Een goede prompt schrijven en wat onderzoek erover zegt

Een goede prompt bevat een duidelijke opdracht, de achtergrond die de chatbot mist, een voorbeeld, en de vorm en toon die je wilt. Meer is het niet. Zo’n opdracht typen is heel gewoon geworden. In 2025 had 57 procent van de volwassen Nederlanders weleens een chatbot gebruikt. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het statistiekbureau van de overheid. Er gaan ook trucs rond, zoals de chatbot een rol geven of een fooi beloven. Onderzoek laat zien dat juist die trucs weinig doen. Meer over schrijven en online communicatie vind je in het kennisgebied Marketing.

Wat een prompt is

Een prompt is alles wat je intypt of meestuurt om een AI-model een antwoord te laten maken. Zo omschrijven onderzoekers van onder meer de Amerikaanse University of Maryland het in The Prompt Report. Dat is een groot overzicht van het onderzoek naar prompts. Een prompt kan een vraag zijn of een opdracht. Het kan ook een document zijn met de woorden “vat dit samen” erbij.

Bekende AI-chatbots zijn ChatGPT, Copilot en Gemini. Achter zo’n chatbot zit een taalmodel. Dat is een rekenmodel dat is getraind op heel veel tekst. Bij elk antwoord kiest het steeds een woord dat waarschijnlijk volgt. Het kiest niet elke keer hetzelfde woord. Daarom krijg je op dezelfde vraag niet altijd hetzelfde antwoord. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over kunstmatige intelligentie.

Zo’n model weet veel, maar niets over jou. Het kent je verhuurder niet en weet niet wat je met je mail wilt bereiken. Typ je “schrijf een mail over de lekkage”, dan krijg je drie beleefde alinea’s die nergens over gaan. Dat komt niet doordat het model dom is. Het mist de helft van het verhaal.

Zie een prompt daarom als de uitleg aan een nieuwe collega op de eerste werkdag. Die is slim genoeg, maar weet nog van niets. Dat geldt nog sterker voor een AI-agent, die je opdracht ook zelf uitvoert.

De vijf onderdelen van een goede prompt

Een goede prompt heeft vijf onderdelen: de opdracht, de achtergrond, een voorbeeld, de vorm en de toon. The Prompt Report noemt zes onderdelen die vaak in een prompt staan. Het zesde is de rol, en die krijgt verderop een eigen kop. Een rol maakt het antwoord namelijk niet juister.

• De opdracht. Zeg met één werkwoord wat je wilt: schrijf, vat samen, vergelijk, controleer of vertaal.
• De achtergrond. Vertel voor wie het is en waarom je het nodig hebt. Plak de tekst of de cijfers erbij waar het om gaat.
• Een voorbeeld. Laat zien hoe een goed antwoord eruitziet, zoals een eerdere mail van jezelf.
• De vorm. Noem de lengte en de opbouw: zes zinnen, een tabel of vijf punten onder elkaar.
• De toon. Zeg hoe het moet klinken: zakelijk, vriendelijk of in gewone taal.

Een prompt met alle vijf

Voor de mail over de lekkage ziet een prompt met alle vijf onderdelen er zo uit.

“Schrijf een mail aan mijn verhuurder. Sinds 12 september lekt het dak boven de slaapkamer. Ik heb twee keer gebeld en niemand belde terug. Ik wil dat er binnen twee weken iemand komt kijken. Houd het bij zes zinnen, zakelijk en beleefd. Hieronder staat een eerdere mail van mij. Schrijf in die stijl.”

Dat zijn zeven korte zinnen, zonder één vakwoord. Zo is de kans groter dat het antwoord in één keer past.

Vage prompt tegenover scherpe prompt

Een scherpe prompt vertelt voor wie het antwoord is en hoe het eruit moet zien. In de tabel hieronder staan vijf alledaagse taken. Per taak zie je een vage prompt, en daarnaast een versie met opdracht, achtergrond en vorm.

De scherpe versie is niet mooier geschreven. Ze vertelt het model wel wat het zelf niet kan weten. Daarom past het antwoord beter.

Wat onderzoek zegt over bekende prompttips

Van zes bekende tips hebben er twee steun in onderzoek: een voorbeeld meegeven en zeggen in welke vorm je het antwoord wilt. Ook dat bewijs is beperkt. De andere vier doen weinig, of ze werken alleen bij oudere modellen.

