Normale hartslag per leeftijd, in rust en bij inspanning

De meeste volwassenen zitten ruim onder die 100. In een Amerikaans onderzoek onder 92.457 dragers van een polsband met hartslagmeter was de rusthartslag gemiddeld 65 slagen per minuut. Dat schreven onderzoekers van Scripps Research, een medisch onderzoeksinstituut in Californië, in 2020. Een tabel met de normale hartslag per leeftijd is er voor volwassenen niet. Ben je ouder dan 12, dan gelden in rust voor iedereen dezelfde getallen. Je leeftijd telt wel bij kinderen, en bij je hoogste hartslag tijdens het sporten. Meer over gezondheid en samenleving lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat een normale hartslag in rust is

Een normale hartslag in rust is bij volwassenen meestal 60 tot 100 slagen per minuut, schrijft de Hartstichting. Dat is het goede doel voor hart- en vaatziekten. Thuisarts noemt aan de bovenkant een lager getal: 60 tot 90 keer per minuut, als je rustig zit. Thuisarts is de website waarop de vereniging van Nederlandse huisartsen klachten en ziektes uitlegt. Het verschil is dus 10 slagen.

Klopt je hart in rust vaker dan 100 keer per minuut, dan heet dat een hoge hartslag of tachycardie. Onder de 60 heet het een lage hartslag of bradycardie. Die woorden gaan over het getal. Ze betekenen niet vanzelf dat er iets mis is, schrijft de Hartstichting.

Je hartslag is ook geen vast getal. Hij schommelt de hele dag en past zich aan bij wat je doet. Als je slaapt, is hij het laagst. Dan kan hij zakken tot onder de 50 slagen per minuut. Bij inspanning, koorts, angst, stress of boosheid gaat hij omhoog, soms tot boven de 100. Dat is geen probleem, schrijft de Hartstichting. Meestal zakt hij vanzelf zodra de situatie verandert.

Bij hartkloppingen voel je je hart bonzen of heel snel kloppen. Dat kan een gewone reactie zijn op koffie, cola of energiedrank, schrijft Thuisarts. Hoeveel cafeïne te veel is, staat in ons artikel over hoeveel koffie per dag je kunt drinken.

Een lage hartslag bij sporters

Wie intensief sport, heeft in rust vaak een lagere hartslag. Het hart is door de training groter en sterker geworden en pompt per slag meer bloed rond. De Hartstichting noemt dat een sportershart. Voor sporters met een goede conditie is een hartslag onder de 60 geen enkel probleem, schrijft ze.

Ook als je niet intensief sport, kan een lage hartslag in rust normaal zijn. Heb je er geen klachten bij, dan hoef je er volgens de Hartstichting niet mee naar de huisarts. Soms heeft een lage hartslag wel een medische oorzaak, zoals een trage schildklier of medicijnen die de hartslag verlagen.

Wat polsbanden over de rusthartslag lieten zien

In het onderzoek van Scripps Research zaten de meeste mensen in de onderste helft van die 60 tot 100. De 92.457 Amerikaanse volwassenen droegen hun polsband minstens 35 weken. De polsband gaf voor elke dag één rusthartslag. Gemiddeld was die 65. Van de mannen zat 95 procent tussen 50 en 80. Bij de vrouwen was dat tussen 53 en 82. Een deel zat dus onder de 60, de grens waaronder de Hartstichting van een lage hartslag spreekt.

Vrouwen hadden in elke leeftijdsgroep een hogere rusthartslag dan mannen. Het gemiddelde liep op tot ongeveer 50 jaar en daalde daarna weer. Toch verklaarden geslacht en leeftijd samen maar 6 procent van de verschillen tussen mensen. Je leeftijd en geslacht zeggen dus weinig over je rusthartslag. De Hartstichting geeft ook geen eigen normale hartslag voor zestigers of tachtigers.

Tussen mensen groot en bij één persoon klein

De grootste verschillen zaten tussen mensen onderling. De laagste gemiddelde rusthartslag van een deelnemer was 40, de hoogste 109. Dat is bijna 70 slagen verschil. Bij één en dezelfde persoon bleef het getal juist bijna gelijk. De rusthartslag schommelde bij de meeste deelnemers binnen een week maar 3 slagen. Wel had één op de vijf minstens één week met een schommeling van 10 slagen of meer.

