Saturnus, zijn ringen en manen, en wanneer je hem ziet

Saturnus is de zesde planeet vanaf de zon en na Jupiter de grootste. Hij is negen keer zo breed als de aarde, schrijft NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. In augustus 2026 telde NASA 293 bevestigde manen. Op 4 oktober 2026 stond Saturnus volgens NASA recht tegenover de zon. Daardoor zie je hem in het najaar van 2026 de hele avond. Meer over de aarde en de ruimte staat in het kennisgebied Wereld.

Waar zijn de ringen van Saturnus van gemaakt?

De ringen van Saturnus bestaan uit miljarden brokken ijs en steen, schrijft NASA. De kleinste zijn zo fijn als stof. De meeste zijn hooguit zo groot als een huis, en een paar zo groot als een berg. Alle brokken draaien in een eigen baan om de planeet.

Waar de brokken vandaan komen, staat niet vast. NASA denkt dat het stukken zijn van kometen, planetoïden of manen. Een planetoïde is een brok steen dat om de zon draait. De zwaartekracht van Saturnus zou ze uit elkaar hebben getrokken voordat ze de planeet bereikten.

De heldere ringen zijn van rand tot rand ruim 270.000 kilometer breed. Toch zijn ze meestal maar ongeveer 10 meter dik, schrijft NASA. Een vel papier van een tiende millimeter dik zou in die verhouding ongeveer 2,7 kilometer breed zijn, zo rekenden wij uit.

Verdwijnen de ringen van Saturnus?

De ringen van Saturnus verdwijnen op twee manieren. Eens in de 13 tot 16 jaar zie je ze even niet. En volgens één onderzoek van NASA uit 2018 zijn ze binnen 100 miljoen jaar echt weg.

Eens in de 13 tot 16 jaar staan ze op hun kant

Eens in de 13 tot 16 jaar kijken we precies tegen de rand van de ringen aan, schrijft NASA. Dat komt doordat Saturnus scheef op zijn baan staat, net als de aarde. We zien daardoor jarenlang de noordkant van de ringen en daarna jarenlang de zuidkant. Bij de overgang zijn ze zo dun dat ze in een telescoop vrijwel verdwijnen.

De laatste keer was op 23 maart 2025. Saturnus stond toen te dicht bij de zon om het goed te zien, schrijft NASA. Pas in 2038 en 2039 gebeurt het weer, en dan drie keer. Volgens onze berekening is dat in oktober 2038 en in april en juli 2039.

Sinds 2025 gaan de ringen weer open. In de tabel hieronder zie je onder welke hoek we er de komende jaren tegenaan kijken. Bij 0 graden zie je alleen de rand. Hoe groter de hoek, hoe wijder ze openstaan.

In mei 2032 staan de ringen volgens onze berekening het wijdst open: 27 graden.

Echt weg zijn de ringen naar schatting binnen 100 miljoen jaar

De ringen hebben nog minder dan 100 miljoen jaar te gaan, schatte onderzoeker James O’Donoghue van NASA. Zijn onderzoek verscheen op 17 december 2018. Uit de ringen vallen ijsdeeltjes als een fijne regen op de planeet. Zo verdwijnt volgens O’Donoghue elk half uur een olympisch zwembad aan water. Alleen daardoor zou het hele ringenstelsel over 300 miljoen jaar weg zijn.

De ruimtesonde Cassini mat bij de evenaar nog meer vallend materiaal. Een ruimtesonde is een onbemand ruimtevaartuig dat metingen doet. Met die val erbij komt O’Donoghue op minder dan 100 miljoen jaar. Het blijft de schatting van één onderzoek, geen aftelklok.

Volgens hetzelfde onderzoek zijn de ringen waarschijnlijk ook niet ouder dan 100 miljoen jaar. Saturnus zelf is ruim 4 miljard jaar oud.

Ons oordeel: een kop als “De ringen van Saturnus verdwijnen” klopt twee keer en zet je toch op het verkeerde been. In maart 2025 zag je ze even niet. Echt weg zijn ze pas over een tijd die geen mens meemaakt.

Wanneer zie je Saturnus vanuit Nederland?

Saturnus is volgens onze berekening van oktober 2026 tot in februari 2027 in de avond te zien, het best in oktober en november. Op 4 oktober 2026 stond hij in oppositie, schrijft NASA. Oppositie betekent dat een planeet vanaf de aarde gezien recht tegenover de zon staat. Hij komt dan op rond zonsondergang en is bijna de hele nacht te zien.

