Hoe betrouwbaar is een gezondheidsapp?

Het verschil dat er het meest toe doet, ziet bijna niemand: sommige apps zijn een medisch hulpmiddel en moeten daarom zijn goedgekeurd, de meeste zijn dat niet. Het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, bekeek 271 gezondheidsapps en stelde vast dat 21 procent van die apps onder de regels voor medische hulpmiddelen viel. Bij ruim de helft daarvan ontbrak de verplichte CE-markering. Die meting is van 2019 en er is geen recentere, maar het onderscheid zelf is nog precies zo belangrijk.

Wat een gezondheidsapp doet

Een gezondheidsapp is een programma op je telefoon of horloge dat iets over je gezondheid bijhoudt. Grofweg zijn er drie soorten.

• Leefstijlapps: stappentellers, slaapmeters, apps voor hardlopen, eten of meditatie.
• Meetapps: apps die met je telefoon of horloge je hartslag, je zuurstofgehalte of je cyclus meten.
• Zorgapps: apps die bij een behandeling horen, bijvoorbeeld om je bloedsuiker door te geven aan je arts.

De eerste groep is verreweg de grootste en mag zonder toestemming van wie dan ook in de winkel. Bij de derde groep hoort een zorgverlener. De tweede groep is de lastige, want daar zit de app die klinkt als een meetinstrument maar het niet is.

Wanneer een app een medisch hulpmiddel is

Dat hangt af van wat de maker belooft. Volgens de rijksoverheid is software een medisch hulpmiddel in drie gevallen. Als de fabrikant zegt dat ze rechtstreeks een medisch apparaat aanstuurt. Als ze informatie geeft over de zorg voor een patiënt die tot betere beslissingen leidt. Of als ze ondersteunt bij de behandeling.

Een app voor thuismonitoring bij hartfalen is zo’n hulpmiddel. Een stappenteller is dat niet. Waar je de app gebruikt, in het ziekenhuis of op de bank, maakt niet uit; het gaat om wat hij belooft te doen.

Valt een app eronder, dan mag hij alleen op de markt met een geldig certificaat volgens de Europese verordening voor medische hulpmiddelen. Een onafhankelijke keuringsinstantie beoordeelt dat. Je herkent het aan de CE-markering, met een viercijferig nummer erachter. Ontbreekt die markering bij een app die wel zulke beloftes doet, dan klopt er iets niet.

Hoe nauwkeurig de metingen zijn

Een stappenteller hoeft niet nauwkeurig te zijn om nuttig te zijn. Of je er 8.000 of 8.400 telt, verandert niets aan de conclusie dat je vandaag meer hebt bewogen dan gisteren. Voor dat soort gebruik is een app prima.

Het wordt anders zodra je op een getal gaat sturen. Een hartslagmeter op je pols meet het bloedvolume onder je huid en rekent daar een hartslag uit. Dat werkt goed in rust en slechter bij beweging, bij een donkere huidskleur en bij een losse band. Wie op zo’n meting een medische conclusie baseert, gebruikt hem buiten zijn bedoeling.

Ons oordeel: het grootste risico van een gezondheidsapp is niet een verkeerde meting maar uitstel. Wie zijn klacht weken met een app volgt in plaats van naar de huisarts te gaan, verliest tijd die soms telt.

Wat er met je gegevens gebeurt

Gegevens over je gezondheid zijn in de privacywet bijzondere persoonsgegevens, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens, de Nederlandse toezichthouder op privacy. Daarvoor gelden strengere regels dan voor je naam of je adres.

Een app die je cyclus, je gewicht of je hartslag bijhoudt, verzamelt precies zulke gegevens. Kijk daarom voor je installeert waar de gegevens worden opgeslagen, of ze worden gedeeld met anderen en of je ze kunt verwijderen. Bij een gratis app is die vraag extra scherp, want de app moet ergens van betaald worden.

Eén regel is helder: je werkgever mag de gezondheidsgegevens uit zo’n app of horloge niet verwerken, ook niet als je er vrijwillig aan meedoet. Een bedrijfsfitnessactie met een stappenteller mag dus geen gegevens bij de werkgever laten belanden.

Waar je op let voor je een app installeert

• Belooft de app iets medisch? Zoek dan naar de CE-markering in de omschrijving of in de app zelf.
• Staat er wie de maker is, en is dat te controleren? Een app zonder duidelijke maker is een app zonder aanspreekpunt.
• Wat gebeurt er met je gegevens, en kun je ze weghalen?
• Wat kost hij na de proefperiode? Veel apps zijn gratis tot het moment dat je je gegevens wilt terugzien.
• Zou je de uitkomst aan je huisarts durven laten zien? Zo niet, gebruik hem dan niet om te beslissen.

Wat we niet weten, is hoeveel Nederlanders zo’n app dagelijks gebruiken. Daar bestaat geen officiële telling van. Meer over gezondheid, zorg en de regels eromheen lees je in onze artikelen over maatschappelijke onderwerpen.

Veelgestelde vragen over gezondheidsapps