Wat is een orkaan en kan hij Nederland bereiken?

Als orkaan haalt hij ons land niet. Zijn resten komen wel, als herfststorm met veel regen. In de 40 jaar tot 2024 kwam 10 procent van de Atlantische orkanen in Europa aan land, schreef het KNMI in oktober 2024. Dat is ongeveer één per jaar. Het KNMI is het weerinstituut van de Nederlandse overheid. Voor Saba en Sint Eustatius ligt het anders. Langs die eilanden van Caribisch Nederland trekken geregeld orkanen. Meer over het weer, de aarde en de ruimte lees je in het kennisgebied Wereld.

Orkaan en tyfoon zijn hetzelfde verschijnsel

Een orkaan, een tyfoon en een cycloon zijn dezelfde soort storm. De officiële naam is tropische cycloon. Dat is een draaiend stelsel van wolken en onweersbuien boven tropisch water. Alleen de plek bepaalt hoe de storm heet. Zo legt het National Hurricane Center het uit. Dat is het orkaancentrum van de Amerikaanse overheid, in Miami. Het volgt de orkanen op de Atlantische Oceaan en waarschuwt ervoor.

• Orkaan heet de storm op de Atlantische Oceaan en in het oosten van de Stille Oceaan.
• Tyfoon heet hij in het westen van de Stille Oceaan, ten noorden van de evenaar.
• Cycloon heet hij in de Indische Oceaan en in het zuiden van de Stille Oceaan.

Op het noordelijk halfrond draait zo’n storm tegen de klok in. Hij is een paar honderd kilometer breed, schrijft het KNMI.

Verwar de orkaan niet met windkracht 12. Op de schaal van Beaufort heet die hoogste trede ook orkaan. Dat woord zegt daar alleen hoe hard het waait. Een winterstorm met windkracht 12 op de Noordzee is geen tropische cycloon. Hoe die schaal werkt, lees je in ons artikel over windkracht en de schaal van Beaufort.

Hoe een orkaan ontstaat

Een orkaan ontstaat boven zeewater van minstens 26 tot 27 graden. Uit zulk warm water verdampt veel vocht. De vochtige lucht stijgt op en koelt af. De waterdamp wordt weer water en er vormen zich wolken, zoals bij elke bui. Daarbij komt warmte vrij, en die warmte is de brandstof van de storm. Bij een orkaan hoort daarom altijd zware regen, legt het KNMI uit.

Er is nog iets nodig: de draaiing van de aarde. Die buigt de aangezogen lucht af, waardoor het hele stelsel gaat draaien. Die kracht heet de corioliskracht. Op de evenaar is ze nul. Dicht bij de evenaar komen orkanen daarom niet of nauwelijks voor.

In het midden zit het oog. Dat is een gebied van 30 tot 50 kilometer breed waar het opklaart en bijna windstil is. Trekt het oog voorbij, dan steekt de storm weer op, nu uit een andere richting.

Boven land en boven koud zeewater dooft een orkaan uit. De toevoer van waterdamp valt dan weg. De wind neemt meestal snel af, maar de regen blijft. Soms valt er meer dan 500 millimeter op één dag. Dat is een laag water van een halve meter.

Van tropische depressie tot orkaan

Een orkaan groeit in stappen, en bij elke stap hoort een vaste windsnelheid. Tot en met 62 kilometer per uur heet het stelsel een tropische depressie. Een depressie is een gebied met lage luchtdruk. Vanaf 63 kilometer per uur is het een tropische storm. Die krijgt een naam. Vanaf 119 kilometer per uur is het een orkaan.

De categorieën van een orkaan in één tabel

Een orkaan valt in een van de vijf categorieën van de schaal van Saffir-Simpson. Vanaf categorie 3 spreekt het orkaancentrum van een zware orkaan.

In de tabel hieronder staat bij elke trap hoe hard het waait. Je ziet ook welke windkracht daar ongeveer bij hoort en welke schade je kunt verwachten.

De omschrijvingen gaan over Amerikaanse huizen met een houten geraamte.

Waarom je soms 249 of 250 leest

Categorie 5 begint bij 252 kilometer per uur. Oudere tabellen noemen 249 of 250, want dat was de grens tot 2012. In dat jaar maakte het orkaancentrum categorie 4 aan beide kanten iets breder.

De reden was praktisch. Het centrum geeft de wind op in knopen. Een knoop is één zeemijl per uur, ofwel 1,852 kilometer per uur. Bij het omrekenen naar mijlen of kilometers per uur viel een storm soms net in de verkeerde categorie. Geen enkele orkaan kreeg door de wijziging een andere categorie.

In de uitleg van het KNMI staat 248 als grens. Wij volgen de schaal van het orkaancentrum zelf.

