Wie is Banksy? Zijn bekendste werken, de waarde en de wet

In oktober 2021 bracht een doek van Banksy op een veiling in Londen 18,5 miljoen Britse pond op. Het doek was half versnipperd. Dat meldde de BBC, de Britse publieke omroep. Drie jaar eerder ging hetzelfde doek nog voor ruim 1 miljoen pond weg. De maker houdt al 30 jaar geheim wie hij is. Toch is zijn anonimiteit geen spelletje. Ze kostte hem in 2020 een merk. En wie een stuk muur met een Banksy koopt, krijgt geen echtheidspapier. Meer over kunst en geschiedenis lees je in het kennisgebied Wereld.

Wat er over Banksy vaststaat

Vast staat weinig: Banksy is een schuilnaam, en de kunstenaar heeft zijn echte naam nooit zelf bekendgemaakt. Volgens de BBC is hij vermoedelijk begin jaren zeventig geboren in Bristol, een havenstad in het zuidwesten van Engeland. Begin jaren negentig begon hij daar met sjablonen op muren te spuiten. Sinds 2003 gaf hij geen interview meer waarbij de journalist hem zag, schreef de omroep in 2023.

Een sjabloon is een plaat waar een vorm uit is gesneden. Wie er verf overheen spuit, zet in een paar seconden een hele afbeelding op de muur. Hoe hij daarop kwam, stond in 2010 bij de NOS. Dat is de publieke nieuwsomroep van Nederland. Als jongen van 18 werd hij weer eens achternagezeten en verstopte hij zich onder een vrachtwagen. Daar viel zijn oog op een plaatje met een sjabloon. Zo kon het sneller, bedacht hij, en dus met minder risico.

Nieuw werk maakt hij wel zelf bekend. Hij zet een foto op Instagram, en dat geldt volgens de BBC als zijn manier om te zeggen: dit is van mij. Voor al het andere is er Pest Control. Dat kantoor noemt zich op zijn eigen website het enige aanspreekpunt van de kunstenaar. In ons overzicht van de bekendste kunstenaars is hij de enige zonder gezicht.

De naam die in 2026 rondging

In maart 2026 meldde het persbureau Reuters dat het Banksy had geïdentificeerd. Het bureau wees op oude stukken van justitie in de Verenigde Staten, schreef de BBC. Mensen uit zijn omgeving spreken de uitleg van Reuters tegen. Zijn vroegere manager zei dat de kunstenaar zijn naam tientallen jaren geleden officieel heeft laten veranderen.

Wij noemen de naam hier niet. Banksy heeft hem nooit bevestigd. Pest Control maakt er op zijn website een grap van. Wie denkt te weten wie Banksy is, mag mailen. De kunstenaar worstelt zelf ook met die vraag, staat er.

Wat de anonimiteit hem kostte en wat niet

Anoniem blijven kostte Banksy in 2020 een merk. Het merkenbureau van de Europese Unie besliste dat op 14 september. Dat bureau schrijft merken in en kan ze weer schrappen. Zijn kantoor had in 2014 een van zijn bekendste beelden als merk laten vastleggen: de betoger die een bos bloemen gooit. Een Brits bedrijf in wenskaarten vocht dat aan en won.

Een merk is bedoeld om spullen mee te verkopen. Auteursrecht is iets anders: het recht van de maker om te bepalen wie zijn werk mag namaken. Volgens het bureau wilde Banksy het merk niet als merk gebruiken. Hij vroeg het aan omdat hij zich niet op het auteursrecht kon beroepen. ‘Banksy heeft ervoor gekozen anoniem te blijven’, staat in de beslissing. Zijn identiteit is verborgen, en dus staat volgens het bureau niet vast dat de werken van hem zijn. Beroep kwam er niet, blijkt uit het register.

Bij een tweede merk, een aap met een leeg bord, liep het andersom af. Hetzelfde bedrijf kreeg in mei 2021 eerst gelijk. Maar de Kamer van Beroep van het bureau draaide dat op 25 oktober 2022 terug. Bij die Kamer kun je in beroep tegen een beslissing van het bureau. Kiest Banksy voor een merk omdat hij dan zijn naam niet hoeft te noemen? Dat bewijst volgens de Kamer niet dat hij het merk niet wilde gebruiken. De slotsom: één merk is hij kwijt, het andere stond op 4 oktober 2026 nog ingeschreven.

De bekendste werken van Banksy

De bekendste werken van Banksy staan of stonden bijna allemaal in Engeland. In de tabel hieronder zie je per werk het jaar, de plaats en wat ermee gebeurde.

