Noorderlicht zien in Nederland? Vanaf Kp 7 is er een kans

Daarvoor is een zware storm nodig in het magnetische veld rond de aarde. Fel noorderlicht boven grote delen van het land komt volgens het KNMI een tot twee keer per jaar voor. Het KNMI is het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, dat naast het weer ook het ruimteweer volgt. Zo’n storm kun je zelf aan zien komen met één getal, de Kp-index. Dat getal loopt van 0 tot 9 en zegt hoe onrustig het magnetische veld is. Vanaf 7 is het de moeite om naar buiten te gaan. Meer over de aarde en het heelal staat in het kennisgebied Wereld.

Waarom het licht meestal te ver weg is

Het noorderlicht is er bijna altijd, schrijft het KNMI, maar meestal ver in het noorden. Het ontstaat in een ring rond de Noordpool, boven landen als Noorwegen, IJsland en Canada. Van de zon stroomt voortdurend een wind van geladen deeltjes. Die zonnewind bereikt de aarde met 400 tot 800 kilometer per seconde.

Rond de aarde ligt een schild van magnetisme, de magnetosfeer. Het wordt opgewekt door het magnetische veld van de aarde. Dat schild leidt een deel van de deeltjes naar de ring rond de pool. Daar botsen ze hoog in de lucht op zuurstof en stikstof, en die gassen geven licht. Op een gewone avond hangt dat licht boven het noorden van Scandinavië, op 100 tot 200 kilometer hoogte.

Bij een geomagnetische storm verandert dat. Zo’n storm begint met een uitbarsting op de zon, die een wolk extra snelle deeltjes naar de aarde slingert. De ring schuift dan naar het zuiden. De lucht op grote hoogte zet uit door de hitte, zodat het licht ontstaat tot 300 à 400 kilometer hoog. Het KNMI schrijft dat het dan soms op meer dan 1.000 kilometer afstand te zien is.

Een rekensom met de horizon

Waarom die hoogte zo veel uitmaakt, kun je uitrekenen met de bolling van de aarde. Wij deden dat voor Groningen. Licht op 100 kilometer hoogte staat tot ongeveer 1.130 kilometer ver nog net boven de horizon, licht op 200 kilometer tot 1.600 kilometer. Narvik in Noord-Noorwegen ligt 1.790 kilometer van Groningen. Het gewone noorderlicht daar zit voor ons dus onder de horizon.

Duwt een storm het licht naar Zuid-Noorwegen, dan verandert het beeld. Oslo ligt 790 kilometer van Groningen. Groen licht op 100 kilometer hoogte boven Oslo staat vanuit Groningen maar 4 graden boven de horizon, en verdwijnt daar in de nevel. Rood licht op 400 kilometer staat 23 graden hoog. Dat is ruim twee vuisten boven de horizon, als je je arm strekt.

Die kleuren hebben een vaste hoogte. Groen licht komt van zuurstof op 100 tot 200 kilometer, rood licht van zuurstof op 200 tot 400 kilometer, schrijft het STCE. Het STCE is het Belgische centrum voor ruimteweer, waarin onder meer de Koninklijke Sterrenwacht van België samenwerkt. Daarom zie je in Nederland bijna altijd eerst rood, en pas bij een heel zware storm ook groen.

De Kp-index vertelt hoe sterk de storm is

De Kp-index is een getal voor de onrust in het magnetische veld van de aarde. Hij loopt van 0 tot 9. Het GFZ stelt de waarde elke drie uur vast uit de metingen van 13 stations verspreid over de wereld. Het GFZ is het Duitse onderzoekscentrum voor aardwetenschappen in Potsdam. De waarde gaat in stappen van een derde: 7- is iets minder dan 7, 7+ iets meer.

Het Amerikaanse ruimteweercentrum van NOAA geeft een vuistregel voor de ring van het noorderlicht. NOAA is de Amerikaanse overheidsdienst voor weer en oceanen. Bij Kp 0 ligt de rand van de ring op 66 graden magnetische breedte, en per stap schuift hij 2 graden naar het zuiden. Magnetische breedte werkt als de gewone breedtegraad, maar gerekend vanaf de magnetische pool in plaats van vanaf de Noordpool. Die twee liggen niet op dezelfde plek. Bij Kp 9 ligt de rand op 48 graden. Het is een ruw gemiddelde, schrijft NOAA zelf. Voor Nederland zegt de ervaring van het STCE daarom meer.

Voor België is minstens Kp 7 nodig voor een glimp van rood laag boven de noordelijke horizon, schrijft het STCE. Bij Kp 8 of 9 komt het licht hoger en wordt ook het groen zichtbaar. Het noorden van Nederland ligt ruim 250 kilometer noordelijker dan Brussel, dus daar kan het soms net iets eerder.

