Wat zijn satellieten?

Er bestaan twee soorten: natuurlijke, zoals de maan, en door mensen gemaakte toestellen vol zonnepanelen en antennes. Hieronder lees je hoeveel er zijn, in welke banen ze draaien, hoe ze werken en wat ze kosten.

Hoeveel satellieten zijn er?

Op 31 juli 2026 draaiden er ongeveer 16.000 werkende satellieten om de aarde, volgens het Space Debris Office van ESA. In totaal bevinden zich er zo’n 18.840 in een baan om de aarde. Het verschil bestaat uit toestellen die kapot zijn of zijn uitgezet. Sinds de eerste lancering in 1957 zijn er ongeveer 27.490 toestellen in een baan gebracht.

Let op het verschil tussen die twee getallen. ESA telt werkende satellieten apart van het totaal, omdat lang niet alles wat rondjes draait nog iets doet. Op andere websites zie je die twee cijfers vaak door elkaar lopen. Een getal zonder peildatum is trouwens weinig waard, want er komen bijna wekelijks satellieten bij.

Het aantal groeit hard. In 2025 waren er meer dan 300 lanceringen en kwamen er ongeveer 4.000 nieuwe satellieten bij. Dat staat in het jaarverslag over de ruimteomgeving van ESA, uitgave 10.1 van 8 september 2026. De groei komt vooral door commerciële netwerken van veel kleine satellieten, waarvan Starlink van SpaceX de bekendste is.

In de tabel hieronder staan de tellingen die het Space Debris Office van ESA publiceert over satellieten en ruimtepuin.

In welke banen draaien satellieten?

Satellieten draaien niet allemaal even hoog. ESA verdeelt de banen om de aarde in drie hoofdgroepen. Welke baan een satelliet krijgt, hangt af van zijn taak. De tabel hieronder zet die drie banen naast elkaar, met de hoogte en het gebruik.

Een satelliet in een lage baan vliegt met ongeveer 7,8 kilometer per seconde en doet er zo’n 90 minuten over om een rondje te maken, schrijft ESA. Lager dan 180 kilometer vliegen ze meestal niet, omdat de lucht daar nog te veel afremt. Een satelliet in de geostationaire baan draait in 23 uur, 56 minuten en 4 seconden rond en houdt dus precies gelijke tred met de aarde. Vanaf de grond lijkt hij daardoor stil te staan boven dezelfde plek, en dat is handig voor een schotelantenne die niet kan meedraaien.

Hoe werken satellieten

Hoe kan het dat satellieten in de ruimte blijven en niet neerstorten? Dat komt door een combinatie van snelheid en zwaartekracht. Een satelliet beweegt zo snel zijwaarts dat hij tijdens het vallen steeds langs de aarde heen schiet. De zwaartekracht buigt zijn baan precies genoeg om, waardoor hij rondjes blijft draaien.

Veel satellieten hebben zonnepanelen voor hun stroom en antennes om signalen te ontvangen en te versturen. Om die signalen draait het. Dankzij die signalen weet je navigatiesysteem waar je bent. Ook televisie via de schotel en bellen vanaf plekken zonder zendmast lopen via satellieten. Hoeveel straling zo’n zendmast op de grond oplevert, en wat de limieten zijn, lees je in ons artikel over 5G en gezondheid.

Wie maakt satellieten?

Satellieten worden gebouwd door ruimtevaartorganisaties en door bedrijven. NASA is de ruimtevaartorganisatie van de Verenigde Staten. ESA is het samenwerkingsverband van Europese landen, waaronder Nederland, en beheert onder meer de Europese satellieten voor aardobservatie en navigatie. Beide organisaties publiceren hun eigen meetgegevens, en daarom zijn het bruikbare bronnen voor cijfers over de ruimte.

Daarnaast zijn er commerciële partijen. SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk, bouwt en lanceert de Starlink-satellieten. Samen vormen die een netwerk dat internet levert op plekken zonder kabel. Vlak na een lancering zie je zo’n reeks satellieten soms als een treintje lichtjes langs de hemel trekken. Met speciale apps kun je opzoeken wanneer ze overkomen.

Wat doet Nederland met satellieten?

Nederland doet volop mee. Het technische hart van ESA staat in Noordwijk. Die vestiging heet ESTEC en is volgens ESA de grootste van de organisatie. Daar worden satellieten ontworpen en getest voordat ze de ruimte in gaan.

