Pablo Picasso, zijn periodes, Guernica en werk in Nederland

Op 25 oktober 1881 werd Pablo Picasso geboren in Málaga, een stad in het zuiden van Spanje. Hij stierf op 8 april 1973 in Mougins in Zuid-Frankrijk, 91 jaar oud. Die datums noemt het Musée national Picasso-Paris, het nationale Picassomuseum in Parijs. Bekend werd hij door het kubisme en door Guernica, een schilderij over oorlog van ruim 27 vierkante meter. Het kubisme is een manier van schilderen die een ding van meer kanten tegelijk laat zien. Toch was schilderen maar een klein deel van zijn werk. Meer over kunst en geschiedenis lees je in het kennisgebied Wereld.

Wie Pablo Picasso was

Pablo Picasso was een Spaanse kunstenaar die bijna 70 jaar in Frankrijk woonde en werkte. Hij schilderde en tekende, maar maakte ook beelden, prenten en keramiek: borden en kannen van gebakken klei. Een prent is een tekening die in een plaat is gekrast of gesneden en daarna op papier is afgedrukt. In ons overzicht van de bekendste kunstenaars staat hij naast zes andere schilders.

Zijn vader, José Ruiz Blasco, gaf tekenles op de kunstschool van Málaga. Van hem leerde Pablo het vak. Op zijn achtste maakte hij zijn eerste schilderij in olieverf, schrijft het museum in Parijs. Er staat een stierenvechter te paard op. Maar op school lette hij slecht op. Tekenen deed hij liever, en van de meester mocht hij een duif meenemen om na te tekenen.

Voluit heette hij Pablo Ruiz Picasso. Ruiz is de naam van zijn vader, Picasso die van zijn moeder Maria. Als kunstenaar werd hij bekend onder haar naam.

In 1891 verhuisde het gezin naar La Coruña, in het noordwesten van Spanje. In 1895 volgde Barcelona, waar zijn vader leraar werd aan de kunstschool. Pablo werd daar toegelaten. In oktober 1900 ging hij voor het eerst naar Parijs. Hij was toen amper 19. Vier jaar later betrok hij een atelier in de Parijse wijk Montmartre. Na 1934 kwam hij volgens het museum niet meer in Spanje.

Vier kinderen en twee huwelijken

Picasso kreeg vier kinderen bij drie vrouwen. In 1918 trouwde hij met Olga Khokhlova, een Russische balletdanseres. Hun zoon Paul werd in 1921 geboren. In 1935 gingen ze uit elkaar, maar scheiden deden ze niet. Datzelfde jaar kreeg hij een dochter, Maya, met Marie-Thérèse Walter. Het museum schrijft dat Marie-Thérèse nog minderjarig was toen ze elkaar ontmoetten. Dat was in 1927. Zij was geboren in 1909 en dus 17 of 18 jaar. Picasso was midden veertig.

Met de schilderes Françoise Gilot kreeg hij Claude in 1947 en Paloma in 1949. Gilot was 40 jaar jonger dan hij. Olga overleed in 1955. In 1961 trouwde Picasso met Jacqueline Roque, die tot zijn dood bij hem bleef.

De negen periodes van Picasso

Het werk van Picasso wordt in periodes verdeeld, en het Musée national Picasso-Paris telt er negen. De blauwe en de roze periode zijn het bekendst. In de tabel hieronder zie je per periode de jaren, zijn leeftijd en wat hij maakte.

Een paar namen in de tabel vragen uitleg. De Ballets Russes waren een Russisch balletgezelschap dat vanuit Parijs, Monte Carlo en Londen werkte. Het surrealisme was de kunst van een groep schrijvers en kunstenaars. Zij wilden laten zien hoe gedachten vanzelf komen, zonder dat je ze stuurt. De minotaurus is een wezen uit de Griekse verhalen, half mens en half stier. Een linosnede is een prent waarvoor de tekening in een plaat linoleum is gesneden.

Vijf jaar blauw en roze

De blauwe en de roze periode duurden samen vijf jaar, van 1901 tot en met 1905. De blauwe begon na de dood van zijn vriend Carlos Casagemas. Picasso had weinig geld. Hij schilderde toen vooral eenzame mensen in blauwe tinten. Blauw staat voor diepe somberheid, schrijft het museum. Vanaf 1904 veranderde dat. Hij ging naar het circus en het theater en schilderde acrobaten en toneelspelers. Zijn kleuren schoven op naar roze.

Ons oordeel: deze twee periodes krijgen te veel aandacht. Na die vijf jaar werkte Picasso nog 68 jaar door. Wie alleen blauw en roze kent, kent de jonge Picasso en mist bijna alles wat daarna kwam.

Het kubisme in gewone woorden

Bij het kubisme zie je een ding niet meer van één kant. De schilder breekt het op in vlakken en toont de voorkant en de zijkant tegelijk. Een gezicht kijkt je recht aan, terwijl de neus van opzij is geschilderd. Het museum in Parijs noemt het kubisme het resultaat van de vriendschap tussen Picasso en de Franse schilder Georges Braque. Ze leerden elkaar in november 1907 kennen.

