Seksualiteit: wat erbij hoort en waar je terechtkunt

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO noemt seksualiteit een centraal onderdeel van het mens-zijn, van geboorte tot ouderdom. Het gaat volgens de WHO niet alleen om seks. Daarnaast horen ook genderidentiteit, seksuele geaardheid, intimiteit, plezier en voortplanting erbij. Seksuele gezondheid is dus meer dan het ontbreken van ziekte. Het betekent bovendien dat je veilige en prettige ervaringen kunt hebben, zonder dwang, discriminatie of geweld.

Dit artikel geeft een overzicht. Bovendien staat over de meeste onderwerpen op Kennisdomein een apart artikel met meer uitleg.

Hoe tevreden Nederlanders zijn over hun seksleven

Het grootste Nederlandse onderzoek naar seksuele gezondheid van volwassenen is de Monitor Seksuele Gezondheid. Rutgers, het Nederlandse kenniscentrum voor seksualiteit, voerde die uit samen met het RIVM en het CBS. Tussen september 2022 en februari 2023 deden ruim vijftienduizend mensen van 18 tot 80 jaar mee.

Volgens de Monitor Seksuele Gezondheid geven mannen en vrouwen hun seksleven gemiddeld een 7,0. Daarbij zegt tachtig procent erg van seks te genieten. Toch is maar 56 procent echt tevreden over zijn of haar seksleven. Over hoe vaak ze seks hebben, is 48 procent tevreden. Over de emotionele verbondenheid tijdens seks is dat 75 procent.

Verder maakt leeftijd veel uit. Uit de Leefstijlmonitor van Rutgers blijkt dat zeven op de tien Nederlanders van 16 jaar en ouder in het afgelopen jaar geslachtsgemeenschap hadden. Bij mensen van 25 tot 44 jaar waren dat er bijna negen op de tien, terwijl het bij 75-plussers om ruim een kwart ging.

Seksuele ontwikkeling van kind tot volwassene

De seksuele ontwikkeling begint al bij een baby. Een kind dat veilig wordt vastgehouden en geknuffeld, leert dat aanraking prettig en veilig kan zijn. Daarna zijn peuters en kleuters nieuwsgierig naar hun eigen lichaam en naar het verschil tussen jongens en meisjes. Aan het eind van de basisschool begint de puberteit. Vanaf dat moment verandert het lichaam en ontstaan de eerste verliefdheden.

De meeste jongeren doen hun eerste seksuele ervaringen stap voor stap op, van zoenen tot geslachtsgemeenschap. Wanneer dat gebeurt en wat ouders kunnen doen, lees je in het artikel over de seksuele ontwikkeling van tieners. Over de lichamelijke en emotionele kant van die periode gaat het artikel over de ontwikkeling van een puber.

Seksuele geaardheid en genderidentiteit

Seksuele geaardheid gaat over op wie je verliefd wordt of op wie je valt. De meeste mensen zijn heteroseksueel, maar lang niet iedereen. Zo zegt in de Monitor Seksuele Gezondheid 8 procent van de mannen dat ze zich niet uitsluitend tot vrouwen aangetrokken voelen. Bij vrouwen voelt daarentegen 16 procent zich niet uitsluitend tot mannen aangetrokken. Wie niet alleen op het andere geslacht valt, bepaalt zelf of en wanneer hij of zij dat vertelt. Dat heet uit de kast komen.

Genderidentiteit is echter iets anders. Dat gaat namelijk over of je je man, vrouw of geen van beide voelt, los van op wie je valt. In hetzelfde onderzoek was 1,4 procent van de deelnemers transgender of non-binair. De verschillende vormen lees je in het artikel over soorten seksuele geaardheden. Wat de letters in LHBTI betekenen, staat in de uitleg van LHBTI. Ook de vorm van een relatie verschilt per persoon, zoals het artikel over relatievormen laat zien.

Anticonceptie

Anticonceptie voorkomt een zwangerschap. Er zijn hormonale middelen zoals de pil, niet-hormonale middelen zoals het condoom en het koperspiraal, en ingrepen zoals sterilisatie. Van al deze middelen is de pil nog altijd het meest gebruikte. Volgens de Leefstijlmonitor slikte de helft van de seksueel actieve vrouwen van 16 tot 24 jaar in het afgelopen jaar de pil. Let wel: alleen een condoom beschermt ook tegen seksueel overdraagbare aandoeningen. Hoe betrouwbaar elke methode is, lees je bij de soorten anticonceptie.

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Een soa is een infectie die je vooral via onbeschermde seks oploopt. Bekende soa’s zijn chlamydia, gonorroe, syfilis, herpes en hiv. Veel soa’s geven lang geen klachten. Testen is de enige manier om het zeker te weten.

In 2025 registreerden de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD bijna 147.000 consulten, meldt het RIVM. Daarbij werd bij 17 procent een soa gevonden. Gonorroe is daar nu de vaakst gemelde soa, met ruim 14.000 diagnoses. Verder werd syfilis bijna 2000 keer vastgesteld, en 440 mensen kregen voor het eerst de diagnose hiv. Wie een grotere kans op een soa heeft, kan zich bij de GGD gratis laten testen. Anderen kunnen bijvoorbeeld terecht bij de huisarts.

Seksuele problemen en ziekte

Seksuele problemen komen veel voor. Denk bijvoorbeeld aan te snel klaarkomen, erectieproblemen, weinig zin of pijn bij het vrijen. Soms zit er echter een lichamelijke oorzaak achter, zoals een ziekte of de bijwerking van een medicijn. Daarnaast kunnen ook stress, somberheid of problemen in de relatie meespelen. Bij een chronische ziekte of een beperking moet je je seksleven soms anders vormgeven.

Meestal is de huisarts daarom het eerste aanspreekpunt. Die kan eerst lichamelijke oorzaken uitsluiten en zo nodig doorverwijzen naar een seksuoloog. Dat is een arts, psycholoog of andere zorgverlener die zich heeft gespecialiseerd in seksuele problemen.

Waar vind je betrouwbare informatie en hulp

Op internet staat veel over seks, maar niet alles klopt. Deze organisaties geven daarom betrouwbare informatie en hulp:

• Seksualiteit.nl van Rutgers, voor vragen over seks, relaties en seksuele gezondheid.
• Sense, voor jongeren. Sense is een samenwerking van Soa Aids Nederland, Rutgers, de GGD en het ministerie van VWS. Je kunt er ook anoniem terecht voor advies.
• Het Centrum Seksueel Geweld, voor hulp na een ervaring met seksueel geweld. Het nummer 0800-0188 is dag en nacht gratis en anoniem bereikbaar.
• De huisarts en de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD, voor een soatest, anticonceptie en medische vragen.