Gras maaien: hoe kort, hoe vaak en wanneer voor het laatst

Maaien is de klus die je het vaakst doet in de tuin. Toch gaat het vaak mis, en meestal komt dat doordat mensen het gras korter maaien dan goed is voor de plant. Wij legden het advies van vijf voorlichters naast elkaar. Kenniscentrum Duurzaam Leven heette eerder Milieu Centraal en geeft voorlichting over duurzaam leven. Vlaco is een Vlaamse vereniging van overheden en composteerbedrijven die tuiniers voorlichting geeft over gras en compost. Daarnaast lazen we de voorlichtingsdiensten van drie Amerikaanse universiteiten: Iowa State, Minnesota en Ohio State. Voor bijen en egels gebruikten we wetenschappelijk onderzoek. En met de dagtemperaturen van het KNMI rekenden we zelf uit wanneer je in het midden van Nederland voor het laatst maait.

Hoe kort je gras maait

Gras groeit vanuit de onderkant van de plant en niet vanuit de top, legt Vlaco uit, en daarom kan het zo goed tegen maaien. Maai je te kort, dan raak je dat groeipunt en wordt de plant zwak. Kort gras maakt minder voedsel, dus worden de wortels korter en kan de plant slechter tegen droogte en hitte, schrijft Iowa State. Op kale plekken krijgen onkruid en mos meer kans.

Over de juiste hoogte zijn de voorlichters het niet eens. Vlaco houdt de laagste maat aan, de anderen zitten een paar centimeter hoger. Iowa State schrijft voor veldbeemdgras, een grassoort die volgens Vlaco veel in gazons voorkomt. Minnesota schrijft voor gazons in het Amerikaanse middenwesten. Wij hebben hun inches omgerekend naar centimeters:

Ons advies is 5 tot 7 centimeter voor een gewoon gazon. Geen enkele bron gaat lager dan Vlaco, en wij blijven daar net boven. Hoger mag. Loop en speel je veel op het gras, dan houd je het onderin die marge. Gaat het je om een sterk gazon dat weinig water nodig heeft, kies dan de bovenkant. In de zomer zet je de maaier nog hoger.

Het soort gazon en de maaihoogte

Maakt het uit wat voor gazon je hebt? Voor de hoogte minder dan je denkt. De gazonmengsels uit de winkel bestaan vooral uit drie grassoorten: Engels raaigras, veldbeemdgras en roodzwenkgras. Ohio State geeft voor alle drie dezelfde marge, die wij hebben omgerekend: 5 tot 10 centimeter. Dat is ruim. Ook dat advies is geschreven voor een Amerikaans klimaat.

Het verschil zit in hoe vaak je maait. Vlaco beschrijft de drie mengsels die je in de winkel vindt:

Een sportgazon met veel Engels raaigras groeit dus snel en vraagt vaker de maaier, maar volgens deze bronnen geen lagere stand. Speel je veel op het gras, houd dan de onderkant van ons advies aan. Bij een siergazon of een onderhoudsarm gazon mag de maaier hoger staan. Welk mengsel bij jouw tuin past, lees je bij sportgazon of siergazon.

Te hoog maaien kan ook

Langer is niet altijd beter. Gras dat veel hoger staat dan het advies, maakt minder nieuwe scheuten, schrijft Iowa State. Het gazon wordt dan open en grof. Het lange gras kan ook plat gaan liggen, en volgens Iowa State krijgen ziekten daardoor meer kans.

Hoe vaak je maait

Kijk naar het gras. Maai niet op vaste dagen, maar als het gras gegroeid is. De vuistregel van Vlaco, Iowa State en Minnesota: haal per keer hoogstens een derde van de lengte weg. Wil je het gras 5 centimeter houden, dan maai je dus voordat het 7,5 centimeter is. Zo rekenen wij het uit voor elke maaistand:

In het voorjaar groeit gras snel, en daarom maaien de meeste tuiniers in Iowa dan elke vijf tot zeven dagen, schrijft Iowa State. Hoe korter je maait, hoe vaker het moet, want dan is een derde maar weinig. In een droge zomer groeit gras veel langzamer. Dan kun je de maaier laten staan tot het gras anderhalf keer zo lang is als je maaistand.

Is het gras te lang geworden?

Ben je een tijd niet aan maaien toegekomen? Maai dan in twee keer, raadt Kenniscentrum Duurzaam Leven aan. De eerste keer op een hoge stand, op ongeveer twee derde van de lengte van het gras. Een paar dagen later maai je op de stand die je wilt. Een robotmaaier of een maaier met een cilinder komt niet door lang gras heen, maar een trimmer of een gewone elektrische maaier meestal wel.

