De piramide van Maslow die Maslow zelf nooit tekende

Je kent de piramide van Maslow vast van een dia bij een training of een les. Bovenaan staat zelfontplooiing. Dat is doen waar je goed in bent en wat bij je past. De Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow beschreef de vijf behoeften in 1943 in Psychological Review, een Amerikaans vakblad voor psychologen. Een tekening stond er niet bij. De oudste bekende piramide staat in een artikel uit 1960 van een adviseur, zo lieten drie onderzoekers in 2019 zien. Ook de strenge trap, waarbij een laag eerst af moet zijn, noemde Maslow zelf een valse indruk. Als voorbeeld schreef hij dat een gemiddeld mens zijn lichamelijke behoeften voor 85 procent vervuld heeft en zijn zelfontplooiing voor 10 procent. Meer over leidinggeven en personeel staat in het kennisgebied Ondernemen.

De vijf behoeften van Maslow in een tabel

Maslow noemt vijf groepen behoeften: lichamelijke behoeften, veiligheid, liefde en erbij horen, waardering en zelfontplooiing. Een behoefte is iets wat je nodig hebt of wat je mist. In de tabel hieronder zie je per behoefte wat Maslow bedoelde, met een voorbeeld van thuis en een voorbeeld van het werk.

Bij veiligheid gaf Maslow zelf drie voorbeelden uit het gewone leven: een vaste baan, een spaarrekening en verzekeringen. Zelfontplooiing legde hij uit met beroepen. Een musicus moet muziek maken, een schilder moet schilderen en een dichter moet schrijven, wil hij uiteindelijk gelukkig zijn.

Veiligheid voor een kind

Een kind voelt zich volgens Maslow het veiligst bij een vast ritme en een wereld die voorspelbaar is. Over kinderen thuis schreef hij apart. Onrecht en onvoorspelbaar gedrag van ouders maken een kind volgens hem angstig en onzeker. Een vaste dagindeling en vaste regels geven een kind dus houvast. Een minimum aan strakheid hoort er volgens Maslow bij. Wij denken dat dit in de klas net zo geldt, al schreef Maslow dat niet.

In 1943 heetten ze alle vijf basisbehoeften

Zoek je de vijf basisbehoeften van Maslow, dan zijn het precies deze vijf. In 1943 noemde Maslow ze alle vijf basic needs, basisbehoeften. Veel uitleg gebruikt dat woord alleen voor de onderste lagen. Dat verschil komt ook van Maslow, maar van later. In een artikel uit 1969 zet hij de vier onderste apart van zelfontplooiing. Hij noemt ze daar tekortbehoeften: behoeften die opkomen doordat je iets mist. Daarom zie je elders vaak twee soorten behoeften.

Ook de namen zijn onderweg veranderd. Veel piramides hebben een laag met de naam sociale behoeften. Die naam gebruikt Maslow in 1943 niet. De naam komt waarschijnlijk van Douglas McGregor, een Amerikaan die de theorie in 1957 en 1960 bij managers bekendmaakte. Dat schrijven de drie onderzoekers die in 2019 de herkomst van de piramide uitzochten. Maslow zelf had het over liefde, genegenheid en erbij horen.

Je hoeft een laag niet eerst af te hebben

Je hoeft een laag niet af te hebben voordat de volgende begint. De bekendste regel bij de piramide van Maslow zegt van wel, maar Maslow schreef het zelf anders. Zijn uitleg kon volgens hem “de valse indruk” wekken dat een behoefte voor 100 procent vervuld moet zijn voordat de volgende opkomt. De meeste gewone mensen zijn volgens hem in alle vijf de behoeften deels tevreden en deels ontevreden, op hetzelfde moment.

Daarna geeft hij een voorbeeld met cijfers. In de tabel hieronder staan de vijf percentages die hij noemt. Maslow zegt erbij dat hij ze zelf heeft gekozen als voorbeeld. Gemeten zijn ze dus niet.

Wie zich voor 70 procent veilig voelt, zoekt dus allang vrienden en waardering. Een nieuwe behoefte komt ook niet in één klap op. Is de ene behoefte voor 25 procent vervuld, dan is de volgende er misschien voor 5 procent, schrijft Maslow.

Wil je het model tekenen, teken dan geen driehoek. Teken vijf balken naast elkaar, elk voor een deel gevuld. Dat komt het dichtst bij wat Maslow in 1943 beschreef.

De volgorde ligt ook niet vast

Volgens Maslow is de volgorde in werkelijkheid “lang niet zo star” als zijn uitleg doet denken. Hij noemt zelf zeven uitzonderingen. Sommige mensen vinden waardering belangrijker dan liefde. Bij scheppende mensen gaat de drang om iets te maken soms voor alles. En wie voor een ideaal leeft, geeft er soms alles voor op.

