Pesten op school: wat de school moet en wat jij kunt doen

Van de kinderen in groep 8 wordt 10 procent vaak gepest op school. Vaak betekent hier minstens twee keer per maand. Dat staat in het HBSC-onderzoek, dat op 21 september 2026 verscheen. Daarin meten de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut elke vier jaar hoe het met scholieren gaat. Het Trimbos-instituut is een onafhankelijk kennisinstituut voor mentale gezondheid. Een school moet sinds 1 augustus 2015 beleid tegen pesten voeren en de veiligheid van haar leerlingen meten. Een strengere wet kwam er niet. De Tweede Kamer stemde op 30 juni 2026 tegen het voorstel. Meer over opgroeien en opvoeden staat in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat pesten is en waar plagen ophoudt

Pesten is een kind steeds opnieuw pijn doen, terwijl het zich niet goed kan verweren. Dat is in gewone woorden hoe het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) pesten omschrijft. Het NJi is een onafhankelijk kenniscentrum over opgroeien en opvoeden. Uit die omschrijving volgen drie kenmerken.

• Het gebeurt steeds opnieuw, niet één keer.
• Iemand wil de ander pijn doen: met woorden, met slaan of schoppen, of door hem buiten te sluiten.
• De pester is sterker of heeft de groep achter zich.

Bij plagen ontbreekt dat laatste. Beide kinderen zijn dan ongeveer even sterk, en de ander kan iets terugdoen.

Zo merk je het aan je kind

Een gepest kind durft soms niet meer naar school, slaapt slecht, of is gespannen of misselijk. Dat zijn signalen die het NJi noemt. Soms heeft een kind ook geen zin meer in dingen die het eerst leuk vond. Erover praten vindt het moeilijk. Vaak is het bang dat ingrijpen het erger maakt, schrijft het NJi. Let daarom op wat je ziet. Onze eigen vuistregel: heeft je kind op zondagavond buikpijn, en is die in de vakantie weg? Dan is dat een reden om door te vragen.

Op de basisschool wordt de groep steeds belangrijker, en daarmee ook wie erbij hoort. Meer daarover staat in ons artikel over de ontwikkeling van een schoolkind.

Hoeveel kinderen gepest worden

In 2025 werd 9,9 procent van de kinderen in groep 8 vaak gepest op school. Op de middelbare school was het 6,9 procent van de leerlingen van 12 tot en met 16 jaar. Reken je met een klas van 25, dan zijn dat in groep 8 twee of drie kinderen. In een even grote klas op de middelbare school is het er één of twee. Aan HBSC deden ruim 1.500 kinderen uit groep 8 mee en ruim 5.100 middelbare scholieren.

Op de middelbare school springt 13 jaar eruit. Van de 13-jarigen wordt 10 procent vaak gepest, meer dan bij 14 en 16 jaar. Bij de 16-jarigen is het 4,2 procent. Dertien jaar is ook een leeftijd waarop leeftijdsgenoten zwaarder gaan wegen dan ouders. Dat hoort bij de ontwikkeling van een puber. Jongens en meisjes worden ongeveer even vaak gepest.

Na 2017 stijgt het weer

Het laagste punt lag in 2017, daarna liep het aandeel gepeste leerlingen weer op. In de tabel hieronder zie je per meetjaar welk deel van de leerlingen zei vaak gepest te worden op school.

Wie nog leest dat pesten afneemt, leest een vergelijking met 2001. Tussen 2001 en 2017 werd het aandeel in groep 8 meer dan gehalveerd. Over de stijging daarna zijn de onderzoekers voorzichtig. Tussen 2021 en 2025 zien zij alleen bij meisjes op de middelbare school een duidelijke stijging. Vergeleken met 2017 worden middelbare scholieren en meisjes in groep 8 wel vaker gepest. Bij die meisjes verdubbelde het aandeel bijna, van 5,6 naar 10,9 procent.

