Hoe werken de Tweede Kamerverkiezingen? Stemmen tot kabinet

De laatste Tweede Kamerverkiezing was op 29 oktober 2025. Van de 13,6 miljoen kiesgerechtigden brachten er 10,6 miljoen hun stem uit, een opkomst van 78,3 procent, zo stelde de Kiesraad op 7 november 2025 vast. Van de 27 partijen die meededen, haalden er 15 een of meer zetels. Een zetel kostte 70.479 stemmen. Daarna duurde het 117 dagen voordat er een kabinet stond. Hoe dat allemaal werkt, van stempas tot beëdiging, lees je hieronder.

Wat is de Tweede Kamer?

De Tweede Kamer der Staten-Generaal is het rechtstreeks gekozen deel van het parlement. Ze telt 150 leden, zo staat in de Grondwet, en wordt in beginsel eens in de vier jaar gekozen. Samen met de Eerste Kamer, die 75 leden telt en getrapt wordt gekozen via de Provinciale Staten, vormt ze de Staten-Generaal. De Tweede Kamer heeft twee taken: samen met de regering wetten maken en het kabinet controleren. Ze kan wetsvoorstellen wijzigen, eigen voorstellen indienen en het vertrouwen in een minister opzeggen. Hoe dat past in het grotere geheel, lees je bij de democratie in Nederland.

Wie mag stemmen?

Iedereen met de Nederlandse nationaliteit die op de dag van de verkiezing 18 jaar of ouder is, mag stemmen. Dat geldt ook voor Nederlanders die in het buitenland wonen; zij moeten zich wel eenmalig registreren bij de gemeente Den Haag. Alleen wie door een rechter uit het kiesrecht is ontzet, wat zelden gebeurt, mag niet stemmen. Anders dan bij de gemeenteraadsverkiezingen mogen inwoners zonder Nederlandse nationaliteit niet meestemmen voor de Tweede Kamer.

Hoe gaat het stemmen in zijn werk?

Een paar weken voor de verkiezing krijg je van je gemeente een stempas thuis. Daarmee kun je stemmen in elk stembureau in je eigen gemeente. Neem ook een identiteitsbewijs mee: een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs. Dat document mag op de verkiezingsdag maximaal vijf jaar verlopen zijn, zo meldt de Kiesraad. Wil je in een andere gemeente stemmen, dan vraag je vooraf een kiezerspas aan.

In het stembureau controleren de leden je stempas en je identiteitsbewijs. Daarna krijg je een stembiljet met alle partijen en hun kandidaten. Je kleurt één rondje rood: bij de lijsttrekker of bij een andere kandidaat van die partij. Stem je op iemand anders dan de lijsttrekker, dan heet dat een voorkeurstem. Kleur je meer dan één rondje of schrijf je iets op het biljet, dan is je stem ongeldig. Laat je het biljet leeg, dan stem je blanco: die stem telt mee voor de opkomst, maar niet voor de zetelverdeling.

Kun je zelf niet, dan kun je iemand anders voor je laten stemmen met een volmacht. Op de achterkant van je stempas machtig je een kiezer uit je eigen gemeente. Met een schriftelijke volmacht, uiterlijk vijf dagen voor de verkiezing aangevraagd, kan dat ook iemand uit een andere gemeente zijn. Een gemachtigde mag maximaal twee volmachten aannemen en moet die tegelijk met zijn eigen stem uitbrengen.

Hoe worden de zetels verdeeld?

Nederland kent evenredige vertegenwoordiging: het hele land is één kiesdistrict en elke partij krijgt zetels naar rato van haar stemmen. De sleutel is de kiesdeler, het aantal geldige stemmen gedeeld door 150. In 2025 was dat 70.479. Elke partij krijgt zoveel zetels als de kiesdeler in haar stemmental past. Een formele kiesdrempel bestaat niet, zo legt de Kiesraad uit; wie minder stemmen haalt dan de kiesdeler, krijgt gewoon geen zetel. De zetels die na de eerste verdeling overblijven, de restzetels, gaan naar de partijen met het grootste gemiddelde aantal stemmen per zetel.