In de tabel hieronder zie je per maand hoe laat Saturnus in Utrecht opkomt of ondergaat en wanneer je het best kijkt.

Volgens onze berekening staat Saturnus rond 8 april 2027 achter de zon. De volgende oppositie valt op 18 oktober 2027.

Kun je Saturnus vanavond zien?

In oktober en november 2026 zie je Saturnus elke heldere avond. Kijk na het donker naar het oosten of het zuidoosten. Volgens onze berekening staat hij begin oktober pas rond half twee in de nacht in het zuiden. Half november is dat al rond half tien in de avond. Hij klimt dan tot ongeveer 40 graden boven de horizon. Dat is bijna halverwege tussen de horizon en het punt recht boven je hoofd.

Je fietst op een heldere avond naar huis en ziet in het zuidoosten één lichtpunt dat rustig blijft schijnen. Sterren flikkeren vaak, planeten schijnen meestal rustig, schrijft NASA. Zo herken je Saturnus.

Wat heb je nodig om de ringen te zien?

Voor de ringen heb je een telescoop nodig. Met een gewone verrekijker zie je ze waarschijnlijk niet, schrijft NASA in een kijkgids voor beginners. Een kleine telescoop kan ze volgens NASA wel laten zien.

Ons advies: koop nu geen telescoop voor Saturnus alleen. De ringen zijn in 2026 nog smal en gaan volgens onze berekening tot 2032 elk jaar verder open. Vraag eerst bij een sterrenwacht in de buurt of je een keer mag meekijken.

Christiaan Huygens begreep als eerste dat het een ring is

De Nederlander Christiaan Huygens begreep in 1656 als eerste dat er een ring om Saturnus ligt. Galileo Galilei had de ringen in juli 1610 al gezien. Hij hield Saturnus voor een planeet in drie delen, schrijft NASA.

Huygens werd in 1629 in Den Haag geboren. Samen met zijn broer Constantijn sleep hij zelf lenzen. In 1655 richtte hij een telescoop die 50 keer vergrootte op Saturnus. Naast de planeet zag hij een helder sterretje dat meebewoog. Na een paar weken wist hij dat het een maan was: Titan.

Saturnus zelf leek in zijn kijker twee handvatten te hebben. Met een sterkere telescoop zag Huygens in februari 1656 dat het een ring was. Dat schrijven de bibliotheken van het Smithsonian, het Amerikaanse nationale museum en onderzoeksinstituut. Huygens verstopte zijn uitleg eerst in een puzzel met letters. Pas in 1659 legde hij alles uit in zijn boek Systema Saturnium, gedrukt in Den Haag.

Voor de ring wordt ook wel 1655 genoemd. Dat jaar hoort bij de maan Titan. De ring begreep Huygens pas in 1656.

De lenzen liggen in Leiden

De lenzen van de broers Huygens liggen in Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Dat is het rijksmuseum over de geschiedenis van de wetenschap. De broers krasten met een diamant hun naam in het glas, schrijft het museum.

Op 14 januari 2005 landde een sonde met de naam Huygens op Titan. Die was van ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie. De bouw werd geleid vanuit ESTEC, het technische centrum van ESA in Nederland.

Saturnus in cijfers

Saturnus is aan de evenaar 120.536 kilometer breed en 95 keer zo zwaar als de aarde. In de tabel hieronder staat Saturnus naast de aarde: hoe groot en zwaar hij is en hoe lang een dag en een jaar duren. Alle acht naast elkaar vind je in ons overzicht van de planeten op volgorde.

Drijft Saturnus op water?

In theorie drijft Saturnus op water. Het is de enige planeet in ons zonnestelsel die gemiddeld lichter is dan water, schrijft NASA. Een kubieke meter water weegt 1.000 kilo. Een kubieke meter Saturnus weegt gemiddeld 687 kilo.

In een bad dat groot genoeg is, zou Saturnus dus blijven drijven. Volgens onze berekening steekt dan ruim 30 procent boven water uit.

Hoe lang duurt een jaar op Saturnus?

Een jaar op Saturnus duurt 29,4 aardse jaren, schrijft NASA. Zo lang doet de planeet over één rondje om de zon.

De sonde Cassini vertrok op 15 oktober 1997 van de aarde. Wie die dag werd geboren, is volgens onze berekening pas eind maart 2027 één Saturnusjaar oud.