Waarom je overal andere percentages leest

Elk onderzoek omschrijft pesten anders en telt dus iets anders. Daardoor zijn de uitkomsten moeilijk te vergelijken, waarschuwt het NJi. Neem de 17 procent die je vaak leest voor de basisschool. Dat cijfer komt uit de Landelijke Veiligheidsmonitor over schooljaar 2021-2022. Dat onderzoek meet hoe veilig leerlingen en personeel zich op school voelen. Het telt iedereen mee die zegt wel eens gepest te worden. HBSC telt alleen wie het vaak overkomt, en vraagt het op de basisschool alleen aan groep 8. Leg dus alleen cijfers uit hetzelfde onderzoek naast elkaar.

Wat de school volgens de wet moet doen

Elke basisschool moet zorgen voor de veiligheid van haar leerlingen. Dat heet de zorgplicht. Die ligt bij het schoolbestuur, de organisatie die de school bestuurt. Dat staat in de Wet op het primair onderwijs, de wet voor basisscholen. Het bestuur moet in ieder geval drie dingen doen.

• Beleid voeren over veiligheid.
• De veiligheid van leerlingen meten, met een actueel beeld dat voor de hele school klopt.
• Iemand aanwijzen die het beleid tegen pesten coördineert en die het aanspreekpunt is bij pesten.

Voor middelbare scholen en het speciaal onderwijs gelden dezelfde eisen. Dat schrijft de Inspectie van het Onderwijs, de toezichthouder van de overheid op scholen. Vaak is het aanspreekpunt de vertrouwenspersoon, schrijft de Rijksoverheid. Wie het op jouw school is, staat in de schoolgids of op de site van de school.

Een pestprotocol is niet verplicht

Een pestprotocol hoeft een school niet te hebben. Dat is een document met afspraken over wat de school doet als er gepest wordt. Verplicht is een veiligheidsplan met beleid tegen pesten, schrijft de Rijksoverheid. Een pestprotocol kan daar een onderdeel van zijn. Zelfs het woord vertrouwenspersoon staat niet in de wet voor basisscholen. De school kiest dus zelf hoe ze het regelt, zolang ze de drie plichten nakomt.

Als ouder heb je er ook iets over te zeggen. De school mag het beleid pas vaststellen of wijzigen als de medezeggenschapsraad instemt. Dat is de raad waarin ouders en personeel meepraten over de school.

De meting en wat de inspectie ermee doet

De school meet ieder jaar hoe veilig haar leerlingen zich voelen. Zo leggen de Rijksoverheid en de inspectie de wet uit. In het wetsartikel zelf staat niet hoe vaak het moet. Uiterlijk op 1 juli wil de inspectie van elke school een samenvatting van de uitkomsten hebben. Komt die niet, dan krijgt de school een maand om dat alsnog te regelen. Daarna zet de inspectie de naam van de school op haar site. Ook kan zij een financiële sanctie opleggen.

De school heeft dus cijfers over hoe veilig haar leerlingen zich voelen. Vraag ernaar als je over pesten komt praten.

De strengere wet die er niet kwam

De Tweede Kamer verwierp op 30 juni 2026 het wetsvoorstel Vrij en veilig onderwijs. Lees je ergens dat scholen vanaf schooljaar 2026-2027 meer moeten doen tegen pesten, dan is dat achterhaald. Het kabinet stuurde het voorstel in juni 2025 naar de Kamer en wilde het in dat schooljaar laten ingaan. De fracties die voor stemden, hadden samen 68 van de 150 zetels.

Een week eerder, op 23 juni, had de Kamer het voorstel zelf al veranderd. Ze schrapte toen de plicht om incidenten te registreren. De staatssecretaris van Onderwijs noemde de aanpassingen ingrijpend. In een brief van 30 juni stond het verzoek om de eindstemming uit te stellen tot na de zomer. De Kamer stemde toch.

Wat het kabinet wilde toevoegen

In de tabel hieronder zie je wat een school nu moet, en wat er volgens het kabinet bij moest komen.

De zorgplicht van 2015 blijft dus gelden. Voor jou als ouder telt vooral de derde rij. Een school is niet verplicht om incidenten te registreren. Vraag je om een overzicht van wat er in de klas is voorgevallen, dan kan het zijn dat het er niet is.

