Wat zijn stakeholders? In kaart brengen in vijf stappen

Denk aan je personeel, je klanten, je leveranciers, de bank, de gemeente en de buren van je pand. Een officiële lijst staat in de Nederlandse Corporate Governance Code. Dat zijn de gedragsregels voor bedrijven met aandelen aan de beurs. De versie van maart 2025 noemt werknemers, aandeelhouders en andere geldschieters, leveranciers, afnemers en andere belanghebbenden. Eén stakeholder is voor veel bedrijven zelfs bij wet geregeld. Werken er in de regel 50 of meer mensen, dan moet je een ondernemingsraad instellen, en die vraag je bij grote besluiten om advies. Meer over bedrijfsvoering staat in het kennisgebied Ondernemen.

Stakeholder of shareholder

Een shareholder is een aandeelhouder, een stakeholder is iedereen met een belang bij het bedrijf. Een aandeelhouder bezit een deel van het bedrijf. Elke aandeelhouder is dus een stakeholder, maar lang niet elke stakeholder is aandeelhouder. Het Engelse share betekent aandeel. Stake betekent inzet, zoals de inzet bij een potje poker.

Het verschil is meer dan een woordspel. In het Burgerlijk Wetboek staat voor wie de leiding van een bv of nv werkt. De bestuurders richten zich naar het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. De vennootschap is hier de bv of nv zelf. Er staat dus niet: naar het belang van de aandeelhouders.

De Hoge Raad, de hoogste rechter van Nederland, legde op 4 april 2014 uit wat dat betekent. Wat dat belang is, hangt af van het geval. Heeft de bv of nv een onderneming, dan draait het in de regel vooral om het bestendige succes daarvan. Dat wil zeggen: dat het bedrijf ook op lange termijn goed blijft draaien. Bestuurders moeten daarbij zorgvuldig omgaan met de belangen van iedereen die bij het bedrijf betrokken is. Dat kan betekenen dat ze die belangen niet onnodig of onevenredig mogen schaden.

En dus: wie een bv bestuurt, kijkt niet alleen naar de winst voor de aandeelhouders. Het personeel, de klanten en de schuldeisers tellen ook mee. De wet zegt niet hoe je die belangen tegen elkaar afweegt. Dat blijft een keuze van het bestuur.

Wat de code van beursbedrijven vraagt

Voor bedrijven aan de beurs gaat de Corporate Governance Code een stap verder. Het bestuur weegt bij de strategie de belangen van de stakeholders mee. Het stelt ook een beleid op voor het gesprek over duurzaamheid met de stakeholders die ertoe doen, en zet dat op de website. Sinds 3 februari 2026 is de code van 2025 via een besluit van de regering de officiële maatstaf voor beursbedrijven. Ze zeggen daarom in hun jaarverslag of ze de code volgen, en leggen uit waar ze ervan afwijken. Een recht op dat gesprek geeft de code een stakeholder niet. Wie relevant is, bepaalt het bestuur zelf.

Welke stakeholders een bedrijf heeft

Een bedrijf heeft interne stakeholders, die in het bedrijf zitten, en externe, die erbuiten staan maar er wel mee te maken hebben.

• Intern: de eigenaar of aandeelhouders, de directie, de medewerkers en de ondernemingsraad.
• Extern: klanten, leveranciers, de bank of andere geldschieters, de gemeente en andere overheden, omwonenden, vakbonden, belangengroepen en de pers.

Een stakeholder hoeft niet met je te praten om mee te tellen. Omwonenden die last krijgen van je vrachtverkeer horen erbij, ook als ze nog nooit hebben gebeld. En een groep kan in twee rollen tegelijk zitten. Een medewerker die ook aandelen heeft, is zowel werknemer als eigenaar.

Een ander woord voor stakeholder

Het Nederlandse woord is belanghebbende. De Corporate Governance Code gebruikt het ook: de lijst eindigt met andere belanghebbenden.

