DESTEP-analyse maken met Nederlandse bronnen en voorbeeld

In een DESTEP-analyse zoek je per letter één feit. Daarachter schrijf je wat jouw bedrijf ervan merkt. Dat tweede deel maakt het verschil. Neem de D van demografisch, de bevolking. In 2040 is een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder. Dat verwacht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het statistiekbureau van de overheid. Een bloemist heeft pas iets aan dat feit als het gevolg erachter staat: meer klanten die hun boeket thuis willen krijgen. Zit je de avond voor de deadline met zes lege vakken voor je? Stel dan bij elk feit dat je vindt één vraag: wat merkt mijn bedrijf hiervan? Meer modellen voor je plan vind je in het kennisgebied Ondernemen.

Waar de zes letters voor staan

DESTEP is een afkorting van zes woorden. Samen beschrijven ze de wereld om je bedrijf heen. Het gaat om de mensen in het land, de economie, de samenleving, de techniek, het milieu en de politiek met haar wetten. Aan die zes dingen verander je als bedrijf niets. Ze raken wel je klanten, je kosten en de regels waar je je aan houdt.

Elk van de zes heeft een vakterm. Wij nemen die over uit een rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het RIVM is het onderzoeksinstituut van de overheid voor gezondheid en milieu. Hieronder zie je per letter de vakterm en de vraag die je stelt.

Je eigen bedrijf staat niet in de analyse. Wat je concurrenten doen en wie er nu bij je koopt ook niet. Dat onderzoek je apart. De analyse gaat over het niveau boven je eigen bedrijfstak. Onderzoekers noemen dat het macroniveau.

Ook de overheid werkt ermee

Het model is meer dan een schoolopdracht, want ook onderzoekers van de overheid werken ermee. Het rapport van het RIVM uit 2017 zet op een rij wat bepaalt wat Nederlanders eten. Alles wat het instituut vond, verdeelde het over de zes vakken. Elk vak kreeg een eigen hoofdstuk. Het RIVM schrijft dat de indeling ook in ander onderzoek naar de toekomst ‘succesvol toegepast’ is.

Per factor een openbare bron in Nederland

Voor elke letter is er in Nederland een instantie die haar cijfers gratis op internet zet. Je hoeft dus niets te kopen.

Vier instituten van de overheid leveren het meeste. Het CBS telt de inwoners en voorspelt hoeveel het er worden. Het Centraal Planbureau (CPB) rekent voor de overheid uit hoe de economie het gaat doen. Zo’n berekende verwachting heet een raming. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt hoe het met mensen in Nederland gaat en wat ze vinden. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent door hoe het met klimaat en energie gaat. Voor wetten is er Ondernemersplein. Op die website zet de overheid alles voor ondernemers bij elkaar.

Een cijfer per letter

Per letter zie je hieronder waar je zoekt, met één cijfer dat wij er op 4 oktober 2026 vonden. Een van die cijfers gaat over AI. Dat is kunstmatige intelligentie: software die zelf teksten schrijft of patronen herkent.

Zzp’ers tellen in het cijfer over AI niet mee. Het CBS keek naar bedrijven waar minstens twee mensen werken.

Zet bij elk cijfer een datum

Zulke cijfers worden snel oud. Het CPB kwam op 15 september 2026 met een nieuwe raming. De koopkracht voor 2027 kwam daarin 0,2 procentpunt hoger uit dan in de raming van augustus. De koopkracht is wat mensen met hun inkomen kunnen kopen. Het PBL bracht zijn verkenning uit op 14 september 2026. De prognose van het CBS is van december 2025. Het SCP stelde zijn vragen in oktober 2025.

Zet daarom achter elk cijfer de naam van de bron en de datum. Wie over een jaar je plan leest, ziet dan meteen welke cijfers hij moet nakijken.

Cijfers over je eigen gemeente of wijk

Landelijke cijfers zeggen weinig over de straat waar je winkel staat. Bij het CBS kun je cijfers per wijk opvragen. Dat raadt de Kamer van Koophandel (KVK) aan. Bij de KVK staat elk bedrijf in Nederland ingeschreven. Jonge gezinnen geven hun geld anders uit dan de bewoners van een wijk die vergrijst, schrijft de KVK.

