Verlichting kiezen voor thuis en bedrijf: lumen en kelvin
Verlichting kiezen doe je op lumen (hoeveel licht) en kelvin (welke kleur). Een ledlamp verbruikt 90 procent minder dan een gloeilamp.
Dat cijfer komt van Milieu Centraal, het voorlichtingsbureau dat onafhankelijk advies geeft over energie en milieu. Ten opzichte van een halogeenlamp scheelt led 85 procent. Voor bijna elke fitting bestaat inmiddels een ledvariant, dus de vraag is niet meer of je led kiest. De vraag is welke. Daarvoor kijk je naar vier dingen op de verpakking: de fitting, het aantal lumen, de kleur in kelvin en of de lamp dimbaar is. Meer over apparaten en spullen in huis lees je in het kennisgebied Producten.
Belangrijke aspecten van verlichting
Licht is er in de eerste plaats om te kunnen zien. Maar het doet meer. Met licht maak je een ruimte rustig of juist levendig. Je zet een schilderij of een product in de schijnwerpers. En op kantoor bepaalt licht of mensen prettig kunnen werken. Hoe licht op mensen werkt, lees je in het artikel over de invloed van licht op de mens.
Een goed verlicht huis heeft meestal drie soorten licht. Algemeen licht, zoals een plafondlamp, verlicht de hele ruimte. Taaklicht schijnt op de plek waar je iets doet, zoals boven het aanrecht of het bureau. Sfeerlicht, zoals een schemerlamp, geeft een ruimte warmte. Wie alleen een plafondlamp heeft, zit vaak in te fel of te vlak licht.
De verschillende soorten lampen
Er zijn vijf soorten lampen die je in Nederlandse huizen en bedrijven tegenkomt. De meeste mag een winkel niet meer nieuw verkopen. Europese regels over energieverbruik en kwik hebben ze stap voor stap van de markt gehaald.
| Soort lamp | Hoe hij werkt | Mag hij nog nieuw verkocht worden? |
|---|---|---|
| Gloeilamp | Een draad gloeit op; het meeste gaat op aan warmte | Nee, al jaren niet meer |
| Halogeenlamp | Een gloeilamp met halogeengas, iets zuiniger | Bijna niet; sinds september 2018 grotendeels en sinds september 2023 ook de kleine G9- en G4-lampjes |
| Spaarlamp | Gas met kwikdamp dat licht geeft via een laagje fosfor | Nee; de laatste soorten mogen sinds 31 december 2025 niet meer worden gemaakt of ingevoerd |
| TL-buis | Werkt als een spaarlamp, maar in een lange buis | Sinds 24 augustus 2023 niet meer voor gewone verlichting; de laatste soorten stoppen op 31 december 2026 |
| Ledlamp | Een halfgeleider die licht geeft als er stroom door gaat | Ja |
Een lamp die je al hebt, mag je gewoon blijven gebruiken. De regels gaan over wat fabrikanten en winkels op de markt brengen. Winkels mochten hun voorraad nog uitverkopen, daarom kom je hier en daar nog een halogeenlamp tegen. Koop die niet: volgens Milieu Centraal gebruikt een halogeenlamp ruim zes keer zoveel stroom als een ledlamp.
Wat je doet met je oude spaarlampen en TL-buizen
Spaarlampen en TL-buizen bevatten een kleine hoeveelheid kwik. Gooi ze daarom niet bij het restafval. Lever ze in bij de milieustraat of bij een winkel die lampen verkoopt. Gaat er een kapot, zet dan een raam open en veeg de scherven op met een stuk karton, niet met de stofzuiger.
Ledverlichting
Led staat voor light emitting diode, een lichtgevende diode. Een ledlamp bestaat uit een aantal van die kleine diodes. Hij wordt nauwelijks warm, geeft meteen volledig licht en gaat volgens Milieu Centraal gemiddeld 15.000 branduren mee. Brandt een lamp vier uur per dag, dan is dat ruim tien jaar.
Meer over kleurtemperatuur
De kleur van het licht wordt uitgedrukt in kelvin, afgekort K. Hoe lager het getal, hoe warmer en geler het licht. Hoe hoger, hoe witter en blauwer.
| Kelvin | Kleur van het licht | Past goed in |
|---|---|---|
| 2200 tot 2700 K | Warm, geel tot oranje, zoals een gloeilamp | Woonkamer, slaapkamer, restaurant |
| 3000 K | Warm wit, iets frisser | Keuken, badkamer, hal |
| 4000 K | Neutraal wit | Kantoor, werkplaats, bureau |
| 5000 tot 6500 K | Koel, blauwachtig, zoals daglicht | Magazijn, garage, plekken waar je kleuren moet beoordelen |
Lampen in de winkel zijn standaard 2700 K. Dat licht lijkt het meest op dat van een ouderwetse gloeilamp. Koeler licht helpt om geconcentreerd te werken, warmer licht om te ontspannen. Wat kleuren met mensen doen, speelt ook bij de kleur van je licht.
Meer over ledverlichting
Het aantal lumen zegt hoeveel licht een lamp geeft. Meer lumen is meer licht. Het wattage zegt bij led weinig, want led geeft veel licht voor weinig stroom. Op de verpakking staat vaak welke gloeilamp de ledlamp vervangt. Heb je geen oude lamp meer, vergelijk dan met een andere lamp in huis.