Let wel op als het om het recht gaat. De Algemene wet bestuursrecht is de wet die regelt hoe de overheid besluiten neemt. In die wet is een belanghebbende alleen degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Dat is veel smaller dan stakeholder. Wie bezwaar maakt tegen een vergunning voor jouw nieuwe pand, moet zo’n rechtstreeks belang hebben. Een stakeholder hoeft dat niet. Ook een klant die over je verhuizing leest en daarom afhaakt, telt voor jou mee.

Wie het begrip bekend maakte

De Amerikaanse bedrijfskundige R. Edward Freeman maakte het begrip in 1984 bekend bij zijn vakgenoten, met zijn boek Strategic Management: A Stakeholder Approach. Bedacht heeft hij het niet, want het idee bestond al. Hij maakte het groot. Dat schrijven Donna Wood, Ronald Mitchell, Bradley Agle en Logan Bryan in hun terugblik op twintig jaar onderzoek. Die verscheen in 2018 in het wetenschappelijke tijdschrift Business & Society. Drie van hen bedachten zelf een van de bekendste modellen: het model met drie kenmerken.

De bekende modellen naast elkaar

Er is niet één manier om stakeholders in te delen, en veel uitleg haalt de modellen door elkaar. In de tabel hieronder staan de vier die je het vaakst tegenkomt, met waarop ze indelen en waar je ze voor gebruikt.

Vier vakken en geen vier soorten

Wie zoekt naar de vier typen stakeholders, komt meestal uit bij het raster van macht en belang. Dat is een vierkant met vier vakken. Zet je een groep in het vak met veel macht en veel belang, dan betrek je die nauw. Veel macht en weinig belang: tevreden houden. Weinig macht en veel belang: goed op de hoogte houden. Weinig van allebei: in de gaten houden.

Die vier vakken zijn dus vier aanpakken, geen vier soorten mensen. Dezelfde bank kan volgend jaar in een ander vak staan.

Het raster heet vaak het model van Mendelow, maar dat klopt maar half. A. L. Mendelow schreef zijn artikel in 1981 voor een congres over informatiesystemen, toen hij werkte aan Penn State, een Amerikaanse universiteit. Daarin zet hij macht af tegen dynamiek. Dynamiek is hoe vaak een groep meeweegt in je besluiten, en hoe vaak ontwikkelingen zoals nieuwe techniek of de economie haar macht veranderen. Belang staat er niet als as in. Zijn vier vakken gaan over hoe vaak je een groep volgt, van helemaal niet tot doorlopend.

Het model met drie kenmerken

In 1997 kwamen Ronald Mitchell, Bradley Agle en Donna Wood met drie kenmerken. Macht is de vraag of een groep je iets kan laten doen. Legitimiteit is de vraag of de eis van de groep terecht is. Urgentie is de vraag of het nu moet. Een groep kan er één, twee of alle drie hebben. Zo ontstaan zeven combinaties. Wie alle drie heeft, gaat voor. De auteurs noemen dat een definitive stakeholder, een beslissende stakeholder.

Twee studies die het model toetsten, zijn het niet eens over wat het zwaarst weegt. In een studie onder topmanagers uit 1999 voorspelde urgentie het best wie er aandacht kreeg. In een studie uit 2007 onder managers van twee organisaties was dat macht.

Een stakeholderanalyse in vijf stappen

Een stakeholderanalyse is een overzicht van wie er bij een besluit belang heeft, en hoe je met ieder omgaat. Zo pak je het aan:

• Begin bij één besluit of project, niet bij het hele bedrijf. Een verhuizing heeft andere stakeholders dan een nieuwe webwinkel.
• Maak de lijst breed. Neem intern en extern mee, en ook wie de gevolgen merkt zonder mee te praten.
• Geef iedereen een score op macht en op belang, bijvoorbeeld hoog of laag. Schrijf erbij waar je die score op baseert.
• Kies per vak een aanpak en wijs per groep één persoon aan die het contact houdt. Zet de afspraken in de planning, of in een roadmap voor het project.
• Toets je schatting in gesprekken, en kijk opnieuw als er iets verandert.

Die laatste stap is de belangrijkste. Onderzoek dat Wood en haar collega’s samenvatten laat zien dat de aandacht voor een stakeholder afhangt van hoe de beslisser hem ziet. En groepen aan de rand, die de beslisser niet ziet, kunnen een bedrijf overvallen. Een analyse die je alleen achter je bureau invult, meet vooral je eigen blik.

