Wat is triage? Betekenis, urgentiecodes en code zwart

Triage is het snel beoordelen van hoe dringend iemand hulp nodig heeft. Lees wat triage betekent, welke urgentiecodes er zijn en wat code zwart inhoudt.

Team Kennisdomein

21 juli 2026 ·

7 minuten Leestijd

1.7K X Bekeken

Tijdens de coronapandemie hoorden we het woord triage regelmatig. Zorgverleners gebruiken triage om te bepalen wie het eerst geholpen moet worden. In dit blog lees je waar het begrip vandaan komt, waar triage wordt ingezet, welke urgentiecodes Nederland kent en wat er wordt bedoeld met omgekeerde triage en code zwart.

Ontstaan van het begrip triage 

Het woord triage komt van het Franse werkwoord ‘trier’, dat ‘sorteren’ betekent. In het woord triage zit ook ‘tri’ verborgen, het Latijn voor ‘drie’. Aanvankelijk werden slachtoffers dan ook in drie categorieën onderverdeeld. Tegenwoordig zijn er meer categorieën. 

De drie oorspronkelijke categorieën waren: 

• Onbehandelbaar
• Ter plekke te behandelen
• Naar het ziekenhuis

Triage als manier om slachtoffers snel te beoordelen werd voor het eerst gebruikt in de tijd van Napoleon. De Franse chirurg Dominique Jean Larrey, in dienst van het leger van Napoleon, beoordeelde gewonde militairen op urgentie. Dat was een grote verandering, want tot dat moment kregen gewonden hulp op volgorde van militaire rang. Op grote schaal werd triage voor het eerst ingezet tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Wat betekent triage precies

Tijdens een triage beoordeelt een zorgverlener hoe dringend een ziek of gewond persoon hulp nodig heeft. Bij grote ongevallen en rampen doen speciale triagisten dit werk. Die triagisten zijn meestal geen arts, maar hebben wel een speciale opleiding gevolgd. Triage verloopt volgens een vaste methode, die per land kan verschillen. 

Het doel van triage

Het doel van triage bij grote ongevallen en rampen is bepalen hoe snel iemand hulp nodig heeft. Zo weten hulpverleners wie zij het eerst helpen en wie nog even kan wachten. 

In de gewone gezondheidszorg kijkt de zorgverlener ook naar wát voor hulp nodig is. Triage bepaalt bijvoorbeeld naar welke patiënt de ambulance het eerst rijdt. 

Waar wordt triage ingezet

Triage was aanvankelijk iets voor gebeurtenissen met veel gewonden tegelijk. Denk aan een pandemie, een oorlog of een natuurramp. Inmiddels zetten zorgverleners triage veel breder in, vooral door het tekort aan zorgpersoneel. Zo doet de assistente van de huisarts triage om te bepalen welke patiënt vandaag of morgen wordt gezien, of een huisbezoek nodig is en of doorsturen verstandig is. Triage bepaalt daarmee ook of je terechtkunt in de eerstelijnszorg of dat je naar de tweede lijn moet. Ook andere zorgverleners waar je zonder verwijzing terechtkunt beoordelen de benodigde zorg, bijvoorbeeld een fysiotherapeut of optometrist. Een optometrist spoort afwijkingen aan de ogen op en verwijst je zo nodig door naar een oogarts of opticien. 

Ziekenhuizen passen triage toe op de spoedeisende hulp. Ook de meldkamer van de ambulancezorg en de huisartsenpost werken ermee. Vaak doet de telefonist een eerste triage, daarna de assistente bij aankomst, waarna de arts in beeld komt. 

Aan deze werkwijze kleven risico’s. Iemand die geen arts is, neemt immers al belangrijke beslissingen. Dat dit steeds vaker gebeurt, komt door de overbelasting van de zorg en het tekort aan personeel. Daar staat tegenover dat telefonisten en assistenten hiervoor een opleiding volgen en vaak zeer ervaren zijn. 

De Nederlandse Triage Standaard (NTS)

In Nederland werken huisartsenposten, meldkamers en spoedeisende hulpafdelingen met de Nederlandse Triage Standaard, afgekort NTS. De NTS kent zes urgentiecategorieën, van U0 tot en met U5. Elke categorie heeft een eigen kleur en een eigen reactietijd.