Voor regels kijk je ook dicht bij huis. In het omgevingsplan van je gemeente staat wat er op jouw plek mag, zoals een winkel of horeca. De KVK raadt aan om ook regels mee te nemen die er nog aankomen. Als voorbeeld noemt ze een milieuzone in de binnenstad. Daar mogen bepaalde voertuigen niet meer in.

Een DESTEP-analyse maken in vijf stappen

Een DESTEP-analyse maak je in vijf stappen. Je bakent af, zoekt feiten, schrijft de gevolgen op, kiest en zet de uitkomst in je plan. Houd het klein, want zes goede feiten zeggen meer dan een lange lijst.

Stap 1 is afbakenen

Schrijf op om welk bedrijf het gaat, waar je klanten wonen en hoeveel jaar je vooruitkijkt. Kies een termijn die bij je plan past, bijvoorbeeld drie jaar. Zonder die grens blijf je bij elke letter zoeken.

Stap 2 is feiten zoeken

Ga per letter naar de instantie uit het overzicht hierboven. Neem een feit met een getal, een jaartal en een bron. Alleen zo’n feit kan een ander nakijken. Eén of twee per letter is genoeg. Een zin als ‘de economie is onzeker’ is geen feit. ‘De inflatie komt in 2027 uit op 2,7 procent, verwacht het CPB’ is dat wel.

Stap 3 is het gevolg opschrijven

Vraag je bij elk feit af wat het doet met je klanten, je kosten of je regels. Schrijf dat gevolg in één zin op. Zet erbij of het een kans is of een bedreiging.

Stap 4 is kiezen wat het zwaarst weegt

Geef elk gevolg een cijfer voor hoe groot het is en hoe snel het komt. Houd daarna de twee of drie zwaarste over. Alles tegelijk aanpakken lukt niemand. Voor die paar maak je een plan. De rest blijft op de lijst staan tot de volgende ronde.

Stap 5 is de uitkomst in je plan zetten

De gevolgen die je overhoudt, neem je mee in je bedrijfsplan of jaarplan. Herhaal de analyse elk jaar in het najaar, na Prinsjesdag. Ondernemersplein zet de plannen van die dag dan voor ondernemers op een rij.

Voorbeeld van een bloemenwinkel

Neem een bloemist met een winkel in een middelgrote stad. Er werken vier mensen. De winkel is verzonnen, de feiten niet. Hieronder staat per letter één feit uit een openbare bron. Daarnaast staat het gevolg dat de bloemist eraan verbindt. Die gevolgen zijn onze eigen inschatting.

De btw op bloemen nagerekend

De onderste rij weegt voor deze winkel het zwaarst. Het kabinet wil het lage btw-tarief van 9 procent op bloemen en planten afschaffen. Dan geldt het gewone tarief van 21 procent. Dat staat op Ondernemersplein, met 1 januari 2028 als verwachte ingangsdatum. Het is een voorstel uit het Belastingplan 2027. Dat wetsvoorstel stuurde het kabinet op 15 september 2026 naar de Tweede Kamer. Op 4 oktober 2026 moesten de Tweede en de Eerste Kamer er nog over beslissen. Het voorstel kan dus nog veranderen.

Wat merkt de klant daarvan? Stel dat een boeket nu € 25 kost, inclusief btw. Zonder btw is dat € 22,94. Met 21 procent btw wordt het € 27,75. Volgens onze berekening stijgt de prijs met 11 procent als de bloemist de hele verhoging doorberekent. Dat is € 2,75 per boeket.

Wat de bloemist kiest

De bloemist kiest twee van de zes gevolgen. De hogere btw is de grootste bedreiging, als het voorstel doorgaat. De groeiende groep ouderen is de grootste kans. Voor de btw rekent ze dit najaar twee prijslijsten door, één voor elk tarief. Voor de oudere klant begint ze met een vaste dag waarop ze boeketten thuisbrengt.

Een lijst feiten is nog geen analyse

De kolom met gevolgen is de analyse, de rest is verzamelwerk. Wie zes vakken vult met feiten en daar stopt, heeft een rij krantenkoppen. De bevolking vergrijst. De inflatie wordt in 2027 naar verwachting 2,7 procent. En dus? Zolang er geen gevolg voor jouw bedrijf achter staat, kan niemand er een besluit op nemen.