Veel van dat onderzoek komt van de Generative AI Labs van Wharton. Wharton is een Amerikaanse opleiding in bedrijfskunde. Ze hoort bij de University of Pennsylvania. Het lab stelt dezelfde vraag 25 of 100 keer aan een model en telt hoe vaak het antwoord klopt. De uitkomsten staan in korte rapporten die het lab zelf publiceert. We noemen steeds de maand waarin het rapport verscheen. De tabel zet per tip naast elkaar wie hem onderzocht of samenvatte en wat eruit kwam.

Een voorbeeld en de vorm hebben de meeste steun

Een voorbeeld meegeven en de vorm noemen hebben de meeste steun in onderzoek. Meer voorbeelden in de prompt geven over het algemeen een beter resultaat, staat in The Prompt Report. Dat overzicht is in februari 2025 voor het laatst bijgewerkt en ordent 58 technieken voor prompts met tekst.

De auteurs hebben dat niet zelf getest. Ze vatten onderzoek uit 2020 samen. Dat ging over uitgewerkte voorbeelden van de taak, zoals een vraag met het goede antwoord erbij. Een eerdere mail als voorbeeld van je stijl is daar niet mee gemeten.

Ook de vorm kan helpen. In maart 2025 haalden de onderzoekers van Wharton één zin uit hun prompt. Die zin schreef voor hoe het model zijn antwoord op een meerkeuzevraag moest opschrijven. Beide geteste modellen presteerden daarna slechter, concluderen ze.

De onderzoekers schrijven er wel bij dat een opgelegde vorm in andere gevallen kan tegenwerken. Toch kosten beide tips je weinig. Plak een voorbeeld erbij als je er een hebt, en zeg hoe lang het antwoord mag zijn.

Stap voor stap denken hielp vooral oudere modellen

De zin “denk stap voor stap” helpt bij nieuwere modellen nauwelijks meer. In 2022 was hij nog een vondst. Die kwam van onderzoekers van de Universiteit van Tokio en van Google Research. Dat is de onderzoeksafdeling van het techbedrijf Google. Ze zetten de zin achter een reeks rekenopgaven. Het model van toen had daarna 78,7 procent goed in plaats van 17,7 procent. Van elke 100 sommen gingen er dus 79 goed, waar dat er eerst 18 waren.

Wharton testte de zin in juni 2025 opnieuw, nu op acht modellen en met moeilijke meerkeuzevragen uit de natuurwetenschappen. Veel nieuwe modellen bleken al in stappen te redeneren zonder dat je erom vraagt. Sommige modellen zijn daar speciaal voor gebouwd. Die heten redeneermodellen. Bij die modellen veranderde de zin de score met ongeveer 3 punten op de 100. Bij één model ging de score omlaag. Het antwoord liet wel 20 tot 80 procent langer op zich wachten.

Werk je met een ouder of kleiner model, dan kan de zin nog helpen, schrijven de onderzoekers. Anders kun je hem weglaten. Het omgekeerde werkt wel tegen. Vraag je om alleen het antwoord, zonder uitleg, dan presteren gewone modellen waarschijnlijk slechter.

Een rol maakt het antwoord niet juister

Een rol geven levert geen juistere antwoorden op. Toch raden de officiële handleidingen van veel AI-modellen het aan, met een zin als “je bent een ervaren jurist”. Onderzoekers van onder meer Carnegie Mellon University en de University of Michigan zochten uit of het werkt. Dat zijn twee Amerikaanse universiteiten. Ze probeerden 162 rollen uit op 2.410 vragen over feiten. Een rol toevoegen gaf geen betere antwoorden dan een prompt zonder rol. Welke rol goed uitpakte, leek vooral toeval.

Wharton kwam in december 2025 met zes modellen op hetzelfde uit. Een model dat een natuurkundige moest spelen, beantwoordde natuurkundevragen niet beter. Eén van de zes modellen was een uitzondering. De omgekeerde rol had wel effect. Moest het model doen alsof het een kleuter was, dan werden de antwoorden bij vier van de zes modellen slechter.

Een rol is dus geen knop voor kennis. Voor de toon kan hij wel dienen. Vraag je om een uitleg zoals een leerkracht van groep 6 die zou geven, dan krijg je andere woorden. De onderzoekers zeggen er zelf bij dat hun meting alleen over juistheid ging.

Beleefd zijn of een fooi beloven

Alsjeblieft zeggen maakt het antwoord gemiddeld vrijwel niet beter of slechter. Wharton vergeleek in maart 2025 een beleefde en een bevelende versie van dezelfde vragen. Per vraag pakte het soms goed uit en soms slecht. Over alle vragen samen viel het verschil vrijwel weg.