Maaisel laten liggen of opvangen

Maai je volgens de derde-regel, dan mag het maaisel blijven liggen. Korte stukjes van 2,5 centimeter of minder zakken tussen het gras en vergaan snel, schrijft de University of Minnesota. Ze geven voeding terug aan de bodem. Over een heel jaar is dat volgens Minnesota ongeveer evenveel voeding als wanneer je het gazon één keer extra zou bemesten. Je hebt dus minder gazonmest nodig. Dat scheelt werk en geld.

Veel mensen denken dat maaisel vilt geeft. Dat klopt niet, zeggen Minnesota en Vlaco. Maaisel bestaat vooral uit water en stoffen die snel vergaan. Vilt ontstaat uit de wortels en uitlopers van het gras zelf, schrijft Vlaco. Een mulchmaaier knipt het maaisel extra fijn. Maai dan wel op minstens 4 tot 5 centimeter, zodat het gras de snippers kan opnemen, schrijft Vlaco.

Haal het maaisel wel weg in drie gevallen. Als er hoopjes op het gras liggen, want die verstikken het gras eronder. Als je nat gras hebt gemaaid en het maaisel klontert. En als het gazon een schimmelziekte heeft, schrijft Minnesota. Kenniscentrum Duurzaam Leven raadt aan het maaisel pas een dag later weg te halen. Dan kunnen kleine dieren eerst vluchten. Grote hopen gaan op de composthoop of in de groene bak.

Je kunt maaisel ook als mulch in de border leggen. Gebruik dan droog maaisel en leg er hoogstens 2,5 tot 5 centimeter van neer, schrijft Minnesota. Is er kort geleden onkruidbestrijder op het gras gespoten, gebruik het maaisel dan niet in de border.

Maaien door het jaar heen

De eerste keer in het voorjaar

Er is geen vaste datum. Je begint als het gras weer groeit, schrijft Iowa State. Wacht niet tot het veel te lang is, want dan moet je meteen veel weghalen. Maai ook de eerste keer niet korter dan je gewone stand. Staat het gras al hoog, maai dan in twee keer. Haal er eerst een derde af en maai een paar dagen later op je gewone stand.

Heb je net gezaaid? Maai nieuw gras voor het eerst als het ongeveer 7 centimeter hoog is, schrijft Vlaco. Een maaier met een scherp mes is daarbij volgens Vlaco onmisbaar. Haal er de eerste keer 2 tot 3 centimeter af. Daardoor gaan de jonge plantjes zijscheuten maken en wordt het gazon dichter.

In de zomer zet je de maaier hoger

Zet de maaier voor de zomer hoger. Hoeveel hoger? Kenniscentrum Duurzaam Leven noemt 10 centimeter, Minnesota 2,5 centimeter hoger dan normaal. Langer gras houdt meer vocht vast en wordt minder snel geel. Het werpt ook schaduw op de grond, zodat die koeler blijft en er minder water verdampt, schrijft Vlaco. In een droge periode groeit het gras langzaam, dus maai je ook minder vaak.

De laatste keer in de herfst

Maai door zolang het gras groeit. Gazongras stopt met groeien als het overdag een tijd kouder blijft dan ongeveer 10 graden, schrijft Iowa State. In Iowa is dat meestal eind oktober of begin november. Daarna kan de maaier de schuur in. Vlaco noemt november voor de laatste maaibeurt, op 4 tot 5 centimeter. Dat helpt tegen mos in het gazon.

Wanneer is dat in Nederland? Dat hebben we zelf uitgerekend met de dagtemperaturen van het KNMI in De Bilt, midden in het land, van 1996 tot en met 2025. Het KNMI meet elke dag de hoogste temperatuur. We zochten per jaar de eerste week vanaf september waarin het elke dag kouder bleef dan 10 graden. Die week begon nooit eerder dan 6 november. In de helft van de jaren begon hij uiterlijk op 24 november, en in zeven van de dertig jaren pas in december. Reken dus vaak op de tweede helft van november, maar kijk elk jaar zelf naar het weer, want de verschillen tussen de jaren zijn groot.

Laat het gras ook niet te lang de winter in gaan. Lang gras over de winter geeft meer kans op schimmelziekten en kan woelmuizen aantrekken, schrijft Minnesota.