Daar komt bij dat gedrag zelden één oorzaak heeft. Wat je doet, komt volgens Maslow meestal voort uit meerdere of alle basisbehoeften tegelijk. Wie met collega’s gaat lunchen, eet, hoort erbij en hoopt op een compliment over dat ene project. Voor een aankoop geldt hetzelfde. Wie een auto koopt, wil veilig rijden, bij de buurt passen en gezien worden. Zet een klant in je marketing dus niet vast op één laag.

Maslow tekende zelf geen piramide

De piramide van Maslow is niet van Maslow zelf. De tekening komt van mensen die zijn werk aan managers uitlegden. Dat lieten Todd Bridgman, Stephen Cummings en John Ballard in 2019 zien. Zij doen onderzoek naar management, twee aan een universiteit in Nieuw-Zeeland en één in de Verenigde Staten. Hun onderzoek stond in een Amerikaans vakblad over onderwijs in management.

De drie zochten uitgebreid in wat Maslow schreef, ook in zijn archief bij de University of Akron in Ohio. Toch vonden ze nergens een piramide. In zijn artikel uit 1943 komen de woorden piramide en driehoek ook niet voor.

Van trap naar piramide

In 1957 tekende de Amerikaan Keith Davis de behoeften in een studieboek over management als een trap in een rechthoekige driehoek. De eerste piramide stond volgens de onderzoekers waarschijnlijk in 1960 in het managementblad Business Horizons. De schrijver was Charles McDermid, een psycholoog bij een adviesbureau. Zijn artikel heette How Money Motivates Men, hoe geld mensen motiveert. Zijn doel was zo veel mogelijk motivatie tegen zo laag mogelijke kosten.

Tot in de jaren tachtig spraken veel schrijvers nog van de ladder van Maslow. In die jaren nam de piramide het over, vooral via studieboeken. Maslow leefde na 1960 nog tien jaar en deed weinig om het beeld recht te zetten.

Dat is meer dan een weetje. Een piramide laat lagen zien die los op elkaar liggen, met een top waar maar weinig mensen komen. De onderzoekers vinden een ladder daarom een betere tekening, als er al een tekening moet zijn.

De zesde laag en de vier leerfasen

De zesde laag komt maar half van Maslow. De vier leerfasen vonden wij bij hem niet terug. Toch worden ze allebei vaak aan de piramide vastgeplakt.

Een zesde laag boven zelfontplooiing

Maslow schreef in 1969 over iets boven zelfontplooiing, maar een nette zesde laag maakte hij er niet van. Zijn artikel heette Theory Z en stond in The Journal of Transpersonal Psychology. Dat is een Amerikaans vakblad voor psychologen dat in dat jaar begon. In het artikel onderscheidt hij twee soorten mensen die zichzelf ontplooien. De ene groep staat stevig en praktisch in de wereld. De andere groep kent ook transcendentie. Zo heten ervaringen waarin je boven jezelf uitstijgt en opgaat in iets groters. Als voorbeeld van de eerste groep noemt hij Eleanor Roosevelt, de vrouw van een Amerikaanse president. Bij de tweede groep noemt hij de schrijver Aldous Huxley.

Hij schrijft erbij dat hij op dit punt “niet langer netjes” kan zijn in zijn theorie. Zulke ervaringen vond hij namelijk ook bij mensen die zich niet ontplooid hebben. Een piramide met zes lagen is dus strakker dan zijn eigen tekst.

De drang om te weten en te begrijpen noemde Maslow al in 1943, los van de vijf behoeften. Een aparte laag gaf hij die drang niet.

De vier leerfasen

De vier leerfasen zijn onbewust onbekwaam, bewust onbekwaam, bewust bekwaam en onbewust bekwaam. Ze beschrijven hoe je iets leert. Eerst weet je niet dat je iets niet kunt, aan het eind doe je het goed zonder erbij na te denken. Vaak staan ze op naam van Maslow. Met behoeften hebben ze niets te maken.

Het oudste stuk dat wij zelf konden lezen, is van Martin Broadwell. Hij schreef op 20 februari 1969 in The Gospel Guardian, een Amerikaans christelijk blad, over goed lesgeven. Daarin beschrijft hij vier niveaus van een leraar, van onbewust onbekwaam tot onbewust bekwaam. De naam Maslow komt in dat stuk niet voor. In het artikel van Maslow uit 1943 staan de leerfasen ook niet.