Wat opvalt in de laatste kolom: bijna niets is gebleven waar het was. Het werk op het gerechtsgebouw verscheen op maandag 8 september 2025. Op 10 september werd het weggeboend. Het gebouw is namelijk een monument, en de beheerder zei verplicht te zijn het in de oude staat te houden. Het standbeeld uit 2026 stond er eind september nog wel. De gemeente zei in augustus dat ze er bijna 60.000 pond aan had uitgegeven, onder meer aan hekken en een bewaker.

Van de straat naar het museum

Banksy hing zijn werk eerst zelf in musea, zonder iets te vragen. De NOS beschreef in 2010 hoe hij stukken naar binnen smokkelde in Londen en New York, compleet met een bordje uitleg. Het British Museum in Londen kreeg zo in 2005 een brok steen met een oermens achter een winkelwagen. De steen hing er twee dagen voordat iemand het merkte, schrijft het museum zelf. In de collectie staat hij niet. Daar zit sinds 2018 wel een ander werk van Banksy: een nagemaakt biljet van tien pond met het hoofd van prinses Diana. Zijn kantoor schonk het aan het museum.

In de zomer van 2009 kwam er een echte tentoonstelling in het museum van zijn eigen stad Bristol. Die trok volgens de NOS 300.000 bezoekers. Pas in juni 2023 volgde volgens de BBC een nieuwe eigen tentoonstelling, in een museum voor moderne kunst in Glasgow.

Het doek dat zichzelf versnipperde

Zijn bekendste stunt duurde een paar seconden. Op vrijdag 5 oktober 2018 werd in Londen een doek met het meisje en de ballon geveild. De hamer was net gevallen toen het doek uit de lijst zakte, door een versnipperaar die erin verstopt zat. De helft hing er in repen onder.

Een dag later zette Banksy een filmpje online. Hij had de versnipperaar jaren eerder ingebouwd, voor het geval het werk ooit geveild zou worden. Erbij stond een zin die hij toeschreef aan Pablo Picasso: de drang om te vernielen is ook een drang om te scheppen. De koopster zette de koop door. Het werk kreeg een nieuwe naam, Love is in the Bin. Vrij vertaald: de liefde ligt in de prullenbak.

Wat een Banksy waard is

Een doek van Banksy brengt op een veiling miljoenen op, en de bedragen liepen tussen 2018 en 2021 snel op. In de tabel hieronder staan vijf verkopen op volgorde van jaar.

De tweede en de laatste rij gaan over hetzelfde doek. Versnipperd bracht het in 2021 veel meer op dan heel in 2018. Volgens onze berekening was het bijna 18 keer zoveel. Door het versnipperen werd het doek dus niet minder waard. Of dat ook de oorzaak van de stijging is, valt niet te zeggen. Werk dat heel bleef, ging in die jaren immers ook voor miljoenen weg. Het veilinghuis had vooraf op 4 tot 6 miljoen pond gerekend.

Niet al dat geld gaat naar verzamelaars. Game Changer hing eerst in een ziekenhuis in Southampton. Het was een dank aan het personeel in de coronatijd. Van de opbrengst ging meer dan 16 miljoen pond naar het goede doel van dat ziekenhuis. En Mobile Lovers hielp in 2014 een jongerenclub in Bristol. Volgens de leider had die club anders binnen een jaar dicht kunnen gaan.

Hoe je weet of een Banksy echt is

Een Banksy geldt als echt als Pest Control er een certificaat voor geeft, en niemand anders geeft dat af. Zo staat het op de website van het kantoor. De BBC schrijft hetzelfde: zonder dat papier wordt een werk niet als Banksy erkend. Het kantoor vergelijkt dat papier zelf met de keuring van een auto. Je kunt er een werk mee kopen, verkopen en verzekeren.

Belangrijker is waar het kantoor geen certificaat voor geeft: stickers, posters en bewerkt geld. En alles wat illegaal is aangebracht, ‘want we hebben een advocaat’. Een stuk muur met een echte Banksy erop krijgt dus geen echtheidspapier. Wie zo’n stuk koopt, koopt iets wat de maker zelf niet wil erkennen.

En spullen? Banksy maakt maar af en toe iets voor de verkoop, schrijft Pest Control. Ziet iets eruit als een product van Banksy, dan is het dat bijna zeker niet.

Banksy in Nederland

In Nederland stond voor zover bekend nooit een Banksy op een muur. De NOS schreef in juni 2016 dat zijn werk hier nog nooit op muren of in straten was verschenen. Een werk van later dat hij zelf heeft bevestigd, vonden wij niet.

