Provincies van Nederland: 12 hoofdsteden, inwoners en taken

In die twaalf provincies woonden op 1 januari 2026 samen 18.130.208 mensen. Dat telde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het statistiekbureau van de overheid. Zuid-Holland heeft met bijna 3,9 miljoen de meeste inwoners, Zeeland met 394.538 de minste. Elke provincie heeft een hoofdstad en een eigen parlement, dat je op 17 maart 2027 opnieuw kiest. Welke provincie de grootste of de rijkste is, hangt af van wat je meet. Meer over Nederland en de rest van de wereld staat in het kennisgebied Wereld.

De provincies van Nederland met hoofdstad en inwoners

In de tabel hieronder staan de twaalf provincies van Nederland, van de meeste naar de minste inwoners. Je ziet per provincie ook de hoofdstad en hoeveel land ze heeft.

De inwonertallen zijn definitief: het CBS past ze niet meer aan. Als hoofdstad geldt de plaats waar het bestuur van de provincie zit. De adressen van de twaalf besturen staan in het Register van Overheidsorganisaties, de officiële adreslijst van de overheid.

Op andere lijstjes met de provincies van Nederland staan soms oudere, afgeronde getallen. Zeeland staat er dan met 385.000 of 390.000 inwoners, terwijl het er 394.538 zijn.

Fryslân of Friesland

Fryslân is de officiële naam van de provincie, schrijft de Taalunie. Dat is de organisatie die het beleid voor het Nederlands maakt in Nederland, Vlaanderen en Suriname. Het CBS schrijft Fryslân, en wij doen dat op deze pagina ook. In een gewone zin schrijft de Taalunie zelf wel Friesland. Veel plaatsen in de provincie hebben een Friese en een Nederlandse naam. Wie op vakantie naar Friesland gaat, komt beide tegen.

Waarom Haarlem en niet Amsterdam

Haarlem is de hoofdstad van Noord-Holland omdat het provinciehuis daar staat. Dat is het gebouw waar het bestuur van de provincie werkt en vergadert. Op een quizavond gaat de vraag naar die hoofdstad vaak fout, omdat Amsterdam voor de hand ligt. Bij Zuid-Holland is het net zo: de hoofdstad is Den Haag, niet Rotterdam. De grootste stad is dus niet vanzelf de hoofdstad.

Amsterdam is wel de hoofdstad van het land. Dat volgt uit de Grondwet, de hoogste wet van Nederland, want daarin staat dat de Koning wordt ingehuldigd in de hoofdstad Amsterdam.

Welke provincie is de grootste

Zuid-Holland heeft de meeste inwoners, Gelderland het meeste land en Fryslân de grootste oppervlakte als je het water meetelt. In Zuid-Holland woont ruim een op de vijf Nederlanders: 21,4 procent. Zeeland heeft de minste inwoners: in Zuid-Holland wonen bijna tien keer zoveel mensen.

Land en water per provincie

Bij oppervlakte lopen lijstjes uiteen, want de ene telt het water mee en de andere niet. In de tabel hieronder staan daarom beide getallen per provincie: de totale oppervlakte en het land. De laatste kolom laat zien welk deel van de provincie water is.

Gelderland heeft het meeste land

Tel je alleen het land, dan is Gelderland de grootste provincie, met 4.960 vierkante kilometer. Noord-Brabant heeft nog geen 60 vierkante kilometer minder. Flevoland past ruim drie keer in Gelderland. Fryslân is in totaal groter, maar 42 procent daarvan is water. Het CBS telt binnenwater mee, zoals meren, en ook buitenwater. Dat is water met eb en vloed.

Noord-Holland lijkt op de kaart groot, maar ruim een derde is water. Op land staat het pas zesde.

Bij de kleinste provincie zie je hetzelfde. Utrecht heeft in totaal de kleinste oppervlakte. Reken je alleen het land, dan is Flevoland de kleinste met 1.410 vierkante kilometer. Zeeland bestaat voor 39 procent uit water. Wie op vakantie naar Zeeland gaat, merkt dat aan de bruggen en dammen onderweg.

Waar de meeste mensen per vierkante kilometer wonen

Zuid-Holland is ook de drukste provincie, met 1.439 inwoners per vierkante kilometer land. In Drenthe wonen de minste mensen op een vierkante kilometer: 193. Op hetzelfde stuk land wonen in Zuid-Holland dus ruim zeven keer zoveel mensen. Het gemiddelde van Nederland is 539. Die getallen hebben wij zelf uitgerekend: de inwoners van 1 januari 2026 gedeeld door het land.

Eén provincie kromp in 2025

Groningen is de enige provincie die in 2025 kromp. Aan het eind van het jaar woonden er 1.547 mensen minder dan aan het begin. De andere elf provincies groeiden, en heel Nederland kreeg er 86.181 inwoners bij. Flevoland groeide naar verhouding het hardst: er kwamen 6.421 mensen bij, 1,4 procent in één jaar. Dat is bijna drie keer zo snel als het hele land. Ook dit is een eigen som, met de inwonertallen van 1 januari 2025 en 2026. Waarom Groningen kromp, staat niet in die cijfers.

