Hoe lang is buikgriep besmettelijk, en wanneer mag je weer?

Het meest besmettelijk ben je zolang je overgeeft of diarree hebt. Daarna is het virus nog niet weg. De bekendste veroorzaker van buikgriep is het norovirus. Dat virus zit volgens het RIVM meestal nog drie weken na je herstel in je ontlasting. Het RIVM is het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, het kennisinstituut van de overheid voor gezondheid. Naar school of werk mag je meestal weer zodra je klachten over zijn en je je goed voelt. Werk je in de horeca, in de zorg of met kleine kinderen, wacht dan minstens 24 uur nadat het overgeven en de diarree zijn gestopt. Meer artikelen over gezondheid en zorg staan in het kennisgebied Maatschappelijk.

Twee antwoorden op één vraag

Hoe lang buikgriep besmettelijk is, hangt af van de vraag die je stelt. Het virus zit weken in je ontlasting, maar tussen andere mensen kun je vaak na een paar dagen weer. Zoek je het op, dan lees je twee dagen, drie dagen of drie weken. Die getallen spreken elkaar niet tegen. Ze beantwoorden twee verschillende vragen.

De eerste vraag is hoe lang het virus in je lichaam zit. Dat is lang. De LCI, de Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, is de afdeling van het RIVM die de richtlijnen schrijft voor artsen en GGD’s, de gezondheidsdiensten van de gemeenten. Volgens die richtlijn zit het norovirus meestal nog drie weken na je herstel in de ontlasting. Bij ouderen en mensen met een zwakke afweer kan het langer duren, van weken tot soms meer dan een jaar.

De tweede vraag is wanneer je weer tussen andere mensen kunt. Daar gaan de korte termijnen over. Het risico is dan niet weg, maar wel veel kleiner. Je geeft niet meer over en je hebt geen dunne ontlasting meer die overal terechtkomt. Wat overblijft, houd je binnen met zeep en een schone wc.

De bewering dat je na twee of drie dagen niet meer besmettelijk bent, klopt dus niet. Voel je je weer goed, ga dan gerust weer aan het werk. Maar reken er drie weken extra handen wassen bij, na elk bezoek aan de wc en voordat je eten klaarmaakt voor anderen.

Van besmetting tot schone ontlasting

Van besmetting tot schone ontlasting duurt het bij het norovirus ongeveer vier weken. Het is een tot drie dagen tot je ziek wordt, je bent twee tot drie dagen ziek, en daarna zit er nog drie weken virus in je ontlasting.

Buikgriep geeft diarree of overgeven, en vaak allebei. Daarbij kun je misselijk zijn, buikpijn of hoofdpijn hebben en koorts krijgen. Dat schrijft Thuisarts, de publiekssite van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de wetenschappelijke vereniging van huisartsen. Buikgriep komt door verschillende virussen, en soms door een bacterie. Bij kinderen jonger dan 2 jaar is het vaak het rotavirus.

Het bekendste virus is het norovirus. Het RIVM schat dat ongeveer 2 miljoen Nederlanders per jaar buikgriep krijgen, en dat het bij ongeveer 900.000 van hen om het norovirus gaat. Bovenaan dezelfde webpagina schrijft het RIVM dat ongeveer een half miljoen Nederlanders per jaar buikgriep krijgen door het norovirus. Het precieze aantal is dus niet bekend.

Hoe lang elke fase duurt

De tijd tussen besmet raken en ziek worden heet de incubatietijd. In de tabel hieronder zie je voor de twee bekendste virussen hoe lang elke fase duurt.

Wie op een zaterdagavond besmet raakt met het norovirus, wordt dus meestal op zondag of maandag ziek. Je kunt het virus ook doorgeven zonder dat je het merkt. Volgens de LCI komen infecties zonder klachten veel voor. KIDDI, de site van het RIVM over infectieziekten in de kinderopvang, schrijft dat virussen al enkele dagen in de ontlasting kunnen zitten voordat iemand ziek wordt. Dat een virus langer rondgaat dan de klachten duren, zie je ook bij het RS-virus, een verkoudheidsvirus dat vooral baby’s ziek maakt.

Waarom een paar virusdeeltjes genoeg zijn

Het norovirus is zo besmettelijk omdat er zo weinig voor nodig is. De LCI schat dat 18 virusdeeltjes genoeg zijn om iemand ziek te maken. In één gram ontlasting zitten er 10 miljoen tot 100 miljard, en dat blijft zo tot een week nadat de klachten over zijn. Een spatje van een duizendste gram, niet groter dan een millimeter, bevat dus 10.000 tot 100 miljoen deeltjes. Een deurklink, een kraan of een spoelknop is daardoor al genoeg om het door te geven.

