Lavendel snoeien: twee keer per jaar en nooit in het hout

Wij telden het na in de dagelijkse metingen van het KNMI in De Bilt. In 23 van de laatste 30 voorjaren vroor het daar nog na 31 maart, en in de helft van de jaren zelfs na 16 april. Veel tuinsites laten de snoeitijd al eind maart beginnen. Kijk dus naar de plant en niet naar de kalender, want de plant weet beter dan welke datum ook wanneer het voorjaar echt begint. Daarnaast knip je lavendel één keer licht na de bloei. Twee keer per jaar snoeien heeft zich bewezen, schrijft de tuinacademie van de Duitse deelstaat Saksen. Dat is een Duits overheidsinstituut; de meeste andere bronnen zijn Amerikaanse universiteiten in een ander klimaat.

Eerst weten welke lavendel je hebt

In de tuinwinkel staan vaak drie soorten lavendel naast elkaar. Ze lijken op elkaar, maar ze gedragen zich anders in de winter en bij het snoeien. Het Vlaamse onderzoeksinstituut ILVO zette lavendel in de vrieskamer en vier winters buiten. De sterkste gewone lavendel overleefde daar min 19,4 graden. Kuiflavendel, die ILVO vlinderlavendel noemt, vroor al kapot bij min 2,9 graden.

Zo herken je ze, en zo verschilt hun verzorging:

De conclusie is eenvoudig. Voor de meeste tuinen is gewone lavendel de veilige keuze. Lavandin is een kruising van gewone lavendel met een andere soort. Een lavandin van het ras Phenomenal kan ook, maar zet hem op een beschutte plek waar het water goed wegloopt, schrijft Iowa State University. Kuiflavendel is een ander verhaal. Daar staat verderop een apart stuk over.

Lavendel snoeien na de bloei

Lavendel snoeien na de bloei is de eerste snoeibeurt. Zodra de lavendel is uitgebloeid, knip je de verdorde aren eraf. De Saksische tuinacademie raadt aan om de scheuten dan met een derde in te korten. Zo blijft de plant compact en valt hij niet open.

Gewone lavendel is eerder uitgebloeid dan lavandin, die doorbloeit tot in september. Wacht bij lavandin niet te lang, want snoei je laat in het jaar, dan maakt de plant nieuwe scheuten. Die worden voor de winter mogelijk niet meer hard genoeg, waarschuwt NC State University. In De Bilt vroor het in 11 van de laatste 30 jaar al vóór 1 november. De vroegste vorstnacht viel op 30 september. Een snoeibeurt in oktober of november is daarom geen goed idee.

Wat doe je dan met lavandin die in september nog bloeit? Knip alleen de uitgebloeide aren weg en bewaar het echte snoeiwerk voor het voorjaar.

Een tweede bloei is mogelijk

Gewone lavendel bloeit in Colorado vaak twee keer in één seizoen, schrijft Colorado State University. Lavandin bloeit maar één keer. Dat is een reden om direct na de eerste bloei te knippen: dan heeft de plant nog tijd om opnieuw te bloeien. Of dat hier lukt, hangt af van de nazomer. Een meting voor ons klimaat vonden we niet.

Lavendel snoeien in het voorjaar

De tweede keer lavendel snoeien doe je in het voorjaar, na de laatste vorst. Dan haal je nog een derde tot twee derde van de plant weg, schrijft de Saksische tuinacademie, maar niet te diep. Het teken dat je kunt beginnen, staat op de plant zelf. Colorado State University noemt het moment waarop onderaan de plant nieuwe groene blaadjes verschijnen.

Dat moment valt meestal later dan eind maart. Wij telden in de daggegevens van het KNMI-weerstation De Bilt wanneer het in de laatste 30 jaar voor het laatst vroor:

Wie eind maart flink knipt terwijl er nog niets groeit, ziet niet waar het nieuwe groen komt en knipt makkelijk te diep. Dan houdt de plant te weinig blad over om weer op gang te komen, schrijft de Saksische tuinacademie. Wacht dus tot je onderaan het nieuwe groen ziet. In een gewoon jaar is dat rond half april, in een koud voorjaar later.