Wat je als ouder kunt doen

Begin thuis, ga daarna naar de leerkracht of mentor, en stap pas hogerop als dat niets oplevert. Dat is ook de volgorde die de Rijksoverheid aanhoudt. Pesten stopt in de klas, niet op papier.

Eerst thuis

Luister en laat je kind het hele verhaal vertellen, raadt het NJi aan. Spreek daarna samen de volgende stap af. Ga niet achter de rug van je kind om naar school. Schrijf vanaf nu op wat er gebeurt, met de datum erbij. Dat helpt in het gesprek met de school, en later bij een aangifte.

Dan naar de leerkracht of mentor

De leerkracht of mentor kan het pesten in de klas aanpakken en met de andere ouders praten, schrijft de Rijksoverheid. Lukt dat niet, ga dan naar het aanspreekpunt voor pesten of naar de directeur.

Sluit elk gesprek af met drie vragen. Wat gaat de school doen? Wie doet dat? En wanneer praten we weer? Zonder die afspraken blijft het bij begrip.

Een klacht indienen

Komt er geen verbetering, dan kun je een klacht indienen bij het schoolbestuur. De volgende stap is de klachtencommissie. Dat is een commissie van minstens drie mensen die klachten over de school beoordeelt. De voorzitter werkt niet voor het bestuur. Elke school moet zo’n commissie hebben. Welke het is, staat in de schoolgids. Een klacht indienen kost niets.

Op de basisschool dien jij als ouder de klacht in. Een middelbare scholier mag dat ook zelf doen. Dat staat op Jouw Veilige School, de wegwijzer van het ministerie van Onderwijs.

Verwacht geen vonnis. De commissie geeft een oordeel en mag aanbevelingen doen. Het bestuur beslist zelf wat het daarmee doet. Wel moet het bestuur je binnen vier weken schriftelijk laten weten of het dat oordeel deelt en welke maatregelen het neemt.

Heeft ook de klachtencommissie niets opgelost, dan kun je volgens de Rijksoverheid naar de Kinderombudsman. Die komt op voor de rechten van kinderen en spreekt de school of het bestuur aan.

Wat de inspectie wel en niet doet

De Inspectie van het Onderwijs lost een klacht over één kind niet op. Ze schrijft zelf dat zij als toezichthouder geen klachten kan behandelen. Je kunt je klacht wel als melding doorgeven. De inspectie kan die meenemen in het toezicht, vooral als het meer leerlingen raakt.

Voor ernstig pesten zijn er de vertrouwensinspecteurs. Die kun je bellen bij psychisch of fysiek geweld op school. Een vertrouwensinspecteur luistert, geeft informatie en adviseert. Hij of zij zoekt niet uit wat er is gebeurd en kan het probleem niet zelf oplossen. In schooljaar 2024-2025 ging bijna een kwart van hun dossiers over pesten: 700 van de 2.916.

Online pesten stopt niet bij het schoolplein

Ook bij online pesten moet de school handelen, schrijft de Rijksoverheid. Meld het dus op school, ook als de berichten thuis op de telefoon binnenkomen.

Ongeveer 3 procent van de leerlingen wordt vaak online gepest, staat in HBSC 2025. Tussen 2017 en 2021 steeg dat aandeel, daarna niet meer.

Voor thuis geeft het NJi drie adviezen. Spreek af dat je kind niet reageert op de berichten. Blokkeer het account van de pester. Meld het pestgedrag bij de app zelf, want apps als Instagram hebben daar vaak een functie voor. Maak eerst schermafdrukken, dan heb je iets om aan de school te laten zien. Twijfel je of je kind al op die apps hoort? Lees dan vanaf welke leeftijd social media verstandig is.

Wanneer pesten strafbaar is

Pesten kan strafbaar worden als het blijft doorgaan en steeds verder gaat, schrijft de politie. Zij noemt bedreigen, slaan en schoppen, en ook smaad en laster. Smaad en laster betekenen dat iemand met opzet je goede naam beschadigt door dingen over je te verspreiden. De Rijksoverheid noemt ernstige belediging en mishandeling. Uitlachen of buitensluiten staat niet in dat rijtje.

