Appelboom snoeien: in februari en nooit meer dan een vijfde

Twintig procent is de grens, schrijven het Limburgs Landschap en het Vlaamse onderzoeksinstituut ILVO. Snoei je meer, dan raakt de boom uitgeput, sterft een deel van de wortels af en schiet hij vol rechte, onvruchtbare takken. Die schade zie je volgens ILVO pas twee tot drie jaar later in de kroon. Februari is het beste moment, vlak voordat de sapstroom op gang komt. In december zijn de sporen van vruchtboomkanker juist heel actief. Dat is een schimmelziekte die ingezonken plekken in de bast van stam en takken maakt.

In de winter of in de zomer snoeien

Een appelboom kun je in de winter en in de zomer snoeien, maar het effect is tegengesteld. Wintersnoei zet de boom aan tot groei, legt ILVO uit: er moeten minder takken gevoed worden, dus de wortels sturen hun kracht naar minder knoppen. Zomersnoei remt juist. De boom reageert minder fel en maakt minder waterloten.

Daaruit volgt een eenvoudige keuze:

Wanneer is een boom in evenwicht? Iowa State University geeft een maat die je aan de boom kunt zien: nieuwe scheuten van 25 tot 38 centimeter per jaar. Wij rekenden die maat om uit inches. Zijn ze korter, dan mag er meer gesnoeid worden. Zijn ze veel langer, dan is er te veel gesnoeid of te veel bemest.

Wintersnoei: februari is beter dan december

Een deel van de tuinwebsites laat de wintersnoei al in november of december beginnen. Dat mag, maar het is niet het beste moment. ILVO waarschuwt juist voor december, omdat de sporen van vruchtboomkanker dan heel actief zijn. Ook Iowa State en Oregon State raden de vroege winter af, omdat de boom dan meer kans heeft op vorstschade. Wacht dus liever tot februari, of tot begin maart als het een strenge winter is.

Snoei op een droge dag en niet bij zware vorst. Een vaste grens in graden geeft geen enkele officiële bron. Een nachtje lichte vorst is dus geen reden om af te zeggen, een week met strenge vorst wel.

Zomersnoei: pas als de takken klaar zijn met groeien

Op tuinwebsites begint de zomersnoei vaak al in juni. Dat is meestal te vroeg. Snoei pas als de nieuwe twijgen hun eindknop hebben gevormd en niet meer langer worden, schrijft ILVO. Dat is meestal tussen half juli en half september. Snoei je eerder, dan loopt de boom gewoon opnieuw uit.

Let in de zomer op nesten. Er is geen vaste broedtijd, schrijft Vogelbescherming Nederland: die verschilt per soort en per jaar. Veel vogels broeden tussen half maart en half juli, en sommige zangvogels nog in augustus. Een nest waarin een vogel broedt, mag je niet vernielen of verstoren. Kijk dus eerst in de boom voordat je begint.

Hoeveel je eraf haalt

Haal per snoeibeurt hoogstens een vijfde van het hout weg. Op tuinwebsites zie je ook ruimere getallen, tot 20 of 30 procent van de kroon in één keer. Dat vonden we bij geen enkele officiële bron. Ook een derde kom je tegen, maar dan bij het inkorten van een losse scheut. Zo gebruikt ILVO het ook: een derde van een twijg van een jonge boom, niet van de hele kroon.

Voor een jonge boom geeft ILVO deze regel: hoe harder een twijg groeit, hoe minder je hem inkort.

Klinkt dat omgekeerd? Het is logisch als je weet dat snoeien groei geeft. Een twijg die al hard groeit, wordt door een zware snoei alleen maar wilder. Een zwakke twijg krijgt door een stevige snoei juist nieuwe kracht.

Welke takken eruit gaan

Wie een appelboom snoeit, begint altijd met wat dood, ziek of gebroken is. Daarna kijk je naar takken die over elkaar heen schuren, die naar binnen groeien of die steil omhoog schieten. Het doel is een open kroon, met licht en lucht tot in het midden. Licht is nodig om bloemknoppen te vormen en voor een goede kleur van de appels, schrijft Iowa State University.

Het Limburgs Landschap geeft een handige werkvolgorde: werk van boven naar beneden, maar denk van onder naar boven. Bepaal eerst hoe de boom er over vijf jaar uit moet zien, en haal daarna pas takken weg.

Spaar het vruchthout

De appels groeien aan korte zijtakjes, de kortloten. Bij appels zitten de bloemen meestal op die kortloten of op hout van twee jaar oud, schrijft Oregon State University. Knip je al die korte takjes weg, dan heb je volgend jaar een mooie boom zonder appels. Kortloten vormen zich alleen goed als er licht bij komt. Ook daarom snoei je de kroon open.

Waterloten haal je helemaal weg

Waterloten zijn de lange, kaarsrechte takken die na een zware snoei uit de dikke takken en de stam schieten. Ze maken vooral hout en blad, en de eerste jaren geen vruchten. Knip ze niet half af, want vlak onder zo’n snoeiwond lopen volgend jaar juist weer nieuwe waterloten uit. Oregon State zegt het simpel: kort zulke scheuten niet in, maar haal ze helemaal weg, of laat er een paar staan tot ze vrucht dragen.