Wat de rijkste provincie is

In Noord-Holland wordt per inwoner het meest verdiend, maar de huishoudens met het meeste geld wonen in de provincie Utrecht. Wij leggen daarom drie maten van het CBS naast elkaar.

De eerste maat is het bbp per inwoner. Bbp staat voor bruto binnenlands product: de waarde van alles wat in een jaar in de provincie wordt gemaakt en verdiend. Die maat telt waar het werk gebeurt, niet waar de mensen wonen. De tweede is het gemiddelde besteedbare inkomen: wat een huishouden in een jaar overhoudt na aftrek van belasting en premies voor verzekeringen. Een gemiddelde wordt door hoge inkomens omhooggetrokken. De derde is het vermogen: bezit zoals spaargeld en een eigen huis, min de schulden. Daarvan geeft het CBS de mediaan. Dat is het vermogen van het middelste huishouden: de helft heeft meer, de helft minder.

Drie maten naast elkaar

De tabel hieronder zet de drie maten per provincie naast elkaar. Bovenaan staat de provincie met het hoogste bbp per inwoner. Alle cijfers gaan over 2024 en zijn nog voorlopig.

Waarom wij Utrecht de rijkste noemen

Utrecht staat bij het inkomen en bij het vermogen bovenaan. Daarom is Utrecht voor ons de rijkste provincie: gewone huishoudens hebben er het meest.

Het bbp per inwoner klinkt als de logische maat, maar volgens ons is het de slechtste maat voor rijkdom. Noord-Holland staat bovenaan met € 81.539 per inwoner. Toch heeft het middelste huishouden daar maar € 111.800 aan vermogen. Alleen in Zuid-Holland en Groningen is dat nog lager. Het middelste huishouden van heel Nederland heeft € 146.800.

Dat lage vermogen past bij het aantal koopwoningen, want een eigen huis telt mee als vermogen. Volgens voorlopige cijfers van het CBS was in 2024 in Noord-Holland 50,3 procent van de woningen een koopwoning. Dat is het laagste aandeel van het land. Zuid-Holland en Groningen volgen. Dat zijn precies de drie provincies met het laagste vermogen. In Zeeland is 66,9 procent een koopwoning, het hoogste aandeel.

Drenthe laat het omgekeerde van Noord-Holland zien. Het bbp per inwoner is er het laagst, terwijl het vermogen boven dat van het hele land ligt.

Rijk is dus waar het geld woont, niet waar het wordt verdiend.

De jongste provincie en de vraag naar een dertiende

Flevoland is de jongste provincie. Sinds 1 januari 1986 is het officieel de twaalfde provincie van het land, schrijft de provincie zelf. Het is land dat is drooggelegd in de vroegere Zuiderzee: wie op vakantie naar Flevoland gaat, loopt over oude zeebodem.

Een dertiende provincie is er niet, en die kan er alleen komen met een nieuwe wet. In de Grondwet staat namelijk dat provincies bij wet worden opgeheven en ingesteld.

Caribisch Nederland hoort bij geen provincie

Bonaire, Sint Eustatius en Saba horen bij Nederland, maar niet bij een provincie. Samen heten ze Caribisch Nederland. De Rijksoverheid, de landelijke overheid, noemt ze op haar website bijzondere gemeenten. In de wet heten ze openbare lichamen. Dat is een eigen vorm van bestuur, die de Grondwet mogelijk maakt voor het Caribische deel van Nederland.

Dat heeft een gevolg bij verkiezingen. Inwoners van een provincie kiezen de Provinciale Staten, het parlement van de provincie. Die Staten kiezen daarna de Eerste Kamer, een deel van het landelijke parlement. Op de eilanden kan dat niet. Daarom kiezen de Nederlandse inwoners daar op elk eiland een kiescollege. Dat is een gekozen groep die meestemt over de Eerste Kamer. Zo legt de Kiesraad het uit. Die raad is het landelijke adviesorgaan en informatiecentrum voor verkiezingen.

Wat een provincie doet

Een provincie is de bestuurslaag tussen de landelijke overheid en de gemeenten. Over veel zaken beslist ze zelf, en ze voert ook landelijke wetten uit. De Rijksoverheid somt de taken op. De provincie:

• bepaalt waar steden en dorpen mogen uitbreiden en waar bedrijventerreinen komen.
• legt provinciale wegen, fietspaden en bruggen aan en onderhoudt die.
• zorgt voor bus- en streekvervoer.
• legt nieuwe natuur aan en beschermt bestaande natuur.
• let erop dat de milieuregels voor lucht, bodem en water worden nageleefd, en zorgt voor schoon zwemwater.
• houdt toezicht op de gemeenten en de waterschappen.