Hoe ver je terugknipt

Knip tot het groen en nooit lager. Geen van de officiële bronnen die wij lazen noemt een vaste hoogte in centimeters, al staat die op tuinwebsites wel. Een jonge plant is nu eenmaal veel kleiner dan een oude. Zoek daarom op elke tak het onderste groene blad en knip een paar centimeter daarboven. Ook lavandin knip je nooit tot in het hout.

Gebruik een scherpe schaar, zodat je de stengels knipt en niet kneust. Hoe je de schaar zet, staat bij het snoeien van de hortensia onder zo zet je de snoeischaar.

Bij lavendel snoeien nooit in het kale hout

Onderaan wordt een lavendel na een paar jaar grijs en houtig. Uit dat kale hout groeien nauwelijks nieuwe scheuten. Iowa State University schrijft dat lavendel uit oud hout niet makkelijk opnieuw uitloopt, en de Saksische tuinacademie zegt dat hij er slecht uitloopt. Knip je alle groene blaadjes van een tak af, dan blijft er vaak een kale stok over. Bij lavendel snoeien laat je dus altijd wat groen staan.

Een verhoute of verwaarloosde lavendel

Is je lavendel van onderen helemaal kaal en staat het groen alleen nog bovenop? Dan kun je hem niet in één keer terugzetten. Knip in het voorjaar alleen tot het laagste groen. Knip je dieper, dan loopt hij nog maar hier en daar uit, schrijft de Saksische tuinacademie. Komt er na een seizoen of twee onderaan nog steeds geen nieuw groen bij, dan wordt het niet meer beter.

Vervangen is geen schande. Met goede zorg kan lavendel heel oud worden, tot 30 jaar volgens de Saksische tuinacademie. Maar een kale, houtige plant wordt niet meer jong. Begin dan opnieuw.

Stekken van het snoeiafval

Je oude plant is de makkelijkste bron voor een nieuwe. De Saksische tuinacademie gebruikt het snoeiafval uit het voorjaar. Neem een takje van ongeveer 15 centimeter, haal de onderste blaadjes eraf en zet het ongeveer 10 centimeter diep in een pot. Colorado State University stekt juist na de bloei, met takjes zonder bloemknop, en ziet na ongeveer drie weken wortels.

Kuiflavendel is een terrasplant

Kuiflavendel herken je aan de dikke aar met de opvallende vlaggetjes erbovenop. Hij is mooi, maar hij kan niet tegen vorst. In de proef van ILVO vroor hij kapot bij min 2,9 graden. In De Bilt werd het in alle 30 winters die wij telden kouder dan dat. ILVO noemt kuiflavendel daarom alleen geschikt als eenjarige plant voor balkon of terras.

Wil je hem houden, zet hem dan in een pot die je in de winter vorstvrij kunt zetten. Snoei hem na de bloei licht, zodat hij vol blijft. Zet hem nooit tot op de grond terug, want daar kan hij aan doodgaan, schrijft NC State University. Ook binnen blijft het een plant die niet lang meegaat.

Waarom lavendel in de winter doodgaat

Gaat je gewone lavendel na de winter dood, dan is kou zelden de oorzaak. Zo koud als in de proef van ILVO werd het in De Bilt in dertig jaar niet. Water is de grote boosdoener. In zware of slecht doorlatende grond gaan de wortels rotten, schrijft Iowa State University. De plant is het kwetsbaarst als de grond lang nat blijft of als het steeds vriest en dooit. In zware klei sterft gewone lavendel af, schrijft NC State University.

Plant lavendel daarom op een verhoging, zeker op kleigrond. Leg er geen dikke laag schors of compost omheen, want die houdt het vocht vast. En bemest hem niet. Veel stikstof geeft volgens Iowa State University veel blad en minder bloemen.

Twijfel je na de winter of je lavendel dood is? Wacht met snoeien tot het nieuwe groen komt. Pas dan zie je welke takken nog leven. Alle tuinklussen per maand staan in de tuinkalender voor het hele jaar.

Veelgestelde vragen over lavendel snoeien