Het virus houdt het ook lang vol buiten het lichaam. Het menselijke norovirus is lastig in een laboratorium te kweken, maar verwante virussen overleven volgens de richtlijn meer dan twee weken op oppervlakken. Koelen en invriezen maken het norovirus niet onschadelijk. Verhitten wel: 90 seconden op 90 graden is genoeg.

Ook de lucht telt mee. Wie overgeeft, brengt kleine druppeltjes met virus in de lucht, schrijft het RIVM. Ben je in een ruimte waar iemand heeft overgegeven, of praat een zieke tegen je, dan kun je het virus zo binnenkrijgen.

De regels voor werk en opvang

Voor de meeste mensen geldt geen vaste termijn: je gaat weer zodra de klachten over zijn en je je goed voelt. Wie met eten, in de zorg of met kleine kinderen werkt, wacht minstens 24 uur nadat het overgeven en de diarree zijn gestopt. In de tabel hieronder zie je per situatie wat het RIVM en de richtlijnen adviseren, en waar je dan op let.

Voor het rotavirus geeft het RIVM een ruimer advies. Een kind mag naar de opvang of school als de klachten mild of over zijn, en een volwassene kan dan ook gewoon werken. Werk je in de zorg, met kleine kinderen of met eten, overleg dan eerst met je werkgever of de bedrijfsarts.

Waarom horeca en zorg langer wachten

In deze beroepen kan één zieke veel anderen besmetten, via het eten of via mensen die al kwetsbaar zijn. De Europese regels voor voedselhygiëne verbieden daarom dat iemand met een ziekte die via voedsel overgaat met eten werkt als er kans op besmetting is. De LCI adviseert zulke werknemers om niet eerder dan 24 uur na de laatste klachten weer te beginnen, na overleg met de leidinggevende of de bedrijfsarts.

Elders lees je vaak twee dagen. De richtlijn noemt 24 uur als ondergrens, met daarna streng handen wassen, want de ontlasting bevat dan nog weken virus. Wanneer je precies weer begint, spreek je af met je leidinggevende of de bedrijfsarts.

Waarom je kind al snel terug mag

Je kind heeft om drie uur ’s nachts overgegeven, ligt zondag de hele dag op de bank en eet maandagochtend weer een boterham. Mag het naar het kinderdagverblijf? Volgens KIDDI wel: voelt het kind zich weer goed, dan kan het gewoon naar de opvang.

Dat lijkt vreemd, want het virus zit nog weken in de luier. De LCI legt uit waarom het advies zo is. Een ziek kind thuishouden tijdens een uitbraak houdt het virus nauwelijks tegen, want de andere kinderen zijn dan meestal al besmet. Een kind dat nog ziek is, hoort wel thuis, zodat het virus niet via jouw kind binnenkomt. Heeft jouw opvang een eigen, strengere regel, of adviseert de GGD tijdens een uitbraak iets anders, dan geldt dat.

Vertel het in elk geval aan de leidster of leerkracht. Dan kan de opvang andere ouders waarschuwen en extra schoonmaken. Bij het norovirus zit er meestal geen bloed bij de ontlasting. Zie je wel bloed, bel dan dezelfde dag de huisarts.

Zeep werkt beter dan handalcohol

Handalcohol lijkt de veilige keus, maar tegen het norovirus werkt het slecht. Het virus heeft geen vetlaagje, en veel alcoholen en gewone schoonmaakmiddelen krijgen het daardoor moeilijk kapot, schrijft de LCI. Daarom adviseert de richtlijn bij het norovirus handen wassen met water en zeep in plaats van handalcohol.

Was je handen na elk bezoek aan de wc, na het verschonen van een luier en voordat je eten klaarmaakt of gaat eten. Droog ze af met een eigen handdoek, of met keukenpapier dat je meteen weggooit.

Schoonmaken en wassen in huis

Thuis houd je het virus binnen met een eigen wc voor de zieke, schoonmaken na elk bezoek en bevuilde was apart op minstens 40 graden. Dat is de korte lijst van de LCI. Heb je maar één wc, maak hem dan schoon na elk bezoek van de zieke. Werk van schoon naar vies: eerst de wastafel, dan de deurklink en de lichtknop, als laatste de spoelknop en de wc-bril. Voor het dagelijks schoonmaken van de wc is een gewone allesreiniger goed, schrijft de LCI.

Geef de zieke een eigen handdoek, of een eigen rol keukenpapier om de handen te drogen. Kleding met braaksel of ontlasting was je apart, op minstens 40 graden en met een volledig programma. Handdoeken, beddengoed en schoonmaakdoeken gaan liefst op 60 graden. Droog alles daarna in de droger, of strijk het zo heet mogelijk.