Wat je per waarde kunt verwachten

De tabel hieronder laat zien wat je per Kp-waarde in Nederland kunt zien. Het gaat om een vuistregel: hetzelfde getal kan de ene nacht meer opleveren dan de andere.

Hoe vaak het in Nederland kan

Het KNMI schreef na het noorderlicht van 19 januari 2026 dat fel noorderlicht in grote delen van het land een tot twee keer per jaar voorkomt. Volgens het instituut verschijnt het ook niet vaker dan vroeger. Het verschil is dat nu iedereen een goede camera op zak heeft en dat sociale media het nieuws snel verspreiden.

Onze telling van kansnachten

We hebben dat zelf nageteld in de Kp-reeks van het GFZ, die teruggaat tot 1932. We telden de nachten waarin de Kp in het donker minstens 7- was. Donker betekent hier: de zon staat meer dan 12 graden onder de horizon, midden in het tijdvak van drie uur. We rekenden voor 52,7 graden noorderbreedte en 5,8 graden oosterlengte, in de Noordoostpolder. In de winter is het daar zo donker vanaf ruim een uur na zonsondergang. Zo’n nacht noemen we een kansnacht. Of je er iets van ziet, hangt daarna nog af van de wolken en de maan.

Een zonnecyclus is de periode van ongeveer 11 jaar waarin de zon van rustig naar actief en weer terug gaat. In de tabel hieronder staat per jaar hoeveel kansnachten er waren rond de top van de zon in 2001 en rond de top van nu.

Wat de telling laat zien

Gemiddeld over dertig jaar zijn het er bijna drie per jaar, in drukke jaren vijf tot tien. Dat het KNMI een tot twee keer per jaar noemt, is geen tegenspraak. Het KNMI telt namelijk fel licht boven grote delen van het land, en een kansnacht is alleen de kans op een gloed laag in het noorden. Daarna moet het ook nog helder zijn. In rustige jaren is het nul: van 2007 tot en met 2009 en van 2019 tot en met 2022 was er geen enkele kansnacht. De cyclus tussen de twee toppen in de tabel was bovendien veel zwakker. In 2012 tot en met 2017 waren er samen maar acht kansnachten, minder dan in 2001 alleen.

Oktober en november zijn de beste maanden

Over de dertig jaar van 1996 tot en met 2025 telden we 85 kansnachten. Daarvan vielen er 19 in oktober en 14 in november, samen bijna 40 procent. In juni was er geen enkele, want dan wordt het in Nederland nauwelijks donker. NOAA noemt de weken rond 20 maart en 23 september de beste tijd. Door de stand van de aarde ten opzichte van de zonnewind zijn zware stormen dan net iets waarschijnlijker. In Nederland schuift dat op naar oktober en november, omdat het dan vroeg en lang donker is. Wie deze herfst wil kijken, zit dus goed.

De zon is over haar top maar de kans niet

Op meerdere Nederlandse sites staat dat 2025 voorlopig de laatste kans was. Dat klopt niet met de cijfers. De zon bereikte haar top in oktober 2024, met een afgevlakt zonnevlekkengetal van 161, meldde het STCE in maart 2026. Dat getal is een maat voor het aantal zonnevlekken, gemiddeld over 13 maanden. Zonnevlekken zijn donkere plekken op de zon, en daar komen de meeste uitbarstingen vandaan. Het centrum schreef in maart ook dat de zon tot ver in 2026 even actief blijft.

Onze telling laat bovendien hetzelfde zien. In de bijna twee jaar sinds oktober 2024 waren er 11 kansnachten, tegen 9 in de 21 maanden daarvoor. De stormen van 11 november 2025 en 19 januari 2026 kwamen allebei na de top en haalden allebei Kp 9-. Na de top van rond 2001 ging het net zo. In 2003 en 2004 waren er nog 14 kansnachten, niet veel minder dan de 18 in 2000 en 2001. De laatste kansnacht was 22 maart 2026; van april tot en met 24 september was er geen. Of het deze keer weer zo loopt als na 2001, weet niemand. Wel is het te vroeg om het noorderlicht in Nederland af te schrijven.

Zo weet je of het vanavond kan

Er is vanavond een kans als de Kp-verwachting op 7- of hoger staat en het in het noorden helder is. Dat lees je in een paar minuten af.

• Kijk een tot twee dagen vooruit naar de verwachte Kp in de driedaagse verwachting van het ruimteweercentrum van NOAA. Staat daar 6,67 of meer voor de avond of nacht, zet het dan in je agenda. Zo schrijft NOAA de waarde 7-.
• Let op de tijden: die staan in wereldtijd, afgekort UT. Tel er in de winter een uur bij op en in de zomer twee.
• Kijk op de avond zelf naar de gemeten Kp en naar de Hp30 van het GFZ. De Hp30 is een vergelijkbare maat, maar dan per half uur.
• Kijk in het gewone weerbericht of het in het noorden opklaart. Zonder opklaringen heeft de hoogste Kp geen zin.