Voorbeeld van een installatiebedrijf dat verhuist

Een installatiebedrijf met 60 medewerkers wil verhuizen naar een groter pand op een bedrijventerrein aan de andere kant van de stad. Het bedrijf is verzonnen. Het voorbeeld laat zien hoe de stappen uitpakken. In de tabel hieronder staat per groep de score en de aanpak die daaruit volgt.

Twee dingen vallen op. De ondernemingsraad staat in het zwaarste vak, en daar is een wettelijke reden voor. En de bank en de gemeente hebben veel macht, maar weinig belang bij de details. Een tijdige en volledige aanvraag is daar genoeg.

De ondernemingsraad heeft wettelijke macht

De ondernemingsraad moet je bij grote besluiten om advies vragen, en voor sommige regelingen heb je zijn ja nodig. Een ondernemingsraad, kort OR, is een groep gekozen medewerkers die namens het personeel met de directie praat. Hij is verplicht als er in de regel 50 of meer mensen in het bedrijf werken. Wat een ondernemingsraad mag en wie meetelt bij de 50, lees je in een apart artikel.

De Wet op de ondernemingsraden geeft de OR adviesrecht bij een reeks grote besluiten. Daar horen een verhuizing bij, een belangrijke investering en een groot krediet. Je legt zo’n besluit schriftelijk voor, met je redenen en de gevolgen voor het personeel. Het advies moet je vragen op een moment dat het nog wezenlijke invloed kan hebben op je besluit. Hoort de OR van de verhuizing bij de koffieautomaat, als het huurcontract al rond is, dan ben je vrijwel zeker te laat. Neem je een besluit dat afwijkt van zijn advies, dan kan de OR in beroep gaan bij de Ondernemingskamer, een afdeling van het gerechtshof Amsterdam.

Voor regelingen die het personeel direct raken, zoals werk- en rusttijden, een beloningssysteem en opleiding, heeft de OR instemmingsrecht, tenzij de cao het al regelt. Dan heb je zijn ja nodig, of toestemming van de kantonrechter.

Stakeholders in de Europese duurzaamheidsregels

De CSRD is de Europese richtlijn die grote bedrijven verplicht te rapporteren over hun gevolgen voor mens en milieu. Een richtlijn is een Europese wet die elk EU-land nog in een eigen wet moet zetten. Beleggers, klanten en andere stakeholders moeten daarmee kunnen zien hoe een bedrijf het doet.

Europa heeft die plicht in 2026 flink ingeperkt. Een richtlijn van 24 februari 2026 beperkt hem tot grote bedrijven. Dat zijn bedrijven met gemiddeld meer dan 1.000 werknemers en meer dan € 450 miljoen netto-omzet. De lidstaten moeten dat uiterlijk op 19 maart 2027 in hun eigen wet zetten. De eerste verslagen onder de nieuwe grens gaan over het boekjaar 2027.

In Nederland staat de CSRD zelf nog niet in de wet. Het wetsvoorstel daarvoor lag op 29 september 2026 nog bij de Tweede Kamer, zo meldt de Eerste Kamer op haar website.

Voor een mkb-bedrijf betekent dit: zelf rapporteren hoeft meestal niet, maar je bent wel stakeholder van een grote klant die dat moet. De nieuwe regels gaan kleinere bedrijven met hoogstens 1.000 werknemers beschermen. Een grote klant mag hun dan niet om meer gegevens vragen dan in een vrijwillige standaard voor kleinere bedrijven staat. De Europese Commissie stelde die standaard op 3 juli 2026 vast.

Ons advies

Gebruik het raster als gespreksstuk en niet als uitkomst. De scores zijn een schatting, en de waarde zit in het gesprek dat je erover voert met de mensen zelf. Begin bij het besluit dat je nu moet nemen en niet bij een lijst voor het hele bedrijf. Een goede analyse toetst ook je missie en visie. Beloof je in je missie iets aan een groep die niet op je lijst staat, dan klopt een van de twee niet.

Veelgestelde vragen over stakeholders