Na overgeven of diarree is dat niet genoeg. Gewone schoonmaakmiddelen krijgen het norovirus moeilijk kapot, een middel met chloor wel. Het RIVM raadt daarom aan om bij het schoonmaken na overgeven of diarree wegwerphandschoenen en een desinfectiemiddel te gebruiken. Maak eerst schoon en desinfecteer daarna, want volgens de LCI werkt desinfecteren alleen op een schoongemaakt oppervlak. Volg het etiket van het middel.

Wanneer je de huisarts belt

Bel de huisarts als je uitdroogt, als de klachten na een paar dagen niet minder worden of als je een ziekte hebt waardoor buikgriep riskanter is. De precieze lijst staat hieronder. Buikgriep gaat meestal binnen een week vanzelf over, schrijft Thuisarts. Medicijnen zijn meestal niet nodig, want je wordt er niet sneller beter van. Het grootste risico is uitdrogen, vooral bij jonge kinderen en ouderen. Drink daarom vaak kleine slokjes, zoals water, thee of bouillon, samen 2 tot 3 liter per dag. ORS kan helpen. Dat is een drankje met suiker en zout tegen uitdrogen.

Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsenpost in deze gevallen:

• Je hebt 12 uur of langer niet geplast.
• Je hebt 3 dagen lang heel vaak waterdunne diarree, bijvoorbeeld zes keer per dag of vaker. Ben je 70 of ouder, dan bel je al na 1 dag.
• Je blijft urenlang een paar keer per uur overgeven.
• Je hebt de hele tijd erge buikpijn.
• Je hebt bloed bij je poep, of na een week nog steeds vaak diarree.
• Je hebt diabetes, een nierziekte of hartfalen, of je gebruikt medicijnen zoals plaspillen of bloeddrukverlagers.

Ben je suf of in de war, of voelt het alsof je flauwvalt, bel dan direct. Krijg je steeds opnieuw buikpijn of diarree na hetzelfde eten, dan kan het ook om een voedselallergie of intolerantie gaan.

Bij je kind

Bij een kind let je vooral op drinken en plassen. Bel dezelfde dag als je kind minder dan de helft drinkt van wat normaal is. Bel ook als het meer dan 12 uur niet heeft geplast, of als je baby 12 uur geen natte luier heeft. Heeft je kind 3 dagen waterdunne diarree, bel dan ook. Is het jonger dan 2 jaar, dan bel je al na 1 dag. Bel ook dezelfde dag als je kind blijft overgeven, erge buikpijn houdt of steeds blijft huilen. Hetzelfde geldt als het een hartziekte of nierziekte heeft, of medicijnen gebruikt voor iets anders dan buikgriep.

Geef een kind geen middel dat de diarree stopt. Loperamide, het bekendste middel, mag een kind jonger dan 8 jaar zeker niet hebben. Is je kind suf, slecht wakker te krijgen of in de war, of valt het flauw of bijna flauw, bel dan direct. Heeft je kind diabetes type 1, bel dan bij diarree of overgeven direct de arts in het ziekenhuis of 112.

Wat helpt om buikgriep te voorkomen

Tegen het norovirus helpen alleen hygiëne en voorzichtigheid met eten, want een prik of medicijn bestaat niet, schrijft het RIVM. Ook de griepprik beschermt er niet tegen, want die is gemaakt tegen een heel ander virus. Tegen het rotavirus bestaat wel een vaccinatie. Sinds 2024 krijgen baby’s vanaf 6 weken die gratis via het Rijksvaccinatieprogramma, de vaccinaties van de overheid, als druppels in de mond. Voor 2024 lagen er volgens het RIVM elk jaar ongeveer 3.500 kinderen met een ernstige rotavirusinfectie in het ziekenhuis, vooral tussen 6 maanden en 2 jaar.

Afweer bouw je tegen het norovirus maar kort en maar voor één type op. Na een infectie ben je volgens de LCI een paar maanden beschermd, en na ruim twee jaar vrijwel niet meer. Er bestaan veel typen en ze veranderen snel.

Bij eten gaat het om een paar bekende bronnen. Rauwe of halfgare oesters en mosselen zijn een bekende bron, net als eten dat een zieke met de hand heeft klaargemaakt, zoals broodjes of een buffet. Is het nu bij jou in huis, begin dan vandaag. Geef de zieke een eigen wc en leg zeep bij elke kraan. En wie ziek was, kookt pas weer voor anderen als de diarree een dag over is.

Veelgestelde vragen over buikgriep