Jupiter in cijfers, zijn manen en wanneer je hem ziet

In Jupiter passen ruim 1.300 aardes. Dat volgt uit cijfers van NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. Vanaf de aarde is hij een fel wit licht dat niet twinkelt. Je ziet hem zonder kijker. De beste avonden komen eraan. Volgens onze berekening staat Jupiter in de nacht van 10 op 11 februari 2027 recht tegenover de zon. Hij is dan de hele nacht te zien. Meer over de aarde en de ruimte staat in het kennisgebied Wereld.

Hoe groot is Jupiter?

Jupiter is aan de evenaar 142.984 kilometer breed, ruim 11 keer zo breed als de aarde. Hij is de vijfde van de acht planeten van ons zonnestelsel, gerekend vanaf de zon. In de tabel hieronder staat Jupiter naast de aarde. Je ziet hoe breed en hoe zwaar hij is, en hoe lang een dag en een jaar er duren.

Jupiter is ruim twee keer zo zwaar als alle andere planeten samen. Dat schrijft ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie. Toch bestaat hij uit lichte stoffen. Het zijn vooral dezelfde twee gassen als in de zon: waterstof en helium. Daarom heet Jupiter een gasreus. Een gasreus is een grote planeet zonder vaste grond.

De zwaartekracht is er ruim 2,6 keer zo sterk als op aarde. Een weegschaal die bij jou thuis 70 kilo aanwijst, zou bij de wolken van Jupiter omgerekend ongeveer 185 kilo aangeven. Staan kun je er niet, want de planeet heeft geen echt oppervlak, schrijft NASA.

Een dag van nog geen tien uur

Geen planeet draait sneller om zijn as dan Jupiter. Een dag duurt er 9 uur en 56 minuten. Daardoor puilt de planeet bij de evenaar uit. Van pool tot pool is hij ruim 9.000 kilometer smaller dan aan de evenaar. Dat rekenden wij uit met de cijfers van NASA.

Hoe ver weg is Jupiter?

Jupiter staat gemiddeld 778 miljoen kilometer van de zon, ruim vijf keer zo ver als de aarde. Zonlicht is er 43 minuten naar onderweg. De afstand tot de aarde wisselt sterk. Volgens NASA ligt die tussen 588,5 en 968,5 miljoen kilometer.

Begin oktober 2026 is de afstand 880 miljoen kilometer. Op 11 februari 2027 is die nog maar 652 miljoen. Die twee afstanden komen uit Horizons, de rekendienst van NASA voor de banen van planeten. Het licht van Jupiter is in februari 36 minuten onderweg naar de aarde, zo rekenden wij uit.

De Grote Rode Vlek krimpt

De Grote Rode Vlek is een storm op Jupiter die breder is dan de aarde, maar hij wordt kleiner. In 1979 was de vlek twee keer zo groot als de aarde. Nu is dat nog 1,3 keer, schrijft NASA op de pagina van Juno. Juno is de ruimtesonde van NASA die om Jupiter draait. Een ruimtesonde is een onbemand ruimtevaartuig dat metingen doet en foto’s maakt.

De ruimtetelescoop Hubble maakt elk jaar foto’s van Jupiter. In een bericht daarover uit 2021 noemt NASA een breedte van 10.000 mijl. Omgerekend is dat ruim 16.000 kilometer.

Op de algemene feitenpagina van NASA over Jupiter staat de vlek nog als twee keer zo breed als de aarde. Dat getal hoort bij 1979 en niet bij nu.

De wind haalt in de storm snelheden tot 680 kilometer per uur, schrijft ESA. Op aarde is Patricia de zwaarste orkaan die het National Hurricane Center ooit vastlegde. Dat is het Amerikaanse orkaancentrum. Patricia haalde in 2015 naar schatting ruim 340 kilometer per uur. De wind in de vlek is volgens onze berekening dus ongeveer twee keer zo hard.

De vlek reikt ook diep. De storm loopt ruim 300 kilometer door onder de wolkentoppen. Dat mat Juno. Dieper dan ongeveer 500 kilometer gaat hij volgens NASA niet.

Verdwijnt de vlek?

Onderzoekers verwachten niet dat de vlek verdwijnt. Hubble volgde de vlek van december 2023 tot maart 2024. NASA bracht de uitkomst op 9 oktober 2024 naar buiten. De vlek bleek in 90 dagen iets in te krimpen en weer uit te zetten, als een bal waarin je knijpt. Onderzoeker Amy Simon van NASA verwacht dat hij nog verder krimpt. Daarna houdt de wind hem volgens haar op zijn plek, in een rondere vorm.