Twee toetsen helpen. Zet achter elk feit de woorden ‘en dus’. Kun je de zin niet afmaken, schrap het feit dan. En streep door wat voor elk bedrijf in Nederland geldt, maar bij jou niets verandert.

Het juiste vak doet er weinig toe

Maak je niet druk over de vraag in welk vak iets hoort. De btw op bloemen is politiek, maar net zo goed economisch. Het RIVM liep daar zelf tegenaan. Soms paste een onderwerp in meer dan één vak. De onderzoekers beschreven het dan meestal op één plek en verwezen er elders naar.

Bovendien zijn zes even volle vakken geen doel. Het RIVM liet de deelnemers aan een werksessie kiezen. Zij haalden de belangrijkste onderwerpen uit de hele lijst. Een vak met de zin dat je niets vond wat je raakt, is eerlijker dan een vak dat je hebt opgevuld.

DESTEP naast PEST en PESTEL

De drie modellen doen hetzelfde, met een andere indeling in vakken. PEST heeft er vier, PESTEL en DESTEP hebben er zes. Bij DESTEP krijgt de bevolking een eigen vak, en politiek en recht delen er één.

Hieronder staan de drie modellen naast elkaar.

Welke je kiest, maakt voor de uitkomst weinig uit. Vraagt je opleiding of je bank om een van de drie, gebruik die dan gewoon. Heb je de keuze en verkoop je aan consumenten? Dan is DESTEP handig, omdat je de bevolking niet kunt overslaan.

Van DESTEP naar SWOT

Een DESTEP-analyse levert kansen en bedreigingen op. Dat is de helft van een SWOT. In dat overzicht staan ook de sterke en zwakke punten van je eigen bedrijf. Ga je daarna een SWOT-analyse maken, dan vul je die andere helft in.

DESTEP gaat over ontwikkelingen, niet over partijen. Partijen die iets van je bedrijf willen, heten stakeholders. Denk aan de gemeente, de bank en je leveranciers. Die zie je pas als je je stakeholders in kaart brengt. Samen met een blik op je concurrenten is dat het externe deel van je onderzoek. Hoe je dat opzet, staat in onze tips voor een goede bedrijfsanalyse.

Waar het model vandaan komt

De indeling gaat terug op een boek uit 1967. Dat schrijven onderzoekers van de Leibniz Universiteit Hannover in een artikel uit 2020. Het boek heet Scanning the Business Environment en is van Francis Aguilar. Hij keek naar de wereld om een bedrijf heen en zag vier soorten invloeden. Dat waren de economie, de techniek, de politiek en de samenleving. Hij vatte ze samen in de letters ETPS. Later werd de volgorde PEST gewoner, schrijven de onderzoekers. In sommige publicaties kwamen het milieu en het recht erbij.

Aguilar noemde er dus vier, geen zes. Een eigen vak voor de bevolking had hij niet, en een vak voor het milieu ook niet. Wie in een verslag schrijft dat Aguilar de DESTEP-analyse bedacht, schrijft hem meer toe dan deze bron draagt.

Het boek zelf hebben wij niet ingezien. Wij gaan af op de onderzoekers uit Hannover. Wie de zes letters van DESTEP voor het eerst zo neerzette, hebben wij in geen enkele openbare bron gevonden. Wel staat vast dat het RIVM de afkorting in 2017 al als iets bekends gebruikte. Het noemt de zes soorten ‘bekend uit de DESTEP-analyse’.

Zo verwijs je ernaar in een verslag

Verwijs naar de bron van elk cijfer, niet naar een website die het model uitlegt. Je docent of je bank wil namelijk zien waar een feit vandaan komt. Bij de vergrijzing noem je dus het CBS en de prognose, met de datum waarop je keek. Bij een wetsvoorstel schrijf je erbij dat het een voorstel is, en hoe ver het was.

Voor het model zelf is het studieboek van je opleiding meestal genoeg. Voor de zes vakken van DESTEP kun je het rapport van het RIVM noemen.

Veelgestelde vragen over de DESTEP-analyse