Een bekend Nederlands product is Tropomi, een meetinstrument dat wereldwijd de luchtkwaliteit meet. Het vliegt sinds 13 oktober 2017 mee met de ESA-satelliet Sentinel-5P. Tropomi is gebouwd door een Nederlands samenwerkingsverband met daarin het KNMI, het weer- en klimaatinstituut van Nederland dat de meetgegevens ook beheert.

Ook met geld doet Nederland mee. Het kabinet investeert € 453 miljoen in Europese ruimtevaartprogramma’s voor de jaren 2026 tot en met 2028. Dat besluit maakte de Rijksoverheid bekend op 26 november 2025, tijdens de ministersconferentie van ESA.

Zijn er gevaren?

Het grootste gevaar is ruimtepuin. Dat zijn losse stukken van oude satellieten en raketten die met hoge snelheid om de aarde blijven draaien. Botst zo’n stuk tegen een werkende satelliet, dan is de schade groot.

Hoe groot dat probleem is, laat het rekenmodel MASTER van ESA zien. Dat model schat hoeveel puin er rondvliegt, inclusief de stukken die te klein zijn om te volgen met radar of telescoop. Met peildatum 1 februari 2026 gaat het om ongeveer 68.450 objecten groter dan 10 centimeter. Daarnaast zijn er ongeveer 1,5 miljoen stukken tussen 1 en 10 centimeter en ongeveer 230 miljoen deeltjes tussen 1 millimeter en 1 centimeter. Die schattingen staan in het jaarverslag over de ruimteomgeving van ESA van 8 september 2026.

Die schattingen veranderen per uitgave van het model. Kijk daarom altijd naar de peildatum bij een cijfer over ruimtepuin. Zonder peildatum vergelijk je zomaar getallen uit verschillende jaren.

Ook het bemande Internationaal Ruimtestation ISS heeft ermee te maken. Nadert er ruimtepuin, dan gaat de bemanning uit voorzorg in de aangekoppelde capsules zitten.

Er zijn meer bezwaren. Satellieten worden gebruikt voor spionage, en dat maakt landen wantrouwend tegenover elkaar. Sterrenkundigen klagen daarnaast over de lichtsporen die de vele satellieten achterlaten op foto’s van de sterrenhemel.

Wat er de komende jaren verandert

Er komen steeds meer kleine en goedkope satellieten bij, de zogeheten CubeSats. Dat zijn kleine satellieten die uit standaardblokken zijn opgebouwd, waardoor ze sneller en goedkoper te bouwen zijn. Onderzoekers gebruiken ze bijvoorbeeld om het klimaat te meten of om bosbranden te volgen.

Tegelijk waarschuwt ESA in het jaarverslag van 8 september 2026 dat er nog te weinig gebeurt om puin te vermijden en op te ruimen. Zonder betere afspraken blijft de hoeveelheid puin groeien, ook als er geen enkele raket meer zou opstijgen.

Wat kosten satellieten

De prijs van een satelliet hangt af van zijn grootte en van zijn taak. Het eerder genoemde Tropomi geeft een idee van de orde van grootte: de ontwikkeling kostte zes jaar en bijna € 80 miljoen, schrijft het KNMI. Dat bedrag geldt alleen voor het meetinstrument, dus zonder de satelliet eromheen en zonder de lancering.

Bij de bouwkosten komen dus nog de lancering en het beheer. Bedrijven proberen de lanceerkosten omlaag te brengen met raketten die ze meerdere keren kunnen gebruiken. Kleine satellieten zoals CubeSats zijn daarnaast goedkoper, omdat ze vaak met meerdere tegelijk meeliften met dezelfde raket.

Het belang voor het dagelijks leven

Satellieten maken dingen mogelijk die we heel gewoon zijn gaan vinden. Je navigatiesysteem in de auto werkt erop, en de weersverwachting steunt op metingen van weersatellieten. Onderzoekers volgen met satellietbeelden hoe het klimaat verandert, bijvoorbeeld door de zeespiegel en het smeltende ijs te meten.

Dit misverstand kom je vaak tegen: streamingdiensten zoals Netflix komen bij de meeste Nederlanders niet via een satelliet binnen, maar via de kabel of het mobiele netwerk. Satellieten zijn juist onmisbaar waar geen kabel en geen zendmast is, zoals op zee of in dunbevolkte gebieden. Wil je verder kijken dan de baan om de aarde, lees dan meer over sterrenkunde en alles buiten onze aarde.

Veelgestelde vragen over satellieten