Hoe oud de storm is, staat niet vast. NASA schrijft op de ene pagina dat sterrenkundigen hem al minstens 150 jaar volgen. Op een andere pagina staat meer dan 300 jaar.

De manen van Jupiter

Jupiter heeft 115 erkende manen. Dat staat op de manenpagina van NASA. Die is op 21 september 2026 bijgewerkt. De erkenning komt van de Internationale Astronomische Unie. Dat is de wereldwijde vereniging van sterrenkundigen. Zij legt namen en definities vast.

Het getal loopt steeds op, doordat sterrenkundigen nieuwe, kleine maantjes blijven vinden. Een oudere gegevenstabel van NASA noemt er 95. Op de feitenpagina van ESA staan er 92. Lees je ergens zo’n lager getal, dan is dat een oude stand en geen ander oordeel.

De vier grote manen

Vier manen zijn veel groter dan de rest: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. De Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei keek op 7 januari 1610 naar Jupiter. Hij had zijn telescoop zelf gebouwd. Daarmee zag hij drie lichtpuntjes, en kort daarna een vierde. Eerst hield hij ze voor sterren, maar binnen een paar dagen begreep hij dat ze om Jupiter draaien. Het waren de eerste hemellichamen waarvan vaststond dat ze niet om de aarde of de zon draaien.

De Duitser Simon Marius zag de manen mogelijk rond dezelfde tijd, schrijft NASA. De eer ging naar Galileo. De namen die we nu gebruiken, komen wel van Marius.

In de tabel hieronder staan de vier grote manen, van dichtbij naar ver weg. Per maan zie je de breedte, de tijd voor een rondje om Jupiter en wat hem bijzonder maakt.

Ganymedes is groter dan de planeet Mercurius, die 4.879 kilometer breed is. Europa is iets kleiner dan onze eigen maan, die 3.475 kilometer meet.

Water onder het ijs van Europa

Onder de ijskorst van Europa ligt waarschijnlijk een zoute oceaan. Volgens NASA bevat die mogelijk meer dan twee keer zoveel water als alle oceanen op aarde samen. Waar vloeibaar water is, kan misschien leven bestaan. Op Jupiter zelf verwacht NASA dat niet. Ook Ganymedes en Callisto hebben volgens ESA vermoedelijk een oceaan onder hun ijs.

Wanneer is Jupiter zichtbaar in 2026 en 2027?

Jupiter is van oktober 2026 tot in juni 2027 goed te zien, met de beste weken rond 11 februari 2027. Hij staat dan volgens onze berekening in oppositie. Oppositie betekent dat een planeet vanaf de aarde gezien recht tegenover de zon staat. Hij komt op als de zon ondergaat en blijft de hele nacht boven de horizon. Ook staat hij dan het dichtst bij de aarde.

In de tabel hieronder zie je per maand hoe laat Jupiter opkomt of ondergaat en wanneer je het best kijkt. De tijden zijn kloktijden voor het midden van het land. Elders in Nederland scheelt het tot ongeveer tien minuten.

Waar staat Jupiter aan de hemel?

Jupiter komt op in het oostnoordoosten en staat op zijn hoogst in het zuiden. Volgens onze berekening klimt hij daar tot ruim 50 graden boven de horizon. Dat is iets meer dan halverwege tussen de horizon en het punt recht boven je hoofd. Zo hoog komt hij in de winter van 2026 op 2027. Bovendien staat hij al die maanden in of bij het sterrenbeeld Leeuw.

Eind augustus 2027 staat Jupiter vanaf de aarde gezien achter de zon. Daarom zie je hem in augustus en september niet. De volgende oppositie valt volgens onze berekening op 12 maart 2028.

Zo herken je Jupiter

Je laat op een avond in januari de hond uit en ziet in het oosten een fel wit licht. Het knippert niet en het beweegt niet. Dat is bijna zeker Jupiter. Sterren twinkelen, Jupiter schijnt rustig. Alleen de maan en Venus zijn helderder, en heel af en toe Mars, schrijft NASA.