Daarna worden de zetels van een partij over haar kandidaten verdeeld. Dat gaat in principe in de volgorde van de lijst, maar een kandidaat met genoeg voorkeurstemmen springt naar voren. De voorkeurdrempel ligt op 25 procent van de kiesdeler, in 2025 dus ruim 17.600 stemmen.

Wat de partijen willen, is vaak terug te voeren op een politieke stroming. De VVD en D66 staan in de traditie van het liberalisme, andere partijen hebben hun wortels in het socialisme of de christendemocratie. Ken je die stroming, dan lees je een verkiezingsprogramma een stuk sneller.

Wat gebeurt er na de verkiezingen?

Op de verkiezingsavond tellen de stembureaus de stemmen en geven de gemeenten de uitslagen door. Die avond is de uitslag nog voorlopig. De Kiesraad stelt de officiële uitslag ruim een week later vast; in 2025 gebeurde dat op 7 november. Daarna begint het echte werk: er moet een kabinet komen dat kan rekenen op steun in de Kamer. Omdat geen enkele partij ooit de helft van de zetels haalt, moeten partijen samenwerken in een coalitie.

De kabinetsformatie

Sinds 2012 leidt de Tweede Kamer zelf de formatie; daarvoor deed de koning dat. De Kamer wijst eerst een verkenner aan, die met alle fracties praat over mogelijke coalities. Daarna volgt een informateur, die de onderhandelingen tussen de beoogde coalitiepartijen begeleidt tot er een coalitieakkoord ligt. Ten slotte verdeelt een formateur, meestal de beoogde minister-president, de ministersposten. De nieuwe ministers en staatssecretarissen worden door de koning beëdigd. In 2025 en 2026 duurde dat traject 117 dagen: het kabinet-Jetten van D66, VVD en CDA werd op 23 februari 2026 beëdigd. Dat is een minderheidskabinet, want de drie partijen hebben samen 66 van de 150 zetels.

Coalitie en oppositie

De partijen die het kabinet leveren, vormen de coalitie. Alle andere partijen zijn de oppositie, zoals de PVV, de tweede partij van 2025. Een meerderheidskabinet steunt op minstens 76 zetels; een minderheidskabinet moet per wetsvoorstel steun zoeken bij oppositiepartijen. De Kamer stemt over elk wetsvoorstel en kan het kabinet naar huis sturen door het vertrouwen op te zeggen. Dat is de kern van de parlementaire democratie.

Wat is het verschil tussen regering en kabinet?

De regering bestaat volgens de Grondwet uit de koning en de ministers. Het kabinet bestaat uit de ministers en de staatssecretarissen, zonder de koning. De ministerraad is de wekelijkse vergadering van alleen de ministers, met de minister-president als voorzitter. De koning is onschendbaar; de ministers zijn verantwoordelijk voor alles wat hij doet en zegt. Hij ondertekent wetten en koninklijke besluiten, leest op Prinsjesdag de troonrede voor die de ministers hebben geschreven en spreekt de minister-president wekelijks.

Wat doet de Kamervoorzitter?

De Kamervoorzitter is een van de 150 leden en wordt door de Kamer zelf gekozen. De voorzitter leidt de debatten, bewaakt de orde en de spreektijd en vertegenwoordigt de Kamer naar buiten. Kamerleden spreken elkaar nooit rechtstreeks aan, maar altijd via de voorzitter; dat houdt het debat zakelijk. De voorzitter blijft lid van zijn of haar partij en stemt gewoon mee.

Wat is een demissionair kabinet?

Een kabinet is demissionair zodra het zijn ontslag heeft aangeboden aan de koning. Dat gebeurt als het kabinet valt, bijvoorbeeld omdat de coalitie uit elkaar is gevallen of de Kamer het vertrouwen heeft opgezegd, en ook vlak voor reguliere verkiezingen. Een demissionair kabinet blijft aan tot er een nieuw kabinet is, maar behandelt alleen lopende zaken. Onderwerpen die de Kamer controversieel verklaart, blijven liggen tot het nieuwe kabinet er is. Valt een kabinet voortijdig, dan wordt de Tweede Kamer ontbonden en volgen er vervroegde verkiezingen. Wat er op zo’n moment met de Grondwet kan gebeuren, lees je bij wijzigingen in de Grondwet bij de verkiezingen.

Veelgestelde vragen over de Tweede Kamerverkiezingen