Een zeshoek op de noordpool en een tienhoek op de zuidpool

Om de noordpool van Saturnus waait de wind in de vorm van een zeshoek. Die zeshoek is ongeveer 30.000 kilometer breed, schrijft NASA. De zuidpool heeft sinds kort ook zo’n figuur. Op 2 september 2026 meldde NASA dat de ruimtetelescoop Hubble daar een golf met tien hoeken ziet. Tussen 2004 en 2017 draaide Cassini om de planeet, en toen was er nog niets van te zien.

“Zoiets hebben we op het zuidelijk halfrond van Saturnus nog nooit gezien”, zei onderzoeker Amy Simon van NASA. Waarom de tienhoek juist nu ontstaat, weet nog niemand.

Verder is Saturnus geel, bruin en grijs gestreept, schrijft NASA. Boven op de wolken is het ongeveer 139 graden onder nul, meldt ESA.

Hoeveel manen heeft Saturnus?

Saturnus had in augustus 2026 volgens NASA 293 bevestigde manen, meer dan elke andere planeet. Ter vergelijking: bij de manen van Jupiter stond de teller van NASA in september 2026 op 115.

Op andere pagina’s van NASA en bij ESA staat nog 274. Dat was de stand van maart 2025. Zie je een lager getal, dan is het een oudere telling. Nieuwe manen tellen pas mee na erkenning door de Internationale Astronomische Unie. Dat is de wereldwijde vereniging van sterrenkundigen.

De kleinste manen zijn zo groot als een sportstadion, schrijft NASA. Eén is groter dan de planeet Mercurius: Titan.

Titan heeft een dampkring en meren

Titan is volgens NASA ongeveer 5.150 kilometer breed en daarmee de op één na grootste maan van het zonnestelsel. Hij is bijna anderhalf keer zo breed als onze eigen maan. Geen andere maan heeft zo’n dikke dampkring.

Titan is ook de enige plek buiten de aarde waar vloeistof op de grond staat, in rivieren, meren en zeeën. Die bestaan uit vloeibaar methaan en ethaan, stoffen die wij als aardgas kennen. Het is er 179 graden onder nul.

Wat er onder de grond zit, is minder zeker dan het leek. Sinds 2008 dachten onderzoekers dat Titan onder zijn ijs een oceaan van water heeft. Op 17 december 2025 meldde NASA een nieuwe analyse van de metingen van Cassini. Binnenin zit volgens die analyse waarschijnlijk ijs. Een deel is half gesmolten, en op kleine plekken zit warm water.

De feitenpagina van NASA over Titan noemt de oceaan nog. Die pagina is in april 2025 voor het laatst bijgewerkt, dus vóór de nieuwe analyse.

Enceladus spuit water de ruimte in

Bij de zuidpool van de maan Enceladus spuiten fonteinen van waterdamp en ijs de ruimte in. Cassini zag ze in 2005 voor het eerst. Ze komen uit een zoute oceaan die onder het ijs de hele maan omspant. Enceladus zelf is maar ongeveer 500 kilometer breed.

In die fonteinen zitten de meeste bouwstenen die leven nodig heeft, schrijft NASA. Of er ook leven is, weet niemand. Een commissie van wetenschappers noemde Enceladus in 2024 het aantrekkelijkste doel voor een grote missie van ESA.

Welke ruimtesondes gingen naar Saturnus?

Vier ruimtesondes hebben Saturnus bezocht, schrijft NASA. Sinds 2017 is er geen enkele meer. In de tabel hieronder staan de sondes die er waren, en twee plannen voor later. De sonde Huygens reisde mee met Cassini.

Op 15 september 2017 liet NASA Cassini met opzet in Saturnus duiken. Zo bleven de manen Enceladus en Titan schoon voor later onderzoek.

De volgende is Dragonfly, een soort drone van NASA die op Titan van plek naar plek gaat vliegen. NASA plant de aankomst voor eind 2034. Aan boord is een meter voor bevingen. Die kan helpen bij de vraag of Titan een oceaan heeft.

ESA bestudeert een missie naar Enceladus. Die moet door de fonteinen vliegen en bij de zuidpool landen. De reis begint in de jaren 2040 en duurt ongeveer tien jaar. Wie in 2026 op de basisschool zit, is bij de aankomst allang volwassen. Meer lees je in ons overzicht van sterrenkunde en ruimtevaart.

Veelgestelde vragen over Saturnus