Van die laatste taak merk je weinig, maar ze is er wel. Zo stuurt elke gemeente haar begroting ieder jaar naar de provincie. Die kijkt of inkomsten en uitgaven in evenwicht zijn. Is dat niet zo, dan heeft de begroting de goedkeuring van de provincie nodig. Dat staat in de Gemeentewet, de wet die het bestuur van de gemeenten regelt. De waterschappen beheren de dijken in Nederland en het waterpeil, en ook daar houdt de provincie toezicht op.

Wie de provincie bestuurt

De Provinciale Staten zijn gekozen door de inwoners. Zij bepalen de grote lijnen en controleren het dagelijks bestuur, dat Gedeputeerde Staten heet. De voorzitter van allebei is de commissaris van de Koning. Die kies je niet zelf: de regering benoemt hem of haar voor zes jaar. Hoe de provincie past tussen gemeente, landelijke overheid en waterschap, lees je in ons artikel over de democratie in Nederland.

Wat je aan de provincie betaalt

Heb je een auto of een motor, dan betaal je mee aan de provincie. Bovenop de wegenbelasting komen namelijk opcenten: een toeslag voor de provincie. De Belastingdienst int die tegelijk met de wegenbelasting en maakt het geld over aan de provincie, schrijft het CBS.

Elke provincie kiest zelf hoe hoog de toeslag is, waardoor je in de ene provincie meer betaalt dan in de andere. Het CBS geeft de toeslag als percentage van een vast basisbedrag, dat bij het gewicht en de brandstof van je auto hoort. In 2026 is dat in Zuid-Holland 104,4 procent, het hoogste percentage. In Noord-Holland is het 82,1 procent, het laagste. Dat zijn voorlopige cijfers. Voor dezelfde auto betaal je in Zuid-Holland dus ruim een kwart meer aan de provincie dan in Noord-Holland. Hoe dat uitpakt voor een stekkerauto, staat in ons artikel over de wegenbelasting voor een elektrische auto.

Op 17 maart 2027 kies je de Provinciale Staten

De volgende verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn op 17 maart 2027, meldt de Kiesraad. Op dezelfde dag stem je ook voor je waterschap. Vooraf valt de lijst met kandidaten thuis op de mat. Stemmen mag je als je Nederlander bent, in de provincie woont en 18 jaar of ouder bent. Dat volgt uit de Grondwet.

Hoeveel Statenleden elke provincie krijgt

Hoe meer inwoners een provincie heeft, hoe meer Statenleden ze krijgt. Zo heten de leden van de Provinciale Staten. De Provinciewet, de wet die het bestuur van de provincies regelt, geeft een trap van 39 tot 55 leden. Bepalend is het aantal inwoners op 1 januari van het jaar voor de verkiezing, zoals het CBS dat telt. Voor 2027 is dat dus 1 januari 2026. Wij hebben de trap op die cijfers gelegd. In de tabel hieronder zie je per trede welke provincies erin vallen.

De treden van 45, 51 en 53 leden blijven leeg. Samen komen de provincies op 572 Statenleden. Dat zijn er evenveel als bij de vorige verkiezing in 2023, want geen enkele provincie schuift een trede op. Zeeland komt er het dichtst bij: het heeft 5.463 inwoners te weinig voor 41 leden. Vier provincies hebben het maximum van 55. Gelderland hoort daar met bijna 2,2 miljoen inwoners ook bij.

De wet kent één uitzondering. Lijkt een provincie na 1 januari toch over een grens te zijn gegroeid, dan kunnen de Provinciale Staten het CBS om een latere telling vragen. Voor de verkiezing van 2027 telt dan de stand op 1 oktober 2026. Bij Zeeland ligt dat niet voor de hand, want in heel 2025 kwamen er 1.569 inwoners bij.

Je stem telt ook voor de Eerste Kamer

De nieuwe Statenleden kiezen op 24 mei 2027 de Eerste Kamer. Dat doen ze samen met vier kiescolleges: de drie van Caribisch Nederland en dat van Nederlanders in het buitenland. De Eerste Kamer beoordeelt wetsvoorstellen nadat de Tweede Kamer ze heeft goedgekeurd. Met je stem voor de provincie beslis je dus indirect mee over landelijke wetten.

Niet elk Statenlid telt daarbij even zwaar. Met de inwonertallen van 1 januari 2026 staat een Statenlid in Zuid-Holland voor 70.595 inwoners. Een Statenlid in Zeeland staat voor 10.116 inwoners, zeven keer zo weinig. Daarom krijgt elke stem van een Statenlid een gewicht dat afhangt van het aantal inwoners van de provincie, schrijft de Kiesraad. Dat gewicht heet de stemwaarde. Voor de verkiezing van mei 2027 rekent de Kiesraad met de inwoners op 1 januari 2027, en die cijfers zijn er nog niet.

Veelgestelde vragen over de provincies van Nederland