Te zien was zijn werk hier wel. Op 13 maart 2014 stond het meisje met de ballon metershoog op het Rijksmuseum in Amsterdam, als projectie. Het was een wake voor Syrië, en Banksy had het meisje voor die avond een hoofddoek gegeven. Hetzelfde beeld was die dag in 30 landen te zien, meldde de NOS.

In 2016 kwam er een tentoonstelling met zijn werk naar de Beurs van Berlage in Amsterdam. Er hingen ruim 85 werken. Je staat bij zoiets in de rij, kaartje in de hand, en denkt naar een tentoonstelling van Banksy te gaan. Dat klopt niet. Pest Control schrijft over de vele tentoonstellingen in allerlei landen: Banksy is er niet bij betrokken en heeft er niets mee te maken.

Ons oordeel: dat hoort op het kaartje te staan. Het werk in zo’n zaal kan echt zijn. Maar de keuze van de werken en de teksten erbij zijn niet van hem. Wil je weten wat een museum officieel tot museum maakt, lees dan ons artikel over musea in Nederland.

Van wie is een Banksy op een muur

Een Banksy op een muur hoort bij die muur en dus bij de eigenaar ervan. Zo lezen wij de Nederlandse wet. Het auteursrecht blijft bij de maker. De eigenaar heeft dus het ding, de maker bepaalt wie het beeld mag namaken.

In Engeland zie je hoe dat uitpakt. In de stad Lowestoft werd in 2023 de zijmuur van een huis weggehaald en opgeslagen. Er stond een meeuw van Banksy op. In Bristol maakten in 2014 een jongerenclub en de gemeente ruzie over Mobile Lovers. Dat werk zat op een plank die aan de muur was geschroefd, en de club had het meegenomen. De gemeente zei dat het werk op haar grond stond. Banksy schreef toen een briefje aan de club: doe ermee wat jullie goed lijkt.

In Nederland zou het Burgerlijk Wetboek de vraag beantwoorden. Dat wetboek regelt wat van wie is. Verf krijg je niet van een muur zonder schade. Wat je niet zonder schade kunt losmaken, wordt volgens die wet onderdeel van het ding waar het aan vastzit. En een gebouw hoort bij de eigenaar van de grond. Of een Nederlandse rechter dit ooit bij een Banksy heeft getoetst, weten wij niet.

Mag de eigenaar het werk vernietigen?

Vernietigen mag de eigenaar, maar niet in elk geval. De Hoge Raad, de hoogste rechter van Nederland, oordeelde daarover op 6 februari 2004. Een architect wilde de sloop van zijn gebouw tegenhouden. De wet geeft een maker het recht zich te verzetten tegen aantasting van zijn werk. Volledige vernietiging valt daar niet onder, vond de Hoge Raad.

Toch is de eigenaar niet helemaal vrij. Vernietigen kan misbruik van zijn recht zijn, zeker als er maar één exemplaar bestaat. Dan mag van hem gevraagd worden dat hij een goede reden heeft en de maker de kans geeft het werk eerst vast te leggen. Die zaak ging niet over graffiti. Of een rechter bij een werk zonder toestemming hetzelfde zou zeggen, is de vraag.

Strafbaar blijft het

Spuiten zonder toestemming van de eigenaar is in Nederland vernieling. Het Wetboek van Strafrecht zet daar ten hoogste twee jaar gevangenis op of een geldboete. Die boete is sinds begin 2026 ten hoogste € 27.500. Meer daarover staat in ons artikel over street art en de regels.

Banksy weet dat het ook in Engeland strafbaar is. In het briefje aan de club in Bristol schreef hij dat hij gewoonlijk niet toegeeft dat hij ‘strafbare schade’ aanricht. En bij zijn tentoonstelling in Glasgow zei hij dat hij zijn sjablonen jaren verborgen had gehouden. Ze hadden namelijk als bewijs tegen hem kunnen dienen.

Het auteursrecht op anoniem werk

Ook een anonieme maker heeft in Nederland auteursrecht, maar het duurt korter. Normaal loopt het recht tot 70 jaar na de dood van de maker. Staat niet vast wie de maker is, dan telt de Auteurswet 70 jaar vanaf het jaar nadat het werk voor het eerst rechtmatig is getoond. Een voorbeeld: een anoniem werk is in 2002 voor het eerst getoond. Dan vervalt het recht volgens onze berekening op 1 januari 2073. Maakt de maker zich eerder bekend, dan geldt weer de gewone termijn.

Mag je een plaatje van Banksy gebruiken? Volgens Pest Control mag het voor je eigen plezier: een kaart voor je oma, een afdruk voor aan de muur. Voor handel mag het niet.

Veelgestelde vragen over Banksy