De leeftijd telt ook. Het jeugdstrafrecht geldt voor jongeren van 12 tot 18 jaar. De meeste kinderen op de basisschool zijn jonger. Bij een licht strafbaar feit kan de politie een jongere naar Halt verwijzen. Daar zet hij of zij de fout recht, zonder strafblad.

Aangifte doen

Aangifte doe je op afspraak. Neem mee wat je hebt: data en tijdstippen, schermafdrukken, gebruikersnamen en bewaarde berichten. Is je kind jonger dan 16, dan raadt de politie aan dat er een volwassene meegaat. Ook de school kan aangifte doen.

Het NJi noemt de politie pas als het pesten lang duurt en de school het niet oplost. Of als er gevaar is, zoals stalken, dreiging of afpersing. Dat lijkt ons de goede volgorde. Een aangifte gaat over één dader, en de sfeer in de klas verandert er niet door.

Pesten onder volwassenen, bijvoorbeeld op het werk, valt onder grensoverschrijdend gedrag. Daarvoor gelden andere regels.

Wat aantoonbaar werkt tegen pesten op school

Het lesprogramma met het sterkste bewijs richt zich op de hele groep, en niet alleen op pester en slachtoffer. Pesten stopt namelijk niet vanzelf, schrijft het NJi. Het kan wel stoppen als omstanders het afkeuren en het gepeste kind helpen.

Hoe sterk het bewijs per programma is

Welke programma’s er zijn, staat in de databank Effectieve jeugdinterventies. Het NJi beheert die databank, maar beoordeelt de programma’s niet zelf. Dat doet een onafhankelijke commissie. Bij het onderwerp pesten noemt het NJi vijf erkende programma’s. In de tabel hieronder zie je voor welke leeftijd ze zijn en hoe sterk het bewijs is dat ze werken.

Goed onderbouwd is het laagste van deze drie oordelen. De opzet is dan goed doordacht, maar het is niet bewezen dat het programma werkt.

De oordelen over PRIMA en JOIN us zijn ouder dan vijf jaar. De commissie beoordeelt die twee programma’s daarom opnieuw.

Alleen KiVa heeft sterk bewijs

Eén programma heeft dus sterk bewijs: KiVa, voor de basisschool. Kinderen krijgen daarbij elke week een half uur les over groepsdruk, respect en pesten. De commissie wijst op een degelijk Nederlands onderzoek en op studies uit het buitenland. Samen laten die zien dat er minder gepest wordt. Voor de middelbare school staat er in dit rijtje geen programma waarvan de commissie het effect bewezen vindt. En juist daar springt 13 jaar eruit.

Dit vraag je aan de school

Ons advies: vraag de school niet of er een protocol is. Vraag welk programma ze gebruikt, en wat de commissie daarvan vond. Een programma alleen is ook niet genoeg, schrijft de Rijksoverheid. Het moet een onderdeel zijn van het veiligheidsbeleid van de school.

Hulp bij pesten

Pesten kan een kind eenzaam maken en het gevoel geven dat het nooit ophoudt. Soms leidt dat tot gedachten aan zelfmoord, schrijft het NJi. Praat erover en wacht daar niet mee. Hier kun je terecht.

• De Kindertelefoon, voor kinderen en jongeren van 8 tot 18 jaar: bel gratis 0800-0432, elke dag van 11.00 tot 21.00 uur, of chat via kindertelefoon.nl. Je hoeft je naam niet te zeggen.
• Ouders & Onderwijs, het informatiepunt voor ouders over school: bel 088-6050101 of stel je vraag via oudersenonderwijs.nl. Het advies is gratis.
• Jouw Veilige School, de wegwijzer van het ministerie van Onderwijs: op jouwveiligeschool.nl staat per situatie waar leerlingen en ouders terechtkunnen.
• Vertrouwensinspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs, bij ernstig pesten of geweld op school: bel 0900 111 3 111, op werkdagen van 8.00 tot 17.00 uur. Dit nummer is niet gratis.
• 113 Zelfmoordpreventie, als jij of je kind aan zelfdoding denkt: bel gratis 113 of chat op 113.nl.
• Bij direct gevaar bel je 112.

Veelgestelde vragen over pesten op school