Ook Mars is die winter goed te zien. Volgens onze berekening staat hij op 19 februari 2027 in oppositie, acht dagen na Jupiter en in hetzelfde sterrenbeeld. Hij is oranje, zoals je leest in ons artikel over Mars, de rode planeet.

Wat je ziet met een verrekijker

Met een gewone verrekijker zie je tot vier lichtpuntjes op een rij naast Jupiter. Dat zijn de vier grote manen. De telescoop van Galileo was ongeveer zo sterk als een verrekijker van nu, schrijft ESA. Kijk een paar avonden achter elkaar. De puntjes staan dan steeds anders, want Io doet maar 1,8 dagen over een rondje. Tel je er minder dan vier, dan staat er een maan voor of achter de planeet.

Ons oordeel: koop voor Jupiter geen telescoop. Een verrekijker die je stil houdt, laat al zien wat Galileo zag. ESA raadt aan de kijker eerst 20 tot 30 minuten buiten te laten afkoelen. De wolkenbanden zie je pas met een telescoop. Voor de Grote Rode Vlek moet die sterk genoeg zijn, schrijft NASA.

Welke ruimtesondes zijn er nu?

Er draait nu één ruimtesonde om Jupiter en er zijn er twee onderweg. In de tabel hieronder staat hoe ver de drie sondes op 4 oktober 2026 zijn.

Het nieuwste nieuws komt van Juice. De Europese sonde scheerde op 28 september 2026 langs de aarde, op 8.640 kilometer boven de Indische Oceaan. De zwaartekracht van de aarde gaf hem 3,5 kilometer per seconde extra snelheid. Dat is 12.600 kilometer per uur. Zo’n omweg spaart brandstof, legt ESA uit, want rechtstreeks vliegen zou een enorme raket vragen. In januari 2029 komt Juice nog één keer langs de aarde.

Juice heeft ook een Nederlands hoofdstuk. De sonde kwam in april 2021 aan bij ESTEC in Noordwijk. Dat is het technische centrum van ESA. Daar stond hij wekenlang in de grootste vacuümkamer van Europa. Dat is een luchtledige tank van 15 meter hoog en 10 meter breed. Zo testte ESA of hij tegen de kou bij Jupiter kan. Daar wordt het ongeveer 180 graden onder nul.

Wat de sondes gaan doen

Juice gaat langs Ganymedes, Callisto en Europa vliegen. In 2034 moet hij in een baan om Ganymedes komen. Hij wordt dan de eerste sonde die om een maan in het buitenste deel van het zonnestelsel draait, schrijft ESA. Europa Clipper richt zich op Europa en vliegt 49 keer vlak langs die maan. Op 3 december 2026 passeert ook deze sonde de aarde voor extra vaart.

De toekomst van Juno is minder zeker. De missie zou tot september 2025 lopen. NASA werkte de pagina over Juno op 4 juli 2026 bij. Daar heet hij nog een actieve missie. Hoe lang hij doorgaat, staat er niet. Aan het eind verbrandt de sonde in de dampkring van Jupiter.

Hoe zulke missies in het grotere verhaal passen, lees je in ons overzicht van sterrenkunde en ruimtevaart.

Beschermt Jupiter de aarde?

Deels. Jupiter vangt kometen weg, maar stuurt ook brokstukken onze kant op. Het bekendste voorbeeld van zo’n vangst is de komeet Shoemaker-Levy 9. Een komeet is een brok ijs en stof dat om de zon draait. Deze viel in stukken uiteen, en die sloegen in juli 1994 in op Jupiter. De sonde Galileo van NASA was toen onderweg naar Jupiter en zag het gebeuren.

Zo’n inslag past bij het beeld van Jupiter als schild. Maar dezelfde zwaartekracht kan kleine objecten ook naar het binnenste deel van het zonnestelsel slingeren, schrijft NASA. Daar draait de aarde.

Horner en Jones rekenden dat in 2008 na. Deze twee sterrenkundigen werkten bij de Open University, een Britse universiteit. Ze keken naar planetoïden. Een planetoïde is een brok steen of metaal dat om de zon draait. Hun uitkomst: de bescherming is veel minder duidelijk dan lang is aangenomen. Een reuzenplaneet kan het aantal inslagen op aarde zelfs flink verhogen.

Wij vinden Jupiter als lijfwacht daarom een te mooi verhaal. Hij is eerder een verkeersregelaar die soms een brok tegenhoudt en soms een brok doorstuurt.

Veelgestelde vragen over Jupiter