In 1912 ging Picasso een stap verder. Hij plakte toen een stuk zeil met het patroon van een rieten stoel op een schilderij en zette er een touw omheen. Volgens het museum is dat de eerste collage uit de kunstgeschiedenis. Een collage is een werk waarop de maker losse stukken materiaal plakt.

Het schilderij dat negen jaar binnen bleef

Het kubisme begint bij Les Demoiselles d’Avignon uit 1907, een doek dat het publiek pas negen jaar later te zien kreeg. Het hangt nu in het Museum of Modern Art in New York, een museum voor moderne kunst. Bij de titel denk je al snel aan de Franse stad Avignon. Volgens het museum in Parijs gaat het om een straat in Barcelona waar prostituees werkten. Zij staan ook op het doek.

Braque schrok toen hij het zag. ‘Het is alsof je ons touw wilt laten eten of petroleum wilt laten drinken’, zei hij volgens het museum. Wij vertaalden dat vrij uit het Engels. Pas in 1916 hing het schilderij op een tentoonstelling in Parijs. In 1924 kocht de verzamelaar Jacques Doucet het voor 25.000 Franse frank. Ook voor die tijd was dat geen hoog bedrag, schrijft het museum.

Guernica in maten en jaartallen

Guernica is 349,3 centimeter hoog en 776,6 centimeter breed. Dat is ruim 27 vierkante meter, ongeveer de vloer van een woonkamer. Picasso maakte het in Parijs, tussen 1 mei en 4 juni 1937. Die gegevens komen van het Museo Reina Sofía, het nationale museum voor moderne kunst in Madrid waar het hangt.

Het schilderij is helemaal in grijstinten. Je ziet een stier, een gewond paard, een dode soldaat en een moeder met haar dode kind. Volgens het museum verwijzen het grijs en het brede formaat naar de film en de krantenfoto.

De opdracht kwam vóór het bombardement

Picasso begon aan het doek na het bombardement op Guernica, een stadje in het Spaanse Baskenland. Maar dat is het halve verhaal. Begin 1937 had hij al een opdracht van de regering van de Spaanse Republiek. Hij moest een groot schilderij maken voor het Spaanse paviljoen op de wereldtentoonstelling in Parijs. Een paviljoen is het gebouw waarin een land zich op zo’n tentoonstelling laat zien. In Spanje vocht die regering toen in een burgeroorlog tegen de opstandige generaal Franco. In april had Picasso nog niets af. Hij wilde eerst een schilder in zijn atelier afbeelden.

Op 26 april 1937 bombardeerden Duitse en Italiaanse vliegtuigen Guernica. Zo steunden ze Franco. Picasso zag de foto’s in Franse kranten en gooide zijn plan om.

Toch staat er op het doek niets wat naar het stadje zelf verwijst. Het museum in Madrid noemt het daarom een aanklacht tegen de wreedheid van elke oorlog.

35 dagen schetsen en schilderen

Vijf dagen na het bombardement, op 1 mei, maakte Picasso de eerste schetsen. Op 4 juni was het doek af. Schetsen en schilderen duurden samen dus 35 dagen. In die weken maakte hij zo’n 50 tekeningen en schetsen.

Wanneer hij de eerste streek op het doek zette, zegt het museum in Madrid niet. Wel fotografeerde zijn vriendin Dora Maar vanaf 11 mei in het atelier hoe het schilderij groeide. Tellen we vanaf die dag, dan blijven er 25 dagen over. Dat is volgens onze berekening ruim een vierkante meter doek per dag.

Op 12 juli 1937 ging het paviljoen open. Een week later begon in München een tentoonstelling waarmee de nazi’s moderne kunst als ziek wegzetten. Er hingen ook vier werken van Picasso. Wat dat voor Duitse schilders betekende, lees je bij de kunstenaars van het expressionisme.

44 jaar buiten Spanje

Guernica kwam pas in 1981 in Spanje aan, 44 jaar nadat het was geschilderd. Picasso wilde niet dat het doek daarheen ging zolang Spanje geen democratie was. In de tabel hieronder zie je waar het schilderij in die jaren was.

Picasso zelf heeft het doek nooit in Spanje gezien. Hij stierf in 1973, acht jaar voordat het daar aankwam. Tegenwoordig reist het schilderij niet meer. Dat is om het te beschermen, schrijft het Picassomuseum in Parijs.

Guernica hing in Amsterdam

In 1956 hing Guernica in het Stedelijk Museum in Amsterdam, het museum voor moderne kunst van de stad. Willem Sandberg was daar toen directeur. Al in 1953 vroeg hij het doek te leen. Drie jaar later kreeg hij het, met 60 schetsen erbij. In dat jaar was het 350 jaar geleden dat Rembrandt werd geboren. Sandberg noemde Guernica daarom de nachtwacht van de twintigste eeuw, schrijft het Museo Reina Sofía. Over de echte Nachtwacht lees je meer bij Rembrandt en De Nachtwacht.