Leg die cijfers niet zomaar naast de 60 tot 100 van de dokter. Het gaat om Amerikanen met een polsband van één fabrikant, en 63 procent was vrouw. Een doorsnee van de bevolking is dat niet. De polsband berekende de rusthartslag bovendien vooral tijdens de slaap, met een formule van de fabrikant. In je slaap is je hartslag lager dan overdag op een stoel. Het dagcijfer van zo’n polsband kan dus lager zijn dan wat je overdag zelf telt.

Normale hartslag per leeftijd bij kinderen

Bij kinderen hangt een normale hartslag sterk af van de leeftijd. Hoe jonger een kind, hoe sneller het hart klopt. Een baby jonger dan 1 jaar heeft in rust een hartslag van 110 tot 160, schrijft de Hartstichting.

Eén vaste tabel is er niet. Jeugdartsen werken met de richtlijn Hartafwijkingen voor de jeugdgezondheidszorg. Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid beheert die richtlijn. Dat is het kenniscentrum voor de artsen en verpleegkundigen van het consultatiebureau en voor schoolartsen. De richtlijn is van november 2016 en wordt nu herzien. De tabel hieronder zet de waarden van de Hartstichting en van de richtlijn naast elkaar, in slagen per minuut in rust.

Waar de twee tabellen verschillen

Tot en met 5 jaar schelen de twee hoogstens 5 slagen. Het grote verschil zit bij kinderen van 6 tot 12 jaar. Een kind van 10 met een rusthartslag van 70 valt bij de Hartstichting binnen de grenzen. Volgens de richtlijn zit het onder de ondergrens van 80.

Wat metingen bij kinderen laten zien

Tabellen uit internationale richtlijnen voor artsen passen slecht bij wat er bij gezonde kinderen is gemeten. Dat schreven onderzoekers van de Universiteit van Oxford in 2011 in het medische tijdschrift The Lancet. Ze verzamelden de metingen van 143.346 gezonde kinderen uit 59 onderzoeken. Die legden ze naast de tabellen. Geen enkele tabel paste voor alle leeftijden van 0 tot 18 jaar goed bij de metingen. Veel van die tabellen zijn waarschijnlijk door artsen onderling afgesproken, schrijven ze. Gemeten zijn ze dan niet.

Een van die tabellen noemt voor kinderen van 2 tot 5 jaar een ondergrens van 95 slagen. In de metingen zat een kwart tot de helft van de gezonde kinderen daaronder. De Nederlandse richtlijn noemt voor die leeftijd dezelfde ondergrens. De tabel in de richtlijn komt uit een handboek uit 2005 over hartziekten bij kinderen.

De metingen laten ook iets onverwachts zien. In de eerste maand gaat de hartslag nog omhoog. Bij de geboorte was de middelste waarde 127 slagen per minuut. De helft van de baby’s zat daarboven, de helft eronder. Na ongeveer een maand was dat opgelopen tot 145. Met 2 jaar was het gedaald tot 113. Lees een tabel voor kinderen daarom als richting en niet als harde grens.

Je hartslag bij inspanning

Bij inspanning heeft je lichaam meer zuurstof nodig en gaat je hart sneller kloppen. Tijdens het sporten kan je hartslag oplopen tot 180 slagen per minuut. Bij sommige mensen komt hij boven de 200, schrijft de Hartstichting. Dat is geen probleem als je hartslag niet te snel oploopt en daarna weer geleidelijk zakt.

Je maximale hartslag is het hoogste aantal slagen dat je hart in een minuut haalt. Door te trainen gaat hij niet omhoog. Hij hangt af van je leeftijd en je aanleg.