Eén minuut tegenover tien minuten

Categorie 1 en windkracht 12 beginnen bij dezelfde grens: 64 knopen. Dat is ongeveer 119 kilometer per uur. Toch meten ze niet hetzelfde. Het Amerikaanse orkaancentrum neemt de hoogste wind, gemiddeld over één minuut. Het KNMI rekent voor de schaal van Beaufort met het gemiddelde over tien minuten. In de hardste minuut waait het altijd minstens zo hard als gemiddeld over tien minuten. Dezelfde storm krijgt bij de Amerikanen dus meestal een hoger getal.

Op de KNMI-lijst van zware stormen sinds 1910 staat windkracht 12 boven land maar één keer. Dat was op 7 september 1944 in Vlissingen, met een uurgemiddelde van 126 kilometer per uur. In getal past dat in categorie 1. Een tropische orkaan was het niet, want die komt in Nederland niet voor.

De categorie zegt niets over het water

De schaal telt alleen de wind. Stormvloed, overstromingen door regen en windhozen tellen niet mee, waarschuwt het orkaancentrum zelf. Een stormvloed is zeewater dat de wind tegen de kust omhoog duwt.

Toch kan het water gevaarlijker zijn dan de wind. Tropische storm Fred haalde in 2021 niet eens categorie 1. Hij trok langzaam en gaf daardoor overstromingen op Cuba en in de Verenigde Staten, schrijft het KNMI.

Ons oordeel: lees de categorie als maat voor de wind, niet als maat voor de ramp. Hoe wind en getij samen het water opjagen, lees je in ons artikel over eb en vloed.

Wanneer is het orkaanseizoen?

Het Atlantische orkaanseizoen loopt van 1 juni tot en met 30 november. De piek valt op 10 september. De meeste orkanen komen tussen half augustus en half oktober, meldt het Amerikaanse orkaancentrum. Het zeewater is aan het eind van de zomer namelijk het warmst.

Een gemiddeld seizoen telt 14 stormen met een naam. Zeven daarvan worden een orkaan. Drie groeien door tot een zware orkaan. Het orkaancentrum rekende dat uit over de jaren 1991 tot en met 2020.

Het seizoen komt laat op gang en loopt lang door. De eerste orkaan ontstaat gemiddeld pas rond 11 augustus, de zevende rond 15 november. Begin oktober is het seizoen dus nog lang niet voorbij.

Hoe een orkaan aan zijn naam komt

Een tropische storm krijgt een naam zodra de wind 63 kilometer per uur haalt. Dat is windkracht 8. De naam komt van een vaste lijst op alfabet. Voor de Atlantische Oceaan bestaan zes lijsten, die om de beurt een jaar meedoen. De lijst van 2026 begint met Arthur, Bertha en Cristobal. In 2032 komt dezelfde lijst terug. Op elke lijst staan 21 namen, om en om van een man en een vrouw.

De lijsten bestaan sinds 1953. Eerst stonden er alleen vrouwennamen op, sinds 1979 ook mannennamen. Een commissie van de Wereld Meteorologische Organisatie beheert ze. Dat is de weerorganisatie van de Verenigde Naties. De namen zijn kort en makkelijk uit te spreken, zodat een waarschuwing snel rondgaat. Orkanen worden niet naar bestaande personen genoemd.

Eiste een orkaan veel levens of gaf hij veel schade, dan verdwijnt zijn naam voorgoed. Het orkaancentrum houdt bij welke namen zijn geschrapt. Wij telden er 100, van 1954 tot en met 2025. Het seizoen van 2005 leverde er vijf, waaronder Katrina. Van het seizoen van 2017 verdwenen er vier, waaronder Irma en Maria. De nieuwste op de lijst is Melissa, uit 2025.

Wat Nederland van een orkaan merkt

Nederland merkt van een orkaan alleen de resten, als gewone depressie. Een tropische cycloon zelf komt hier niet voor, schrijft het KNMI.

Onderweg naar het noorden komt de orkaan boven kouder water. Hij verliest zijn ronde vorm en gaat op een gewone storm lijken. Daarna kan hij weer sterker worden. Zulke stormen zijn bij aankomst in Europa daardoor sterker dan gemiddeld. Het KNMI noemt zo’n storm een ex-orkaan.

Drie ex-orkanen van de laatste jaren

Ophelia trok op 16 oktober 2017 over Ierland, met windsnelheden van 150 kilometer per uur. Zeker drie mensen kwamen om. Ongeveer 360.000 Ieren zaten zonder stroom. Twee dagen eerder was Ophelia nog een orkaan van categorie 3.

Kirk was in oktober 2024 eerst een orkaan van categorie 4. Zijn resten trokken zuidelijker langs dan verwacht. Voor het zuiden van Limburg rekende het KNMI op 40 tot 50 millimeter regen.

Humberto was in september 2025 een orkaan van de zwaarste categorie. Begin oktober trokken zijn resten naar Ierland. Europese weerdiensten gaven die storm een eigen naam, Amy.