Picasso in Nederland

Picasso was in de zomer van 1905 ongeveer zes weken in Noord-Holland. Hij was toen 23 jaar. Werk van hem zie je nu in Otterlo en in Rotterdam.

Zes weken in Schoorl

De Nederlandse journalist en schrijver Tom Schilperoort nodigde hem uit in Schoorl, een dorp bij de duinen. Dat schrijft het Musée national Picasso-Paris. Veel werk leverde de reis niet op: twee schetsboeken en een paar schilderijen in waterverf. Hij tekende het landschap en vooral vrouwen in klederdracht. In datzelfde jaar bezocht hij in Parijs een overzichtstentoonstelling van Vincent van Gogh.

In 2016 bracht het Stedelijk Museum Alkmaar, het stadsmuseum van Alkmaar, het werk van die zomer voor het eerst bij elkaar. Volgens de flaptekst van het boek bij die tentoonstelling was Picasso ook in Hoorn en Alkmaar. Jaren later sprak hij over onvergetelijke herinneringen. De twee bekendste werken van die zomer hangen niet in Nederland. La belle Hollandaise is sinds 1959 in Brisbane in Australië. Les trois Hollandaises hoort bij het Centre Pompidou, een museum voor moderne kunst in Parijs.

Waar je Picasso in Nederland ziet

Wie in Rotterdam over de Westersingel loopt, komt langs een grijs beeld van beton. Het staat vlak bij Museum Boijmans Van Beuningen, het kunstmuseum van de stad. Veel mensen lopen er zo voorbij. Toch is het een Picasso. Het beeld heet Sylvette en is 7,5 meter hoog. Het is een portret van Sylvette David, die in 1954 model stond voor Picasso. Hij maakte toen kleine modellen van metaal. Eén daarvan bouwde de Noorse beeldhouwer Carl Nesjar groot na in beton. Op deze plek staat het beeld sinds 2003. In de nacht van 24 op 25 april van dat jaar verhuisde het vanaf het Weena, een straat bij het Centraal Station. Dat schrijft Sculpture International Rotterdam, het kunstprogramma van de stad voor de openbare ruimte.

In de tabel hieronder zie je waar in Nederland werk van Picasso is en of je het kunt bekijken.

De tabel is niet compleet. We namen alleen op wat we op de website van de instelling zelf konden nalezen.

Drie schilderijen in Otterlo

Voor schilderijen moet je naar Otterlo. Het Kröller-Müller Museum is het museum voor moderne kunst op de Veluwe. In de collectie op zijn website telden wij op 3 oktober 2026 in totaal 26 werken van Picasso. Die dag hingen twee van de drie schilderijen in het museum: Viool, gemaakt in 1911 en 1912, en Gitaar uit 1919. Het derde hing er niet. Dat is een portret van een jonge vrouw uit ongeveer 1901. Van de 21 werken op papier zijn er 12 uit 1905, het jaar van zijn reis naar Schoorl. Daarop staan bijvoorbeeld acrobaten en het circus.

Het bekendste van de twee beelden is een uiltje. Het lijf is een bakje van aardewerk en de kop het deksel van een blikje. Voor de poten, de vleugels en de ogen gebruikte Picasso onder meer spijkers en schroeven. In 2004 kocht het museum dat beeldje, en ook dat was die dag te zien. Het andere beeld is een pop van brons, die er niet stond.

Bijna 400 prenten in Rotterdam

In Rotterdam liggen bijna 400 prenten van Picasso. Dat aantal noemde Museum Boijmans Van Beuningen in 2019 bij een tentoonstelling. Volgens het museum maakte hij er in totaal meer dan 2.500. Bekijken kun je de Rotterdamse prenten nu niet zomaar. Het museumgebouw is sinds 2019 dicht voor een verbouwing, en het museum verwacht in 2030 weer open te gaan. Bij de prenten op de website staat dat ze in opslag zijn. Bestuderen kan wel, op aanvraag. Dat gebeurt op werkdagen in de studiezaal van het Depot, het gebouw waar het museum zijn collectie bewaart. Het museum vraagt naar het doel van je onderzoek. Reken op ongeveer drie weken tussen je aanvraag en je bezoek.

Hoeveel werk Picasso naliet

Geen van de musea in dit artikel noemt een vast totaal. Wel bekend is wat er in Parijs ligt. Het Musée national Picasso-Paris heeft ruim 5.000 werken van hem en noemt dat de rijkste openbare Picassocollectie ter wereld. In de tabel hieronder zie je hoe die verzameling is opgebouwd.

Van de ruim 5.000 werken zijn er 297 een schilderij. Volgens onze berekening is dat ongeveer 6 procent, of 1 op de 17. Wie Picasso alleen als schilder ziet, kijkt naar een klein hoekje van wat hij maakte. Naast de kunstwerken bewaart het museum zijn archief van zo’n 200.000 stukken.

Hoe kwam dat allemaal in één museum? De erfgenamen van Picasso betaalden in 1979 hun erfbelasting met kunstwerken. Dat kon door een Franse wet uit 1968. Zo kreeg de Franse staat de werken die Picasso zijn leven lang zelf had gehouden.

Veelgestelde vragen over Picasso