Bladeren op het gras

In de herfst vallen er bladeren op het gazon. Een dikke laag houdt het licht tegen, en daaronder kan het gras doodgaan, schrijft Iowa State. Je kunt de bladeren wegharken. Het kan ook makkelijker. Je kunt ze fijnmaaien met een mulchmaaier, als de laag dun en droog is, schrijft Iowa State. De stukjes moeten zo klein zijn dat ze tussen het gras vallen. Bij een dikke laag maai je er een paar keer overheen. Wat je in de borders mag laten liggen, lees je in ons stuk over je tuin winterklaar maken.

Een scherp mes en droog gras

Een bot mes knipt het gras niet. Het scheurt. Aan gerafelde puntjes krijgt het gras sneller een ziekte, schrijft Minnesota. Laat het mes op tijd slijpen en geef de maaier elk jaar een onderhoudsbeurt, raadt Vlaco aan. Wissel ook af in de richting waarin je maait, raadt Minnesota aan. Dan gaat het gras rechtop staan en rijd je niet steeds over dezelfde sporen.

Maai liefst als het gras droog is. Nat maaisel klontert en kan het gras eronder verstikken, schrijft Minnesota. Vlaco noemt droog gras ook als voorwaarde voor een mulchmaaier.

De beste maaier voor het milieu

Met de hand maaien is beter voor het milieu dan met een machine, schrijft Kenniscentrum Duurzaam Leven. Lukt dat niet, kies dan liever een elektrische maaier dan een benzinemaaier. Beide kosten energie, maar een benzinemaaier stinkt en maakt veel lawaai. Heb je toch een benzinemaaier? Vlaco raadt alkylaatbenzine aan in plaats van gewone benzine. Die is beter voor het milieu en voor de motor. Een goed afgestelde motor stoot ook minder schadelijke gassen uit.

Minder maaien voor bijen en vlinders

Een gazon dat je elke week maait, laat bloemen als paardenbloem en klaver geen kans. Voor insecten is dat jammer. Onderzoekers van de Amerikaanse bosbouwdienst keken in 16 tuinen in Massachusetts wat minder vaak maaien doet. In gazons die ze om de drie weken maaiden, stonden tot 2,5 keer zoveel bloemen als bij een of twee weken. Om de twee weken maaien gaf de meeste bijen, maar de minste verschillende soorten.

Kenniscentrum Duurzaam Leven gaat nog verder. Maai bijvoorbeeld tot half juli niet, dan bloeien de voorjaarsbloemen. Of maai eind maart één keer en dan pas weer half augustus. Wil je toch vaker maaien, maai dan het liefst hoogstens één keer per maand. Je kunt ook bij elke maaibeurt een ander stuk overslaan, zodat er altijd ergens langer gras met bloemen in je tuin staat. Het kenniscentrum noemt ongeveer 30 procent ongemaaid laten als schuilplek voor insecten.

Botst dat met het advies hierboven? Nee. Je hoeft niet het hele gazon hetzelfde te behandelen. Maai het deel waar je loopt, zit en speelt volgens de derde-regel. Laat een hoek of een strook langer staan voor bloemen en insecten.

Robotmaaier en egels

Een robotmaaier houdt het gras het hele jaar op lengte en laat het maaisel fijn liggen, net als een mulchmaaier, schrijft Vlaco. Maar voor egels is hij gevaarlijk. Natuurpunt en Egelwerkgroep Nederland vroegen in 2019 aan 659 eigenaars van een robotmaaier of ze weleens een dode of gewonde egel vonden. Eén op de dertig zei ja. De deelnemers meldden zich zelf aan, dus het is geen precieze meting, maar wel een duidelijk signaal. Ook kikkers, padden en salamanders werden slachtoffer.

Het is ook getest. De Zwitserse egelorganisatie Pro Igel testte vier robotmaaiers om te zien welke veilig zijn voor jonge egels, schrijft Zoogdier. Maar één model bleek veilig. Het verschil zat vooral in de rand van de maaier. Zat die hoger dan 4,5 centimeter boven de grond, dan reed de robot over een jonge egel heen en konden de messen hem raken.

Wat kun je doen? Egels zijn vooral ’s nachts actief, dus zet de robotmaaier alleen overdag aan, adviseren de egelbescherming en Kenniscentrum Duurzaam Leven. Kijk voor je begint of er geen dieren op het gras zitten. Natuurpunt en de Egelwerkgroep raden daarom een robot met een lage rand aan. Vind je toch een gewonde egel? Breng hem dan naar een egelopvang.

Welke klussen er naast het maaien in elk seizoen komen, staat per maand in onze tuinkalender voor het hele jaar.

Veelgestelde vragen over gras maaien