Het beste moment daarvoor is de zomer. Iowa State University raadt aan om ze vroeg in de zomer weg te halen, als ze nog zacht zijn. Dat is iets anders dan de zomersnoei van de kroon: een jonge, zachte waterlot knip je weg zodra je hem ziet. ILVO noemt de nazomer, omdat de boom dan het minst opnieuw uitloopt. Een paar waterloten in het midden van een kale tak kun je ook laten staan en buigen. Daar maak je dan nieuw vruchthout van.

Zo zaag je een tak zonder wondpasta

Zaag een dikke tak af net buiten de takkraag, het verdikte randje waar de tak aan de stam vastzit. Laat dat randje staan, schrijven ILVO en Oregon State. Een stompje groeit niet dicht en kan gaan rotten. Zaag je juist te diep, gelijk met de stam, dan wordt de wond groter dan nodig.

Een snoeiwond van een appelboom insmeren met wondpasta of snoeibalsem wordt vaak aangeraden, maar het nut is niet aangetoond. Er is geen duidelijk bewijs dat het houtrot voorkomt, schrijft Oregon State University. Wie netjes bij de takkraag zaagt, hoeft niets in te smeren. Dunne takken knip je met een schaar, net boven een knop; hoe je die schaar zet, lees je bij zo zet je de snoeischaar.

Hoe vaak je snoeit hangt af van de boomvorm

Hoe vaak je een appelboom snoeit, hangt af van de vorm van de boom. Dat onderscheid zie je op tuinwebsites weinig, terwijl het veel uitmaakt.

Een volgroeide hoogstam hoeft volgens ILVO maar eens in de drie tot vijf jaar onder handen genomen te worden. Een leiboom vraagt het meeste werk: Iowa State noemt meerdere snoeibeurten per jaar.

Een verwaarloosde appelboom snoeien

Een oude boom die jaren niet gesnoeid is, krijg je niet in één winter terug. Verdeel het werk over twee of drie jaar, schrijven zowel ILVO als Iowa State University. Haal per jaar hoogstens een vijfde weg, en van de top hoogstens 1,2 tot 1,5 meter. Die maat rekenden wij om uit de voeten van Iowa State.

Begin met het hart van de kroon. Volgens ILVO lopen de appels bij een oude boom vooral terug omdat de kroon zijn ronde vorm kwijt is, met de breedste takken onderaan. Dan komt er te weinig licht bij de onderste takken. Maak het midden vrij, ook als daar dikke takken voor weg moeten. Appel en peer kunnen dat hebben: ze lopen ook uit op dik hout. Een deel van het werk kun je in de nazomer doen, dan komen er minder waterloten terug.

Peer snoei je bijna net zo

Een perenboom snoei je op dezelfde momenten en met dezelfde regels als een appelboom. Het enige verschil is de vorm. Een peer groeit van nature als een piramide, met een doorgaande middentak, schrijft ILVO. Laat die vorm zo en maak er geen open vaasvorm van.

Kers en pruim snoei je niet in de winter

Staat er een kers of pruim naast je appelboom, wacht daar dan mee tot de zomer. Steenvruchten snoei je het best tijdens of direct na de pluk, schrijft ILVO. Er zijn twee redenen.

De eerste is loodglans, een schimmelziekte die bladeren zilvergrijs kleurt en een boom kan doden. De schimmel komt binnen via een verse wond. Een wond is in de eerste week na het snoeien het kwetsbaarst. Dat schrijft het Amerikaanse handboek voor plantenziekten van de universiteiten van Oregon, Washington en Idaho. De tweede is bacteriekanker. Ook die bacterie komt binnen via snoeiwonden. Oregon State University raadt daarom aan om zoete kersen in augustus te snoeien. Zomersnoei bij droog weer verkleint de kans op beide ziektes.

Dit is wanneer je welke fruitboom snoeit:

Ruim het snoeihout van kers en pruim op. De loodglansschimmel vormt zijn sporen alleen op dood hout, en een hoop snoeihout is vaak de bron van een nieuwe besmetting, schrijft het handboek.

In juni de appeltjes dunnen

Snoeien is niet de enige manier om meer en grotere appels te krijgen. Rond half juni laat een appelboom zelf een deel van zijn vruchtjes vallen. Meestal is dat niet genoeg, schrijft de voorlichtingsdienst van de University of Nebraska. Houd 15 tot 20 centimeter ruimte tussen de appels op een tak. Kies telkens de grootste vrucht en haal beschadigde vruchtjes weg.

Dunnen helpt ook tegen een bekend probleem: het ene jaar een volle boom en het jaar erna bijna niets. Nebraska noemt dat om-het-jaar-dragen. Het werkt het best in de eerste maand na de bloei, dus in mei of begin juni. Dunnen na ongeveer 20 juni maakt de appels van dit jaar nog wel groter. Maar de boom zet dan voor volgend jaar niet meer bloemknoppen aan, schrijft Nebraska. Wat je in de winter verder in de tuin doet, staat in de tuinkalender voor de winter.

Veelgestelde vragen over appelboom snoeien