Begin je net met sporten, bouw het dan rustig op. De Hartstichting raadt aan om in de eerste weken op 50 procent van je maximale hartslag te blijven. Daarna bouw je op tot hoogstens 85 procent. Zonder meter kan het ook: kies oefeningen waarbij je nog kunt praten. Een schema voor de eerste weken staat in ons artikel over beginnen met hardlopen. Hoeveel beweging genoeg is, lees je in ons artikel over hoeveel stappen per dag je nodig hebt.

Waarom 220 min je leeftijd slecht klopt

De regel 220 min je leeftijd is nooit uit een eigen onderzoek afgeleid. Dat zochten twee bewegingswetenschappers van de Universiteit van New Mexico in 2002 uit. Toch is het de bekendste rekenregel voor je maximale hartslag. Ook de Hartstichting geeft hem, om snel een indruk te krijgen.

De regel komt uit een artikel uit 1971 dat ouder onderzoek naar beweging en hartziekten samenvatte. Daarin stond een grafiek met ongeveer 35 meetpunten. Een berekening zat er niet achter. De schrijvers van toen merkten zelf op dat geen enkele lijn goed bij de punten paste.

Wat metingen wel opleveren

Later is het wel gemeten. Onderzoekers van de Universiteit van Colorado legden in 2001 de uitkomsten van 351 onderzoeken naast elkaar. Daarin zaten samen 18.712 gezonde volwassenen. Hun regel is 208 min 0,7 keer je leeftijd. In Noorwegen maten onderzoekers van de universiteit NTNU in Trondheim het in 2007 en 2008 zelf. Ze lieten 3.320 gezonde volwassenen van 19 tot 89 jaar tot het uiterste gaan. Hun regel is 211 min 0,64 keer je leeftijd. Wij rekenden de drie regels per leeftijd uit. De uitkomsten staan in de tabel hieronder, in slagen per minuut.

Tot 40 jaar schelen de drie regels in de tabel hoogstens 6 slagen. Daarna lopen ze uiteen. Neem iemand van 70 jaar. De oude regel geeft 150 en de Noorse 166. Dat is 16 slagen verschil. De oude regel schat de maximale hartslag van ouderen te laag in. Dat concludeerden de onderzoekers in Colorado al. De Noren zagen het bij deelnemers ouder dan 30.

Wat het verschil voor je training betekent

Wie bij het sporten op zijn hartslag let en de oude regel gebruikt, traint op latere leeftijd lichter dan de bedoeling is. Stel dat die 70-jarige tot 85 procent van zijn maximum wil gaan. Met de oude regel is dat volgens onze berekening 128 slagen per minuut. Met de Noorse regel is het 141.

Wil je trainen op je hartslag? Vraag dan persoonlijk advies, bijvoorbeeld aan een sportarts of fysiotherapeut. Dat raadt de Hartstichting aan. Heb je een hartaandoening, of heb je die gehad? Bespreek dan met een arts of trainer welke hartslag bij jou past.

Een rekenregel blijft een schatting

Ook de nieuwe regels geven een schatting. De Noorse onderzoekers schrijven dat je rekening moet houden met een standaardfout van 10,8 slagen per minuut. Dat is een maat voor hoe ver zo’n schatting er gemiddeld naast zit, geen harde grens. Als vuistregel ligt het echte maximum bij ruwweg twee op de drie mensen binnen ongeveer 11 slagen van de schatting. Voor iemand van 50, met een schatting van 179, is dat tussen 168 en 190. Bij één op de drie mensen ligt het daar nog boven of onder. De Hartstichting zegt over de oude regel dat je echte maximum zo’n 15 slagen kan afwijken.

Slik je medicijnen die je hartslag verlagen, zoals bètablokkers? Dan gaan deze regels niet op. Je maximale hartslag ligt dan lager, schrijven de Noorse onderzoekers. Wil je het precies weten, dan kan een sportarts je maximale hartslag meten met een inspanningstest.

Zo meet je je hartslag

Je hartslag voel je duidelijk aan de binnenkant van je pols. Meer dan een klok met een secondewijzer heb je niet nodig. Zo doe je het volgens de Hartstichting:

• Ga ongeveer 10 minuten rustig zitten.
• Leg twee vingers op de binnenkant van je pols.
• Tel 30 seconden lang de slagen.
• Verdubbel dat getal. Tel je 34 slagen, dan is je hartslag 68 per minuut.