Hoor je in oktober het woord ex-orkaan in het weerbericht, dan weet je dus wat er komt. Geen palmbomen die plat gaan, wel een natte dag met windstoten. Zet de tuinstoelen binnen. Waait er toch een boom op je schutting, lees dan wie stormschade betaalt.

Komt er ooit een echte orkaan op de Noordzee?

Of een orkaan ooit de Noordzee haalt, is nog niet zeker, schrijft het KNMI in het Klimaatsignaal van 2021. In dat rapport beschrijft het instituut hoe het klimaat in Nederland verandert. Orkanen drukken nu al hun stempel op ons weer. In het orkaanseizoen is bijna 9 procent van de zware stormen op de Noordzee begonnen als orkaan.

Door de opwarming schuift het warme zeewater op naar het noorden. Orkanen die vlak na hun ontstaan naar het noorden afbuigen, bereiken Europa dan vaker. Het KNMI noemt Ophelia als voorbeeld. Volgens een berekening had die storm ook onze kust kunnen bereiken, door het Nauw van Calais. Dat is de smalle zee tussen Engeland en Frankrijk.

Ons oordeel: voor Nederland is de ex-orkaan het echte verhaal. Hij brengt in september en oktober windstoten en vooral veel regen. Een orkaan van categorie 5 hoeft hier niemand te verwachten.

Orkanen in Caribisch Nederland

Nederland krijgt wel met orkanen te maken, alleen niet aan de Noordzee. Caribisch Nederland bestaat uit de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het KNMI maakt er de weerberichten en waarschuwt als er een orkaan aankomt.

Het risico verschilt sterk per eiland. Langs Saba en Sint Eustatius trekt gemiddeld eens in de twee jaar een orkaan op minder dan 150 kilometer afstand. Bij Bonaire gebeurt dat ongeveer eens in de tien jaar. Bonaire ligt zuidelijker, dichter bij de evenaar. De meeste orkanen trekken er ten noorden langs.

Het KNMI telde ook de stormen sinds er betrouwbare metingen zijn. Van 1981 tot en met 2020 kwamen 35 tropische stormen en orkanen binnen 250 kilometer van Saba en Sint Eustatius. Bij Bonaire waren het er 14.

Wind is niet het enige gevaar. Saba en Sint Eustatius zijn vulkanische eilanden met steile hellingen. Zware regen geeft daar modderstromen, waarschuwt het KNMI. Bonaire heeft juist een kust die gevoelig is voor stormvloed. Een kleine storm kan daar dus grote gevolgen hebben.

Irma in september 2017

Orkaan Irma kwam op 6 september 2017 aan land op het eiland Sint Maarten, als orkaan van categorie 5. De wind haalde volgens het Amerikaanse orkaancentrum 155 knopen. Omgerekend is dat 287 kilometer per uur.

Het Nederlandse deel van dat eiland hoort niet bij Caribisch Nederland. Sint Maarten is een van de vier landen van het Koninkrijk, net als Nederland zelf. Op Sint Maarten vielen vier doden en raakten 23 mensen gewond. Ongeveer 70 procent van de gebouwen werd beschadigd of verwoest. Ook het vliegveld liep zware schade op.

Nederland zette eind 2017 € 550 miljoen opzij voor de wederopbouw, meldt de Rijksoverheid, de website van de ministeries. Op de lijst van projecten die zijn gestart of afgerond, staat het ruimen van 139 scheepswrakken.

Saba en Sint Eustatius werden door Irma niet rechtstreeks geraakt, schreef het KNMI in 2021. De natuur op de eilanden liep wel flinke schade op.

Reis je in het seizoen naar Sint Maarten, lees dan vooraf het reisadvies van de Rijksoverheid. Het risico is volgens dat advies het grootst van half augustus tot eind september.

Wat klimaatverandering met orkanen doet

Orkanen worden zwaarder, maar ze komen niet vaker voor. Het IPCC zette in 2021 het onderzoek daarover op een rij. Het IPCC is het klimaatpanel van de Verenigde Naties. Wereldwijd is het aandeel zware tropische cyclonen in 40 jaar waarschijnlijk gegroeid, schrijft het panel. Over het totale aantal durft het geen trend te noemen. Voor de toekomst verwacht het een groter aandeel in categorie 4 en 5. Ook de wind in de zwaarste stormen neemt toe.

Het KNMI komt op hetzelfde uit. Warmer zeewater geeft meer verdamping en dus meer energie. Het totale aantal orkanen neemt naar verwachting zelfs iets af. Hoog in de lucht warmt het namelijk sterker op dan aan de grond. Buien groeien dan minder makkelijk uit tot een orkaan.

Wel valt er meer regen. Bij elke graad opwarming kan de lucht 7 procent meer water bevatten. Caribisch Nederland moet rekenen op zwaardere stormen. Nederland zelf krijgt in het najaar volgens klimaatmodellen vaker de staart van een orkaan. Hoe die opwarming werkt, lees je in ons artikel over de opwarming van de aarde.

Veelgestelde vragen over orkanen