Waarom een verwachting een gok blijft

Een verwachting blijft een gok. De wolk van de uitbarsting van 18 januari 2026 was er de avond erna al, volgens het STCE zes uur eerder dan verwacht. Hoe zwaar de storm wordt, hangt ook af van de richting van het magnetisch veld in de wolk. Wijst dat naar het zuiden, dan sluit de wolk beter aan op het veld van de aarde en wordt de storm sterker. Daarom zegt de meting op de avond zelf meer dan de verwachting van gisteren.

Het KNMI volgt die stormen ook. Dat doet het vooral om vitale sectoren te waarschuwen, zoals de luchtvaart: bij een zware storm kan de radioverbinding over lange afstand wegvallen.

Een volle maan laat het licht bovendien zwakker lijken, schrijft NOAA.

Waar en hoe laat je het beste kijkt

Kijk rond middernacht vanaf een donkere plek met vrij zicht op het noorden, zonder lantaarnpalen in je blikveld. Vanaf een heuvel met open uitzicht, of bij ons een dijk, kun je volgens NOAA noorderlicht zien dat 1.000 kilometer noordelijker hangt. Hoe noordelijker je staat, hoe beter. Van Maastricht naar Groningen is het 270 kilometer. Rood licht dat vanuit Groningen 23 graden hoog staat, zie je vanuit Maastricht op ongeveer 15 graden.

Echt donker is het in de twee Nederlandse Dark Sky Parks. Dat zijn gebieden waar overbodig kunstlicht bewust uit gaat. De Boschplaat op Terschelling was de eerste, het Lauwersmeer op de grens van Groningen en Friesland de tweede, schrijft Staatsbosbeheer. Het Lauwersmeer is in 2026 tien jaar Dark Sky Park. Een donkere plek op het platteland of aan de kust met open zicht naar het noorden werkt ook.

De beste tijd is rond middernacht, tussen ongeveer tien uur ’s avonds en twee uur ’s nachts, schrijft NOAA. Bij een zware storm begint het eerder en duurt het langer. Op 19 januari 2026 kwam het licht volgens het KNMI aan het eind van de avond, op een moment dat veel mensen nog wakker waren. Er was bovendien nauwelijks bewolking, en juist die combinatie maakte het zo goed zichtbaar.

Waarom je telefoon meer ziet dan je ogen

Een camera verzamelt een paar seconden lang licht en ziet meer kleuren dan het oog. Je buurvrouw appt om half elf een foto van een roze lucht boven het weiland. Jij stond op hetzelfde moment buiten en zag alleen een grijze waas. Dat is geen toeval. Rood noorderlicht moet tien keer zo fel zijn als groen voordat je de kleur met het blote oog ziet. Dat schrijft het Geofysisch Instituut van de Universiteit van Alaska in Fairbanks, dat al decennia onderzoek doet naar het noorderlicht.

Omdat je in Nederland vooral het hoge rode licht ziet, is het verschil hier groot. Zet je telefoon daarom stil neer, bijvoorbeeld op een paaltje, en gebruik de nachtstand. Zie je op de foto roze of rood aan de noordkant, dan weet je waar je moet kijken.

Groen licht recht boven je hoofd

Soms is het wel fel genoeg voor het oog. In de nacht van 19 op 20 januari 2026 zag het KNMI een felle groene strook recht boven Nederland. Het STCE verklaart de felle groene vlekken van die nacht als licht van protonen, deeltjes die normaal in een ring rond de aarde blijven. In een zware storm raken ze los en botsen ze verder naar het zuiden met de lucht. De vlekken waren soms zo fel als de volle maan en doofden binnen tientallen seconden.

Zie je een heldere stip die snel en gelijkmatig over de hemel schuift, dan is dat geen noorderlicht. Het is dan het ruimtestation ISS of een van de andere satellieten die zonlicht weerkaatsen.

Wat wij je aanraden voor deze winter

Blijf kijken. Het idee dat de kans na 2025 voorbij is, klopt niet met de metingen. De zon is over haar top, maar ook daarna kwamen er nog zware stormen. Na de top van 2001 ging dat nog jaren zo door. De komende twee winters zijn waarschijnlijk minder druk dan 2024. Toch liggen een paar kansnachten per jaar in de lijn van wat de zon na haar top van 2001 deed. Houd in oktober en november de Kp-verwachting in de gaten. Ga bij 7 of meer naar een donkere plek met zicht op het noorden, en neem je telefoon mee. Wordt het 8 of 9 en is het helder, dan is de kans groot dat je het deze keer ook met je eigen ogen ziet.

Veelgestelde vragen over noorderlicht in Nederland