Kies een rustig moment. Word je gespannen van het meten, dan gaat je hartslag omhoog en is de meting minder betrouwbaar, schrijft de Hartstichting.

Je zit ’s avonds op de bank, je horloge trilt en op het schermpje staat 104. Schrik niet meteen. Vaak is er een gewone verklaring: je liep net de trap op, de film is spannend of je dronk laat nog koffie. Wacht 10 minuten en tel dan zelf aan je pols. Blijft je hartslag in rust hoog zonder duidelijke oorzaak, maak dan een afspraak bij je huisarts.

Wat een horloge wel en niet kan

Een horloge of polsband meet je hartslag in rust goed en bij beweging minder goed. Hoe zo’n meting werkt en waar het misgaat, lees je in ons artikel over hoe betrouwbaar een gezondheidsapp is.

De onderzoekers van Scripps Research wijzen op een eerder onderzoek naar polsmeters. Die weken daarin minder dan 5 procent af van een nauwkeurige meting. In rust was de afwijking ongeveer 1 procent. Bij 70 slagen is dat nog geen hele slag. De afwijking zat vooral bij beweging en bij een snelle hartslag.

Ook sommige bloeddrukmeters meten je hartslag mee. Ze melden het soms als die onregelmatig is, schrijft de Hartstichting. Wat de getallen op zo’n meter zeggen, lees je in ons artikel over een normale bloeddruk.

Wanneer je de huisarts belt

Bel direct je huisarts of de huisartsenspoedpost als je hartkloppingen hebt met een of meer van de klachten hieronder. De lijst komt van Thuisarts.

• Je voelt pijn of druk in of op de borst, en het gaat niet weg na een paar minuten.
• Je bent in de war, praat moeilijk, ziet minder of hebt een scheve mond.
• Je hebt een onrustig gevoel, je bent misselijk, je zweet en hebt minder kleur in je gezicht.
• Je ademt moeilijk.
• Je hebt het gevoel dat je flauwvalt.
• Je hart klopt ineens anders dan je gewend bent, en het gaat niet weg als je even rustig zit.

Wanneer je een afspraak maakt

Maak volgens de Hartstichting een afspraak bij je huisarts in de gevallen hieronder.

• In rust heb je een hoge hartslag zonder duidelijke oorzaak. Dat geldt ook als je geen klachten hebt.
• Je merkt regelmatig dat je hartslag hoog is, terwijl dat niet past bij de situatie.
• Bij een kleine inspanning loopt je hartslag al heel snel op.
• Je hebt regelmatig klachten bij een lage hartslag, zoals duizeligheid, flauwvallen of moeheid.
• Je hartslag loopt bij inspanning of emoties niet op.
• Je hartslag is onregelmatig.

Heb je hartkloppingen en het gevoel dat je op dat moment flauwvalt? Dan geldt de eerste lijst en bel je direct.

Een hoge hartslag in rust zonder duidelijke oorzaak kan een teken zijn van een hartritmestoornis. Je hart klopt dan niet in zijn gewone ritme. Dat kan gevaarlijk zijn, schrijft de Hartstichting. De huisarts controleert je hartritme en bepaalt of er meer onderzoek nodig is. Heb je met je arts andere afspraken gemaakt, dan gaan die voor.

Welke getallen je onthoudt

Ons oordeel: zoeken naar de normale hartslag voor jouw leeftijd heeft voor volwassenen weinig zin. Je eigen gewone getal zegt meer. Tel je hartslag daarom een paar keer op een rustig moment.

Voor kinderen spreken de tabellen elkaar tegen. Bel bij twijfel over je kind de huisarts en ga niet af op één getal uit een tabel. En ben je ouder dan 50, reken dan niet met 220 min je leeftijd. De regel is nooit goed onderbouwd en geeft op die leeftijd gemiddeld een te laag getal. In onze tabel komt hij bij 50 jaar 9 slagen lager uit dan de Noorse regel, en bij 70 jaar 16.

Veelgestelde vragen over een normale hartslag