De urgentiecode zegt alleen iets over de snelheid waarmee gehandeld moet worden. Daarnaast geeft de NTS advies over de vervolgactie. Moet er een ambulance komen? Kan de patiënt zelf naar de spoedeisende hulp of de huisartsenpost, of volstaat een zelfzorgadvies? Bij dat advies telt meer mee, bijvoorbeeld hoe ver de patiënt van een huisartsenpost woont en waar een arts aanwezig is. 

Het Manchester Triage System

Naast de NTS bestaat er een internationaal systeem dat veel ziekenhuizen op de spoedeisende hulp gebruiken: het Manchester Triage System (MTS). Ook dat werkt met kleuren, maar met vijf niveaus en andere reactietijden:

• Rood: acuut, direct hulp
• Oranje: zeer urgent, hulp binnen 10 minuten
• Geel: urgent, hulp binnen 1 uur
• Groen: standaard, hulp binnen 2 uur
• Blauw: niet urgent, hulp binnen 4 uur

Let op: de kleuren van het MTS betekenen dus niet hetzelfde als de kleuren van de NTS. Blauw staat in beide systemen voor de laagste urgentie, maar de bijbehorende tijden verschillen.

Omgekeerde triage

Bij omgekeerde triage draait de volgorde om. Hulpverleners kijken dan niet wie het eerst hulp nodig heeft, maar wie het snelst weer ‘op de been’ is. Deze vorm komt vooral voor tijdens oorlogen, en ook wanneer een ramp veel hulpverleners treft. Het is dan belangrijk dat zo snel mogelijk zoveel mogelijk hulpverleners weer inzetbaar zijn om anderen te helpen. 

Code zwart: triage tijdens de coronapandemie

Wat doe je als er te veel patiënten in de hoogste urgentiecategorie vallen en directe hulp voor iedereen onmogelijk is? In dat geval spreken we van code zwart. Die situatie komt in Nederland vrijwel nooit voor, maar tijdens de coronapandemie scheelde het niet veel. Er waren veel ic-bedden nodig en door de grote instroom raakten die vol. Aan het aantal bedden, artsen en verpleegkundigen zit nu eenmaal een grens. Wat doe je als je vier patiënten hebt die direct hulp nodig hebben en maar één bed? 

Bij code zwart komt er een andere afweging bij dan een strikt medische. Want wie van de vier patiënten krijgt dat ene bed? Daarvoor zijn strikte regels nodig, opgesteld vanuit ethische uitgangspunten. 

Mag de jongste in dat bed? Degene die net iets zieker is, of juist degene met de meeste kans op genezing? En hoe weet je dat vooraf? Maak je onderscheid tussen mannen en vrouwen, tussen mensen met en zonder andere ziekte, of kijk je naar overgewicht, roken, drinken of verslaving?

Gelukkig is het tijdens de coronapandemie net niet tot code zwart gekomen. Zulke regels opstellen is verschrikkelijk lastig en ze uitvoeren is voor artsen een zware belasting. Om nog maar te zwijgen van het verdriet van familieleden van patiënten die uiteindelijk geen bed krijgen. 

Veelgestelde vragen over triage

Wat betekent triage?

Triage betekent het snel beoordelen van hoe dringend iemand medische hulp nodig heeft. Het woord komt van het Franse ‘trier’, dat sorteren betekent. Op basis van de triage bepaalt de zorgverlener wie het eerst wordt geholpen en welke vervolgactie nodig is.

Wie voert een triage uit?

Een triage wordt meestal uitgevoerd door een opgeleide triagist: een doktersassistent, verpleegkundige of centralist van de meldkamer. Dat is dus vaak geen arts. Bij grote ongevallen en rampen doen speciaal opgeleide triagisten dit werk ter plaatse.

Welke urgentiecodes kent de Nederlandse Triage Standaard?

De NTS kent zes urgentiecategorieën: U0 (reanimatie, onmiddellijk), U1 (levensbedreigend, zo snel mogelijk), U2 (spoed, binnen een uur), U3 (dringend, binnen enkele uren), U4 (niet dringend, binnen een etmaal) en U5 (advies, de volgende werkdag).

Wat betekent code zwart?

Code zwart betekent dat er meer patiënten met een acute zorgvraag zijn dan er plek, personeel of materiaal is. Artsen moeten dan kiezen wie een behandeling krijgt op basis van vooraf opgestelde ethische richtlijnen. In Nederland is code zwart nog nooit afgekondigd.

Eerste publicatie op: 13 juli 2023

• Deel Artikel:

Zorg

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie