Een aantal voorbeelden:

1. Industriële robots, voor het automatiseren van productie.
2. Huishoudrobots, voor taken als stofzuigen, dweilen en ramen wassen.
3. Medische robots, die een chirurg ondersteunen bij een operatie of helpen bij fysiotherapie.
4. Onderwijsrobots, waarmee leerlingen nieuwe vaardigheden oefenen.
5. Militaire robots, voor het verkennen van terrein en het opsporen van explosieven.
6. Sociale robots, die met mensen omgaan en worden gebruikt in therapie of gezelschap.
7. Zoörobots, die op dieren lijken en worden gebruikt voor onderzoek of in het onderwijs.

Robots kunnen ook dansen

Hoe ver de besturing inmiddels is, laat deze video van robotbouwer Boston Dynamics zien: vier robots die op de maat van de muziek bewegen. Wat je ziet is geen improvisatie, maar beweging die tot op de centimeter is uitgerekend en geprogrammeerd.

Robotica en kunstmatige intelligentie

Robotica en kunstmatige intelligentie zijn twee vakgebieden die elkaar nodig hebben. Bij robotica draait het om het lijf: het ontwerpen en bouwen van een machine die iets kan. Kunstmatige intelligentie gaat over het hoofd: software die leert uit voorbeelden en daarna zelf een keuze maakt.

Samen leveren ze robots op die zelfstandig hun weg vinden in een ruimte, of die op een gewone manier met mensen praten. Dat is ook de reden dat de wetgever meekijkt. Voor kunstmatige intelligentie die in een machine of robot is ingebouwd, gelden vanaf 2 augustus 2028 strengere eisen. Die staan in de Europese AI-verordening, de wet die regelt wat er met deze techniek wel en niet mag.

Robots in de zorg

In de zorg nemen robots werk over dat zwaar, saai of risicovol is. Ze reiken medicijnen aan, helpen bij het wassen en aankleden, begeleiden iemand bij oefeningen of tillen mee bij het verplaatsen van een patiënt.

Het gaat hard. Van de professionele servicerobots die in 2024 werden verkocht, waren er 16.700 voor de zorg. Dat is bijna twee keer zo veel als het jaar ervoor. Toch is er een grens. Een robot geeft niet de aandacht die iemand nodig heeft die net slecht nieuws heeft gehad. En hij weet zich geen raad met een situatie die niet in zijn programma zit. Kies dus per taak, en laat het contact met de mens bij de mens.

Robots in het onderwijs

In het onderwijs worden robots gebruikt om iets te oefenen wat herhaling vraagt. Leerlingen leren ermee programmeren, oefenen woorden en zinnen uit, of werken aan hun fijne motoriek, de kleine bewegingen van hun handen en vingers. De robot heeft daarbij een voordeel dat een docent niet heeft: hij wordt nooit ongeduldig bij de twintigste poging.

Robotica en domotica

Domotica is het automatiseren van je huis. Denk aan verlichting, thermostaat en apparaten die je bedient via een app op je telefoon of tablet, en die op elkaar reageren. Het doel is gemak en minder verspilling.

Robotica kan daar een onderdeel van zijn, namelijk het deel dat zelf beweegt. Een robot die de vloer dweilt, de gordijnen sluit of een rondje door het huis maakt als de beveiliging aanslaat. Meer artikelen over techniek en apparaten staan in het kennisgebied producten.

Robotica en bedrijven

In het bedrijfsleven doen robots het werk dat elke dag hetzelfde is: producten in elkaar zetten, verpakken, vervoeren en controleren. In Nederland gebruikt ongeveer een op de drie industriebedrijven met tien werknemers of meer een of meer robots.

De angst dat zo’n robot banen kost, klopt in de cijfers niet. Het Centraal Bureau voor de Statistiek verzamelt de officiële cijfers over Nederland. Het zag bij bedrijven die robots invoerden juist 3,6 procent snellere groei van de werkgelegenheid dan bij vergelijkbare bedrijven zonder robot. Ook van een verschuiving weg van routinewerk was niets te zien.

Robotica en krijgsmacht

Bij de krijgsmacht houden robots mensen uit de gevarenzone. Ze verkennen terrein, sporen explosieven op en kunnen helpen bij het verplaatsen van gewonden of het geven van eerste hulp.

Is robotica de toekomst?

De cijfers wijzen een kant op: het aantal robots in fabrieken is in tien jaar verdubbeld en de dichtheid stijgt op elk continent. Veel mensen zien daarbij robots voor zich die steeds meer op mensen gaan lijken. Dat is niet wat de branche zelf als belangrijkste ontwikkeling aanwijst. Mensachtige robots staan wel in de trendlijst voor 2026, maar met de kanttekening dat ze zich nog moeten bewijzen op tempo, stroomverbruik en onderhoudskosten. De andere trends gaan over slimmere besturing, veiligheid en het tekort aan personeel.

Voor Nederland is dat laatste het echte punt. TNO is de Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek. Die stelt dat de maakindustrie zonder robotisering over tien jaar niet meer bestaat. Er zijn simpelweg te weinig mensen, en de productiviteit moet met minstens de helft omhoog. De vraag is dus minder of robots werk afnemen, en meer wie het werk anders zou doen.

Blijven de praktische vragen. Wie is aansprakelijk als een robot iemand verwondt? Daarvoor komt nieuwe wetgeving. De Europese Machineverordening geldt vanaf 20 januari 2027 en dekt uitdrukkelijk machines die zelfstandig rijden en software die een veiligheidstaak heeft. Wie nu een robot aanschaft, koopt er dus een stuk regelgeving bij. Vraag de leverancier daarom nu al hoe hij daaraan voldoet.

Robotica leren

Robotica is ook een studierichting, waarin zowel de machine als de software aan bod komt. Er zijn verschillende manieren om het te leren, afhankelijk van je doel:

1. Volg een opleiding. Universiteiten en hogescholen bieden robotica aan, vaak binnen werktuigbouwkunde of elektrotechniek.
2. Volg een online cursus. Op de grote online leerplatforms staan cursussen over robotica, handig als je op afstand wilt leren.
3. Experimenteer met een bouwpakket. Daarmee leer je hoe een robot werkt door er zelf een in elkaar te zetten en te programmeren.
4. Bezoek een conferentie of workshop, waar je leert van mensen die er dagelijks mee werken.
5. Lees mee op blogs, forums en video’s over robotica.

Wat doet een robotica engineer

Een robotica engineer ontwerpt, bouwt en test robots. Dat gaat om de machine zelf, de mechanismen en de constructie, en om de software die hem laat doen wat hij moet doen. Aan welk soort robot je werkt, hangt af van de branche: industriële robots, medische robots, drones of huishoudrobots.

De taken die in vrijwel elke vacature terugkomen:

• Robots of onderdelen ontwerpen en bouwen
• Ze programmeren
• Ze testen, tot ze doen wat ze moeten doen
• Ze onderhouden en repareren
• Samenwerken met elektrotechnici en softwareontwikkelaars
• Vastleggen wat je hebt gedaan en wat eruit kwam

Veelgestelde vragen over robotica