Wat onderzoek van de piramide overeind laat

Vervulde behoeften gaan overal ter wereld samen met meer welzijn. Dat is de korte uitkomst van onderzoek door de psychologen Louis Tay en Ed Diener. Beiden werkten aan de University of Illinois in de Verenigde Staten. In 2011 beschreven zij gegevens uit 123 landen. Ze keken naar welzijn: hoe mensen hun leven beoordelen en hoe ze zich voelen.

Tay en Diener keken naar zes behoeften. Die komen deels van Maslow en deels uit latere theorieën. Het zijn eten en onderdak, veiligheid, steun en liefde, respect, ergens goed in zijn en zelf kunnen kiezen. Het woord zelfontplooiing staat niet in hun artikel. Eten en onderdak telden het zwaarst voor het oordeel over het hele leven. Steun, liefde en respect telden het zwaarst voor positieve gevoelens.

Twee uitkomsten over de volgorde

Over de volgorde deden de onderzoekers twee losse metingen. De eerste ging over het effect. Helpt een hogere behoefte pas als de lagere vervuld is? Dat bleek niet zo: het effect van de ene behoefte op het welzijn hing grotendeels niet af van de andere. Vriendschap helpt dus ook als het geld krap is.

De tweede meting ging over de volgorde waarin mensen hun behoeften vervuld krijgen. Die leek tot op zekere hoogte op de volgorde van Maslow. De onderzoekers noemen dat een neiging, maar geen sterke.

Wat critici zeggen

Ander onderzoek is strenger. Een overzicht uit 1976 van tien studies noemde de theorie bijna niet te toetsen, zo halen Bridgman en zijn collega’s aan. In 2010 bouwden de psycholoog Douglas Kenrick en drie andere onderzoekers de piramide om. Ze werkten aan universiteiten in de Verenigde Staten en Canada. De basis van de piramide wilden ze bewaren. De lagen tekenden ze over elkaar heen, omdat een oude behoefte niet verdwijnt. Zelfontplooiing haalden ze van de top af. Daar zetten ze drie andere doelen: een partner vinden, een partner houden en kinderen grootbrengen.

Maslow hield daar zelf rekening mee. In 1943 noemde hij zijn theorie een voorstel dat vooral uit zijn praktijk als psycholoog kwam. Ze moest staan of vallen met onderzoek dat nog gedaan moest worden.

Ons oordeel: als lijst van wat mensen nodig hebben is het model sterk. Als trap die je tree voor tree beklimt, is het zwak.

Zo gebruik je het model op het werk

Gebruik de vijf behoeften op het werk als vragenlijst, niet als trap. Nederlandse cijfers laten zien waarom. Eind 2025 vulden ruim 53.000 werknemers de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden in. Dat is een onderzoek van TNO en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). TNO is een Nederlands onderzoeksinstituut, het CBS is het statistiekbureau van de overheid. Ongeveer de helft van hen kreeg de vraag wat ze belangrijk vinden in een baan, en hoe tevreden ze daarover zijn.

In de tabel hieronder staan vijf antwoorden, met de behoefte van Maslow die er het best bij past. Die indeling is van ons. De enquête zelf noemt Maslow niet. Het salaris past het minst strak, want een goed loon gaat ook over waardering.

Een goed salaris vindt 98,6 procent belangrijk, interessant werk 97,6 procent. Dat scheelt 1 procentpunt. Een procentpunt is het verschil tussen twee percentages. Bijna iedereen wil dus alles tegelijk. Het grootste gat tussen belangrijk en tevreden zit bij het salaris: 18,8 procentpunt. Bij interessant werk is het 6 procentpunt. Wie een medewerker op de bovenste laag indeelt omdat zijn loon geregeld is, mist dat.

Vijf vragen voor een goed gesprek

Deel een medewerker daarom nooit in op een laag. Loop liever de vijf behoeften langs als vragen. Voor elk gat bestaat ander gereedschap.

Kun je rondkomen van je loon? Voel je je zeker van je baan en veilig op je werk? Loon en contract horen bij het vak HRM, het personeelsbeleid.

Hoor je erbij? Word je gezien? Dat vraagt dat je de bedrijfscultuur verbetert en werkt aan vertrouwen op de werkvloer.

Leer je nog iets? Zelfontplooiing vraagt werk dat ergens toe dient. Waartoe, dat staat in de missie en visie van je bedrijf.

De medewerker die om een vast contract vraagt, wil in hetzelfde gesprek ook horen dat zijn werk ertoe doet. Begin daarom bij het grootste gat. Dat is niet per se de onderste laag.

Veelgestelde vragen over de piramide van Maslow