Een fooi beloven of dreigen werkt ook niet. In augustus 2025 testte hetzelfde lab vijf modellen. De onderzoekers beloofden onder meer een fooi van 1.000 dollar en dreigden een puppy te schoppen. Voor de score als geheel maakte het geen betekenisvol verschil. Hun advies is daarom om het bij simpele, duidelijke instructies te houden. Beleefd blijven mag gewoon, want het kost je niets.

Wat deze proeven niet meten

De proeven hierboven zijn gedaan met toetsvragen waarop één antwoord goed is. Geldt de uitkomst ook voor een mail of een samenvatting in het Nederlands? Dat hebben deze onderzoekers niet gemeten. Lees de tabel daarom als richting, niet als bewijs voor elke taak.

Een lange tekst knip je in delen

Stuur je heel veel tekst tegelijk mee, dan kan een taalmodel slechter gaan presteren. In 2023 zat het probleem vooral in het midden. Dat lieten onderzoekers van onder meer de Amerikaanse Stanford University zien. Ze verstopten het antwoord op een vraag op verschillende plekken in een lange tekst. De modellen van toen gebruikten het midden slechter dan het begin en het einde. Bij één model zakte de score van 76 naar 54 op de 100 als het antwoord in het midden stond.

Bij nieuwere modellen is dat probleem grotendeels opgelost. Dat schrijven onderzoekers van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen en de TU Delft in een studie van februari 2026. Ze lieten vier modellen berichten van sociale media beoordelen. Kregen de modellen er meer dan 5.000 tegelijk, dan gingen ze alle vier duidelijk slechter presteren.

Knip een lang document daarom in delen, of zeg in welk hoofdstuk het model moet zoeken. Zet je opdracht niet midden in de tekst, maar erboven of eronder.

Wat je niet in een prompt zet

Zet geen gegevens van andere mensen in een prompt. Denk aan namen met adressen, een klantenlijst of medische gegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is de toezichthouder die in Nederland de privacywet bewaakt. Zij waarschuwde op 6 augustus 2024 dat ze meerdere meldingen van datalekken had gekregen. Medewerkers hadden persoonsgegevens van patiënten of klanten in een AI-chatbot gezet. Persoonsgegevens zijn alle gegevens die naar een persoon te herleiden zijn. Wat een datalek voor jou betekent, hebben we apart uitgelegd.

De AP noemt twee voorbeelden. Een medewerker van een huisartsenpraktijk voerde medische gegevens van patiënten in. Bij een telecombedrijf ging een bestand met adressen van klanten de chatbot in. De meeste bedrijven achter chatbots slaan alle ingevoerde gegevens op, schrijft de toezichthouder.

Vraag op je werk dus eerst wat de afspraken zijn voordat je een mail van een klant in een chatbot plakt. Zijn die er niet, vervang dan namen door klant A en klant B. Haal ook adressen en geboortedata weg. Weten wat er wel en niet in een chatbot mag, hoort bij AI-geletterdheid: genoeg van AI weten om er verstandig mee te werken. In een ander artikel staat wat AI-geletterdheid van je organisatie vraagt.

Waarom je het antwoord controleert

Een goede prompt maakt een antwoord bruikbaarder, maar niet waar. Een taalmodel kiest namelijk woorden die waarschijnlijk volgen. Dat is iets anders dan woorden die kloppen. Voor een rapport van maart 2025 legde Wharton twee modellen 198 moeilijke vragen voor. Elke vraag stelde het lab 100 keer. Veel vragen werden de ene keer goed en de andere keer fout beantwoord.

Twee gewoonten helpen daarom. Stel een vraag waar het op aankomt twee keer, elke keer in een nieuw gesprek, en kijk of de antwoorden gelijk zijn. Verschillen ze, dan weet je dat je moet nazoeken. Zijn ze gelijk, dan is dat nog geen bewijs. En zoek elk bedrag en elke bron zelf na bij de instantie die erover gaat. Welke fouten het vaakst voorkomen, staat in ons artikel over de voordelen en nadelen van AI-teksten.

Als het antwoord tegenvalt

Begin niet opnieuw, maar zeg in hetzelfde gesprek wat er mis is. Is het te lang, noem dan het aantal zinnen. Klinkt het stijf, plak er dan een stuk van je eigen tekst bij. Een feit dat ontbreekt, geef je er gewoon bij. Je kunt de chatbot ook eerst vragen laten stellen. Typ dan: “Stel mij eerst de vragen die je nodig hebt om dit goed te doen.”

Ons oordeel: een cursus of een lijst met geheime formules heb je hiervoor niet nodig. Kun je een collega een duidelijke opdracht geven, dan kun je dit ook. De tijd die je aan trucs zou besteden, steek je beter in het nalezen van het antwoord.

Veelgestelde vragen over een goede prompt