Er zijn ook ledlampen waarvan je de kleur kunt instellen. Overdag geven ze koel licht om te werken, ’s avonds warm licht om te ontspannen. Handig in een kamer die je voor allebei gebruikt, zoals een slaapkamer met een bureau. Werk je thuis, dan helpt goed licht op je bureau ook tegen vermoeide ogen, zie de tips voor thuiswerken.
Besparen met ledverlichting
Vervang eerst de lampen die het langst branden, meestal in de woonkamer en de keuken. Daar bespaar je het meest. Je hoeft volgens Milieu Centraal niet te wachten tot een oude lamp kapot is.
Wil je dimmen, let dan op je dimmer. Een dimmer die gemaakt is voor een gloeilamp werkt vaak slecht met led, want led gebruikt te weinig stroom. Een dimmer voor minder dan 25 watt werkt meestal wel. Een gedimde ledlamp geeft minder licht, maar niet automatisch warmer licht zoals een gedimde gloeilamp.
Verlichting in een bedrijf
Voor werkgevers geldt de Arbowet. Volgens het Arbobesluit moeten werkplekken zo verlicht zijn dat het licht geen risico oplevert voor de veiligheid of gezondheid. Er moet voldoende daglicht binnenkomen, en de kunstverlichting mag geen gevaar of ongelukken veroorzaken. Voor vluchtroutes is noodverlichting nodig als het zonder stroom te donker wordt. De wet noemt geen vast aantal lux. Wie zeker wil zijn, volgt de Europese norm voor werkplekverlichting.
Gebruikt je bedrijf per locatie 50.000 kWh stroom of 25.000 kubieke meter gas per jaar of meer? Dan geldt de energiebesparingsplicht. Je moet dan alle maatregelen nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen, zo staat het bij RVO. Ledverlichting hoort daar bijna altijd bij.
Veelgestelde vragen over verlichting kiezen
Is 2700 K of 3000 K warmer licht?
2700 K is warmer. Hoe lager het aantal kelvin, hoe geler en warmer het licht. 3000 K is nog steeds warm wit, maar iets frisser, en past daardoor goed in een keuken of badkamer.
Wat is domotica?
Domotica is techniek die apparaten in huis automatisch of op afstand bedient. Behalve het licht kun je er de verwarming, de zonwering en een videodeurbel mee aansturen. Je bedient het met je telefoon, met een afstandsbediening of via een sensor die ziet of er iemand in de kamer is.
Mag ik mijn TL-buizen nog gebruiken?
Ja. Het verbod gaat over nieuwe lampen die op de markt komen, niet over lampen die al hangen. Gaat een TL-buis kapot, dan heb je wel een probleem: een nieuwe is steeds lastiger te krijgen. Er bestaan ledbuizen die in dezelfde armatuur passen, soms na een kleine aanpassing door een installateur.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- Milieu Centraal, Energiezuinige lampen op een rij en Keuzehulp: vind de juiste ledlamp: hoeveel stroom led, TL, spaarlamp en halogeen besparen ten opzichte van een gloeilamp en hoe lang een ledlamp meegaat, plus de uitleg over fitting, lumen, kelvin en dimmers en dat een halogeenlamp ruim zes keer zoveel stroom gebruikt als led.
- Verordening (EU) 2024/1849 over kwik. Hierin staan de data waarop de laatste spaarlampen en TL-buizen niet meer mogen worden gemaakt, ingevoerd of uitgevoerd.
- licht.de, Timetable for the phase-out of lamps. Het overzicht van de Duitse brancheorganisatie voor verlichting zet alle uitfaseringsdata van halogeen, spaarlamp en TL op een rij.
- Arboportaal, Wat zegt de wet over licht op het werk?. Hieruit komen de eisen aan daglicht, kunstlicht en noodverlichting uit het Arbobesluit.
- RVO, Over de energiebesparingsplicht. Hier staan de verbruiksgrenzen en de regel van vijf jaar terugverdientijd.
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Van onze partners
Betaald geplaatst en door onze redactie nagelezen op feiten.
Tips voor je thuiskantoorCreëer jouw perfecte thuiswerkplek! Met tips over geschikt meubilair, juiste verlichting en een persoonlijke touch, veranderen we...Verder lezen in Producten
Wat is kernenergie en wat zijn de voor- en nadelen?Kernenergie is stroom uit het splijten van atoomkernen. Hoe het werkt, wat de voor- en nadelen zijn en wat Nederland van plan is.
Stadsverwarming en blokverwarmingStadsverwarming en blokverwarming werken bijna hetzelfde, maar de regels verschillen. Lees de kosten in 2026 en je rechten.
De toekomst van waterstof: grijs, blauw, groen en het netwerkWaterstof is een energiedrager die je maakt met aardgas of met groene stroom. De toekomst ligt vooral bij industrie en zwaar vervoer.
Stroomverbruik van apparaten per uur, per keer en per jaarHet stroomverbruik van apparaten reken je uit met watt, uren en je prijs per kWh. Zo zie je wat een uur tv of een wasbeurt kost.