Naar de Veluwe: dorpen, natuur en wat je er kunt doen

Natura 2000 is het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden. Volgens de overheidssite over die gebieden bestaat de Veluwe vooral uit bos op arme zandgrond. Daarnaast is er ruim 14.000 hectare heide en zo’n 1.400 hectare stuifzand dat nog echt stuift. Het gebied ligt tussen Arnhem, Apeldoorn, Harderwijk en Ede en loopt over achttien gemeenten. Een groot deel is gratis toegankelijk. Alleen voor Nationaal Park De Hoge Veluwe betaal je entree. Meer bestemmingen in binnen- en buitenland staan in het kennisgebied Wereld.

Welke plaatsen zijn er op de Veluwe

De grote plaatsen liggen aan de rand. Arnhem, Apeldoorn, Ede en Harderwijk zijn goede uitvalsbases, met een treinstation, winkels en musea. Binnen het gebied liggen vooral dorpen, vaak omringd door bos en heide. Een paar voorbeelden:

• Elspeet, een klein dorp tussen de bossen en de Elspeetse Heide. Vlakbij staat Kasteel Staverden.
• Kootwijk, aan de rand van het Kootwijkerzand, een van de grootste zandvlaktes van het land. Midden op de vlakte staat het rijksmonument Radio Kootwijk.
• Hoenderloo en Otterlo, twee dorpen aan de rand van Nationaal Park De Hoge Veluwe.
• Beekbergen, ten zuiden van Apeldoorn, met een lange geschiedenis en in de zomer een wekelijkse avondmarkt.
• Vaassen en Epe, aan de oostkant, met oude boerderijen en beken die vroeger papiermolens aandreven.

Wat het mooiste dorp is, hangt af van wat je zoekt. Wie rust wil, kiest een dorp midden in het bos. Wie ook wil winkelen en uit eten, zit beter aan de rand.

Wat is er te zien en te doen op de Veluwe

Wandelen en fietsen zijn de bekendste manieren om de Veluwe te leren kennen. Er lopen honderden kilometers aan paden en fietsroutes door het gebied. Nederland is het land met de meeste fietsers ter wereld, en op de Veluwe merk je dat. Aan de noordkant ligt het Veluwemeer, waar je kunt zeilen, suppen en zwemmen.

De Veluwe is ook een van de weinige plekken in Nederland waar grote wilde dieren leven. Je kunt er edelherten, wilde zwijnen en reeën tegenkomen, meestal vroeg in de ochtend of tegen de schemering.

Burlende edelherten in de bronsttijd

Aan het eind van de zomer begint de bronst. Mannelijke edelherten roepen dan luid om vrouwtjes te lokken en rivalen af te schrikken. Dat heet burlen. Staatsbosbeheer organiseert dan ’s ochtends en ’s avonds excursies bij Hazenbergen, Hoog Buurlo en Radio Kootwijk. Ga je zelf, blijf dan op de paden en houd afstand. De dieren zijn in die weken extra onrustig.

De wolf op de Veluwe

Er leven steeds meer wolven op de Veluwe, schrijft de provincie Gelderland. De kans dat je er een ziet is klein, maar het kan. De provincie geeft een paar duidelijke regels. Houd zo’n 100 meter afstand en voer of lok de wolf nooit. Houd je hond kort aan de lijn, ook in een losloopgebied. Komt een wolf toch dichterbij, ren dan niet weg. Maak je groot of maak lawaai.

Tips voor een bezoek aan de Veluwe

Tip 1

Ga buiten het hoogseizoen. In augustus kleurt de heide paars en is het druk op de bekende plekken. In het voorjaar en de late herfst heb je de paden vaak bijna voor jezelf.

Tip 2

Kom met de trein. Apeldoorn, Ede-Wageningen, Harderwijk, Nunspeet en Ermelo hebben een station aan de rand van het bos. Vanaf daar ben je te voet of op de fiets binnen een kwartier in de natuur.

Tip 3

Een dagje weg is goed te doen. Door de centrale ligging is de Veluwe vanuit een groot deel van het land binnen anderhalf uur bereikbaar. Wie meer wil lopen, kan de Veluwe combineren met een langeafstandsroute, zoals het Pieterpad of een van de andere routes door Nederland.

Tip 4

Zoek de kleine dorpen op. In veel dorpen vind je een kasteel of landgoed, een bijzondere wandelroute of een lokale markt. Vraag bij het plaatselijke informatiepunt naar de routes van de terreinbeheerders.

Tip 5

Bezoek het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Je loopt er langs oude boerderijen, molens en werkplaatsen uit het hele land, en kinderen kunnen zelf aan de slag.

Cultuur en historie op de Veluwe

Op het gebied van historie is er veel te zien. Een greep:

• Kastelen en landgoederen. De Oranjes woonden ruim driehonderd jaar op de Veluwe. Paleis Het Loo in Apeldoorn is nu een museum, met de oude stallen en een barokke tuin.
• Hanzesteden. Lang voordat Rotterdam en Amsterdam de grootste steden werden, waren Harderwijk, Elburg en Hattem al rijke handelssteden. Elburg heeft nog een bijna volledig bewaarde vestingstad met grachten.
• De Tweede Wereldoorlog. In september 1944 werd bij Arnhem gevochten tijdens de Slag om Arnhem. In Apeldoorn loopt een wandelroute langs plekken uit de oorlog, en in Epe laat Museum Hagedoorns Plaatse zien hoe boeren en onderduikers in die jaren leefden.

Op vakantie naar de Veluwe

Voor een vakantie op de Veluwe kun je kiezen uit hotels, vakantieparken en campings in alle prijsklassen. Een weekend is genoeg voor een eerste kennismaking. Wie een week blijft, kan elke dag een ander deel van het gebied verkennen. Waarom een vakantie in eigen land de moeite waard is, lees je in het artikel over op vakantie in Nederland.

Houd er rekening mee dat de Veluwe beschermde natuur is. Blijf op de paden en laat geen afval achter. In het broedseizoen, van half maart tot half juli, gaan sommige gebieden dicht. Dat staat dan op borden aangegeven.

Veelgestelde vragen over de Veluwe